Nazajutrz rano Louise Lang zjawiła się w Maison Valombre pod nazwiskiem Louis Lange.
Spała źle, lecz ta niespokojna noc przyniosła jej rodzaj nerwowej jasności umysłu. Przed wyjściem trzykrotnie poprawiała w hotelowym lustrze węzeł apaszki, układała kapelusz, jeszcze bardziej zacierała zarys ust, a potem próbowała przybrać to proste, pewne spojrzenie, które tak często widywała u mężczyzn nigdy niepytających samych siebie, czy mają prawo gdzieś wejść.
Nie przypominała właściwie mężczyzny.
Przypominała raczej pewną hipotezę.
Hipotezę elegancką, dwuznaczną, kruchą, a jednak zdumiewająco przekonującą.
Na ulicy nikt się za nią nie oglądał. To było pierwsze zaskoczenie. W Montrealu czułaby się przebrana. W Paryżu wyglądała jedynie na osobę nieco wystylizowaną. Nieco wykreowaną. Jakby należała do środowiska, w którym ludzie pozwalają sobie świadomie kształtować własny wizerunek.
Szła do Maison Valombre, powtarzając przygotowane zdanie.
— Dzień dobry. Przychodzę w sprawie posady asystenta w pracowni.
Zbyt oschłe.
— Dzień dobry. Chciałbym zgłosić się na stanowisko asystenta w pracowni.
Zbyt uprzejme.
— Dzień dobry. Powiedziano mi, że szukają państwo kogoś do pracowni.
Zbyt ogólnikowe.
Kiedy miała wejść do środka, zapomniała wszystkich wersji.
W recepcji siedziała młoda czarnowłosa kobieta o bystrym spojrzeniu. Podniosła wzrok.
— Dzień dobry panu.
Panu.
Słowo przeszyło Louise niczym cieniutka szpilka. Nie boleśnie. Precyzyjnie.
— Dzień dobry — odpowiedziała nieco niższym głosem. — Przychodzę w sprawie ogłoszenia. O posadę asystenta w pracowni.
Recepcjonistka przyjrzała się jej, a potem zanotowała coś w rejestrze.
— Jest pan umówiony?
— Nie. Widziałem wczoraj ogłoszenie.
— Ma pan doświadczenie?
Louise zawahała się na pół sekundy.
— Pracowałem przy odzieży. Dużo. Krojenie, tkaniny, prezentacja, poprawki, koordynacja.
Nie było to kłamstwo. To była prawda inaczej uczesana.
— Nazwisko?
— Louis Lange.
Tym razem zabrzmiało to naturalniej. Jakby nazwisko istniało dłużej niż od wczorajszego wieczoru.
Recepcjonistka do kogoś zadzwoniła. Kilka szybkich zdań. Potem się uśmiechnęła.
— Przyjmie pana monsieur Vidal.
Louise pochyliła głowę.
— Dziękuję.
Poszła za asystentką wąskim korytarzem, na którego ścianach wisiały oprawione szkice. Czarne sylwetki, białe suknie, profile modelek, ołówkowe notatki. Chciała zatrzymać się przy każdym z nich, ale nie przyszła w odwiedziny. Przyszła spróbować łagodnego włamania.
Wprowadzono ją do pomieszczenia skąpanego w chłodnym świetle. Pod ścianą drzemały bele tkanin. Pośrodku stały dwa krawieckie manekiny, jak bezgłowe damy prowadzące niemą rozmowę.
Odwrócił się do niej mężczyzna około pięćdziesiątki. Szczupły, o srebrzystych włosach, nieskazitelnej koszuli i niecierpliwym spojrzeniu.
— Louis Lange?
— Tak, proszę pana.
— Armand Vidal. Kierownik pracowni. Powiedziano mi, że zgłasza się pan do pracy.
— Tak.
— Umie pan szyć?
— Tak.
— Umie pan słuchać?
— Szybko się uczę.
— Zła odpowiedź. Tutaj ci, którzy szybko się uczą, równie szybko popełniają głupstwa.
Louise lekko spuściła wzrok.
— Mogę więc uczyć się powoli.
Armand Vidal spojrzał na nią uważniej.
Na jego twarzy pojawił się drobny uśmiech.
— Tak już lepiej. Może pan zacząć od razu?
— Tak.
— Na jak długo?
Louise wyczuła pułapkę.
Przyjechała do Paryża tylko na kilka dni. Czekał na nią butik. Pracownice. Długi. Pascal na piętrze. Jean w Montrealu, zawsze gotowy do osądzania.
— Na początek kilka dni — odpowiedziała. — Dłużej, jeśli praca będzie tego wymagała.
— Jest pan cudzoziemcem?
— Kanadyjczykiem.
— Nikt nie jest doskonały.
Wskazał stół, na którym leżały pospinane kawałki materiału, tektury, szpulki, skrawki wstążki i niedokończony rękaw.
— Proszę pokazać ręce.
Louise podeszła bliżej.
— Słucham?
— Ręce. Gaduły mnie nużą. Ręce kłamią rzadziej.
Położyła dłonie na stole.
Armand Vidal obejrzał je. Dostrzegł drobne ślady, zręczne palce, krótkie paznokcie, obycie z materią.
— Pracował pan.
— Tak.
— Nie tylko mówił.
— Nie.
— Dobrze.
Podał jej niedokończony rękaw.
— Źle się układa. Dlaczego?
Louise wzięła go ostrożnie. Od razu poczuła, że problem nie tkwił w materiale, lecz w nierównomiernie rozłożonym napięciu.
— Tutaj ciągnie podkrój pachy. Linia opada zbyt stromo. Materiał chce opaść niżej, ale krój zmusza go, żeby trzymał się za wysoko.
Vidal utkwił w niej wzrok.
— Proszę mówić dalej.
Na chwilę zapomniała o Louisie. Niepostrzeżenie znów stała się Louise, tylko spokojniejszą, ukrytą za wyglądem Louisa.
— Jeśli trochę poluzujemy tutaj, a skorygujemy tam, rękaw zachowa linię i nie będzie wyglądał, jakby odbywał karę.
Tym razem Armand Vidal uśmiechnął się otwarcie.
— Ukarany rękaw. Głupie, ale trafne.
Odebrał od niej rękaw.
— Zaczyna pan dzisiaj.
Louise znieruchomiała.
— Dzisiaj?
— Ma pan coś lepszego do roboty?
— Nie.
— To proszę zdjąć płaszcz.
Tak Louis Lange dostał pracę.
________________________________________
Pracownia Maison Valombre nie przypominała zwiewnego marzenia.
Była napiętym, błyskotliwym i męczącym ludzkim mechanizmem. Nożyce szczękały. Maszyny mruczały. Przyciszone głosy wymieniały wymiary, pilne polecenia i wyrzuty. Tkaniny przechodziły z rąk do rąk z większym szacunkiem niż niektórzy ludzie. Wszystko wydawało się zarazem kruche i bezlitosne.
Louise szybko przedstawiono pozostałym.
— Louis Lange. Pomoże nam przez kilka dni.
Odwróciło się kilka głów.
Była tam Camille, zastępczyni kierownika pracowni, krągła, żywa kobieta w okularach zawieszonych na czerwonym łańcuszku. Był Noé, asystent o rozjaśnionych włosach, którego Louise zauważyła poprzedniego dnia. Był Baptiste, delikatny i nerwowy, noszący cienkie pierścionki niemal na każdym palcu. I Sara, milcząca, szybka, zdolna, jak się zdawało, przypiąć szpilkami rąbek, wstrzymując oddech przez całą minutę.
— Kanadyjczyk? — spytał Noé.
— Z Montrealu — odpowiedziała Louise.
— Ach! Czyli zna pan zimę, a mimo to ciągnie pana do mody. To bohaterstwo.
— Albo brak rozsądku.
— Jedno i drugie się tutaj przydaje.
Baptiste przyjrzał się jej apaszce.
— Ładny węzeł. Trochę zbyt obronny, ale ładny.
Louise dotknęła szyi.
— Obronny?
— Tak. Jak u kogoś, kto ukrywa bliznę, której nie ma.
Camille klasnęła w dłonie.
— Koniec poezji. Do pracy.
Louise pracowała.
Początkowo bała się, że przebranie będzie jej przeszkadzało. Przeciwnie, chroniło ją. Louis mniej mówił. Louis więcej obserwował. Louis nie musiał tłumaczyć się z butiku w tarapatach ani uspokajać dostawców, ani uśmiechać się do Jeana, ani powściągać Pascala. Louis był tutaj po to, żeby działać. Ulga płynęła z tego, że liczyła się wyłącznie jej użyteczność.
Nosiła bele tkanin. Sortowała próbki. Poprawiała podwinięcia. Pomagała ułożyć suknię na manekinie. Sprawdzała zgodność odcieni. Nie dokonała niczego olśniewającego, lecz wszystko robiła z taką precyzją, że szybko przestano traktować ją jak przelotną osobliwość.
W południe Noé podał jej kawę.
— Wygląda pan na kogoś, kto jeszcze nie zdecydował, czy chce nas przeżyć.
— Myślałem, że jestem dyskretny.
— Tutaj dyskrecja rzuca się w oczy.
Baptiste usiadł na skraju stołu, nie bacząc na karcące spojrzenie Camille.
— Dziwnie pan dotyka tkanin.
— Dziwnie, czyli jak?
— Jakby pytał je pan o zdanie.
Louise się uśmiechnęła.
— Czasami odpowiadają.
— Ach, znakomicie. Mistyk od tkanin.
— Nie. Po prostu ktoś, kto często widział, jak ubrania mszczą się za zły krój.
Noé wybuchnął śmiechem.
— Lubię go.
Camille przeszła za ich plecami.
— Nie jesteśmy tu po to, żeby go lubić. Jesteśmy tu po to, żeby go wyeksploatować.
— Taka jest pracowniana odmiana czułości — mruknął Baptiste.
Louise poczuła niespodziewane ciepło. Nie jakiś spektakularny przypływ wdzięczności. Coś skromniejszego. Przyjęto ją do wspólnego rytmu. Do wspólnego zmęczenia. Do wspólnych żartów.
W Montrealu ostatnio czuła się właścicielką porażki.
Tutaj, pod pożyczonym imieniem, znów była jedną z wielu par rąk.
________________________________________
Pod koniec popołudnia do pracowni weszła Solange Arvay.
Louise natychmiast zesztywniała.
Solange była równie precyzyjna jak wczoraj: ciemne okulary, szary kostium, spojrzenie, które zdawało się ciąć przed nożycami.
— Panie Vidal — powiedziała — chcę zobaczyć propozycję do dwunastego wyjścia.
— Nie jest gotowa.
— Nie pytam, czy jest gotowa. Proszę mi ją pokazać.
Pracownia zamarła w napięciu.
Na manekinie ustawiono suknię w trakcie powstawania. Piękną, owszem, ale ciężką. Góra miała wyraz, spódnica ruch, a jednak całość wahała się między dwiema niepasującymi do siebie kobietami.
Solange obeszła manekin dookoła.
— Nie.
Jedno słowo.
Wszyscy zrozumieli.
Armand Vidal powoli zaczerpnął powietrza.
— Pierwotny projekt zakładał taką objętość.
— Pierwotny projekt kłamał.
Cisza.
Louise nie chciała się odzywać. Louis tym bardziej.
Ale dostrzegła problem. Aż nazbyt wyraźnie. Suknia chciała się uwolnić od własnej przesadnej doniosłości.
Solange zauważyła jej spojrzenie.
— Pan, ten nowy. Co pan widzi?
Louise poczuła, jak wszystkie spojrzenia zwracają się ku niej.
— Być może nic pożytecznego.
— Zły początek. Jeszcze raz.
Przełknęła ślinę.
— Widzę suknię, która chce robić wrażenie, zanim zacznie oddychać.
Noé spuścił głowę, by ukryć uśmiech.
Solange się nie uśmiechnęła.
— I co dalej?
Louise ostrożnie podeszła do manekina.
— Spódnica jest piękna, ale pojawia się zbyt wcześnie. Objętość powinna zaczynać się niżej, nie tutaj. W tym miejscu nadyma się niczym tarcza obronna. Jeśli poprowadzimy linię bliżej ciała aż dotąd, a rozszerzymy ją dopiero później, suknia będzie wyglądała, jakby sama wybierała swoją obfitość, zamiast być na nią skazaną.
Armand Vidal spojrzał na nią.
— Proszę pokazać.
Louise wzięła kilka szpilek. Gestem poprosiła o pozwolenie. Vidal skinął głową.
Jej palce pracowały szybko, ale bez pośpiechu. Podniosła fałdę, rozluźniła naprężenie, nieco przesunęła początek rozszerzenia. Suknia się zmieniła. Nie całkowicie. W sam raz.
Przez pracownię przebiegł szmer.
Baptiste szepnął:
— Ach, oto ona.
Solange podeszła bliżej.
Długo patrzyła.
— Lepiej.
W jej ustach brzmiało to niemal jak wyznanie miłości.
— Studiował pan? — zapytała.
— Nie tutaj.
— Nie o to pytam.
Louise się zawahała.
— Najwięcej nauczyłem się podczas pracy.
— A podczas rysowania?
Pytanie ugodziło ją nagle.
— Tak.
— Rysuje pan?
Armand Vidal wtrącił:
— W każdym razie ma oko.
Solange wyciągnęła rękę.
— Proszę pokazać.
— Nie mam...
Louise urwała. Miała swój szkicownik. Oczywiście. Nawet przebrana, nawet pod fałszywym nazwiskiem, nawet w paryskiej pracowni przyniosła ze sobą kilka rysunków zwiniętych w teczce.
— Mam kilka szkiców.
— Proszę je przynieść.
Posłuchała.
Ręce lekko jej drżały, kiedy wyjmowała arkusze. Suknia „L’Échappée”. Płaszcz o opadających ramionach. Czarna suknia z rozciętymi rękawami. Sylwetka w kolorze kości słoniowej. Dwie wersje inspirowane butikiem, narysowane pewnego wieczoru w zniechęceniu.
Położyła je na stole.
Cisza zmieniła charakter.
Noé pochylił się.
— Och.
Baptiste też się zbliżył.
— Pan to narysował?
— Tak.
Camille wzięła arkusz bez ceregieli, lecz z szacunkiem.
— Sprytny kołnierz.
Armand Vidal obejrzał inny.
— Krój bywa naiwny, ale linia jest prawdziwa.
Solange zatrzymała się przed szkicem „L’Échappée”.
— Znam ten rysunek.
Louise poczuła, jak odpływa jej krew.
— Proszę pani?
— Pokazała mi go pani wczoraj.
Zapadła gwałtowna cisza.
Louise się nie poruszyła.
Solange wreszcie podniosła na nią oczy. Spojrzała na apaszkę, kapelusz, zmienioną twarz, starannie utrzymywaną postawę.
A potem, z niemal okrutną powolnością:
— Pani Lang?
Noé otworzył usta.
Baptiste zamrugał.
Camille położyła ręce na biodrach.
Louise mogła zaprzeczyć. Ale kłamstwo już posłużyło jej odwadze. Nie mogło teraz służyć tchórzostwu.
Zdjęła kapelusz.
Włosy spięte nisko właściwie się nie rozsypały, lecz sam gest wystarczył.
— Tak.
Przez kilka sekund nikt się nie odezwał.
Potem Noé szepnął:
— Wspaniale.
Camille klepnęła go w ramię.
— Cicho.
Solange nie wyglądała ani na oburzoną, ani na rozbawioną. Jedynie zaciekawioną.
— Proszę wyjaśnić.
Louise nabrała powietrza.
— Wczoraj przyszłam pokazać swoje rysunki. Byłam zbyt zdenerwowana. Zbyt przywiązana do tego, co moje. Zbyt prosząca. Zobaczyłam ogłoszenie o posadzie asystenta. Zobaczyłam też pani młodych pracowników, ich swobodę, sposób, w jaki zajmują swoje miejsce bez przepraszania za to. Pomyślałam, że w innej postaci może odważę się wejść pewniejszym krokiem.
— Skłamała pani.
— Tak.
— Dlaczego miałabym zatrzymać kogoś, kto kłamie już pierwszego dnia?
Louise spuściła wzrok na szkice.
— Ponieważ Louis Lange nie istnieje, ale miał odwagę, której Louise Lang już zabrakło.
Cisza stała się głębsza.
Baptiste mruknął:
— To niemal zbyt piękne.
Camille przeszyła go wzrokiem.
Armand Vidal wciąż oglądał rysunki.
— A ja uważam, że to wszystko jedno. Mężczyzna, kobieta, anioł, oszust czy Kanadyjczyk: ta osoba poprawiła dwunaste wyjście w pięć minut.
Solange rzuciła mu ostre spojrzenie.
— Dziękuję za pańską filozofię, Armand.
— To logistyka.
Solange znów wzięła „L’Échappée”.
— Pani Lang, pani rysunki są lepsze, kiedy pani ich nie sprzedaje. Dlaczego?
Louise zaśmiała się krótko i smutno.
— Bo nie umiem sprzedać samej siebie.
— To widać.
— Dziękuję.
— To nie był komplement.
— Wiem.
Solange położyła szkic na stole.
— Dobrze. Zostanie pani w pracowni do końca tygodnia. Jako asystentka. Albo asystent, jeśli tak łatwiej pani pracować. Kostium mnie nie obchodzi, byle pomysły trzymały się na nogach.
Louise uniosła wzrok.
— Zatrzyma mnie pani?
— Będę panią obserwować.
— To już wiele.
— Proszę nie okazywać wdzięczności, mówiłam, że to męczące.
Noé zaczął cichutko klaskać opuszkami palców.
— Witaj, Louis-Louise.
Baptiste dodał:
— Możemy mówić Lou? To wygodne, eleganckie i wystarczająco niejednoznaczne.
Louise mimo woli się uśmiechnęła.
— Lou mi odpowiada.
Camille ponownie chwyciła szkice.
— A teraz, Lou, wyjaśnisz nam ten rozcięty rękaw. Bo jeśli da się go uszyć, może uratować siedemnaste wyjście.
________________________________________
Następne dni należały do najdziwniejszych i najszczęśliwszych w życiu Louise.
Pracowała pod dwoma imionami, lecz z jedną energią. Rano przychodziła jako Louis: spodnie, koszula, apaszka, powściągliwa sylwetka. W pracowni nazywano ją Lou. Nikt nie chciał chyba rozwiązywać zagadki do końca. Przeciwnie, niejednoznaczność stała się wygodą, niemal zbiorową elegancją.
Noé mawiał:
— Lou widzi suknie jak zranione zwierzęta.
Baptiste odpowiadał:
— Tak, ale on je leczy.
Camille poprawiała:
— Ona je poskramia.
Armand Vidal rozstrzygał:
— Lou pracuje. Róbcie to samo.
Louise szybko zaczęła proponować poprawki, a potem nowe wersje. Zbyt surowa suknia otrzymała niespodziewane rozcięcie na plecach. Kurtka bez wdzięku znalazła miększą linię dzięki przesunięciu szwu. Suknia wieczorowa uznana za chłodną zyskała wewnętrzny panel pojawiający się tylko w ruchu, jak kolorowy sekret.
Solange niemal nigdy nie chwaliła.
Mówiła:
— Do poprawy.
Albo:
— Możliwe.
Albo:
— Zatrzymajmy ten pomysł.
W Valombre „zatrzymajmy ten pomysł” znaczyło niemal tyle, co pocałunek w czoło.
Pewnego popołudnia, przy stole pokrytym tkaninami, Louise odważyła się na więcej.
— Na następny pokaz mają państwo wiele mocnych sylwetek. Bardzo skonstruowanych. Bardzo pewnych siebie. Ale może brakuje sukni, która na początku wydaje się wahać.
Solange skierowała ku niej spojrzenie ostre jak ostrze.
— Sukni, która się waha?
— Tak. Nie słabej. Nie niezdecydowanej. Takiej, która coś powstrzymuje. Sprawia wrażenie, że kobieta mogłaby zmienić zdanie w połowie własnego wejścia.
Baptiste położył rękę na sercu.
— Chcę umrzeć w tym zdaniu.
Camille westchnęła.
— Wszyscy mnie wykończycie.
Solange nie spuszczała oczu z Louise.
— Niech ją pani narysuje.
Louise wzięła ołówek.
Rysowała na stojąco, szybko. Smukłą, jasną, niemal prostą sylwetkę. Potem przesuniętą linię na biodrze. Niewidoczne zapięcie, które nie całkiem było zapięciem. Rękaw dający się częściowo odpiąć. Suknia miała dwa stany: jeden skromny, drugi otwarty, jakby strój ujawniał w czasie przejścia swoją drugą myśl.
Noé zajrzał jej przez ramię.
— To suknia skruchy.
— Nie — powiedziała Louise. — Suknia spóźnionej decyzji.
Solange wzięła szkic.
— Dwudzieste pierwsze wyjście.
Armand Vidal uniósł brwi.
— Już?
— Tak.
— Trzeba będzie zmienić kolejność całego pokazu.
— To proszę ją zmienić.
Nikt nie zaprotestował.
Louise stała bez ruchu, z dłonią wciąż zawieszoną nad stołem.
Jeden z jej projektów właśnie wszedł do pokazu Valombre.
Nie oficjalnie. Nie triumfalnie. Jeszcze nie pod jej nazwiskiem. Ale już tam był.
To postać wszystko zmieniła, pomyślała.
Louise Lang, zaniepokojona właścicielka, błagała, żeby spojrzano na jej pracę.
Louis Lange, niejednoznaczny asystent, pokazał, co potrafi.
Ta różnica była niesprawiedliwa.
Ale rzeczywista.
________________________________________
Każdego wieczoru telefonowała do Montrealu.
Z powodu różnicy czasu dzwoniła często pod koniec dnia w Paryżu, kiedy tam butik pracował pełną parą. Pierwsza rozmowa ją uspokoiła. Élodie sprzedała dwie apaszki i żakiet. Claire powstrzymała klientkę przed wyjściem, mówiąc jej, że nie należy oceniać sukni w neonowym świetle przymierzalni. Marie-Soleil przeorganizowała witrynę „zgodnie z bardziej gościnną wibracją”, co najwyraźniej zadziałało.
— A Pascal? — spytała Louise.
Zapadła cisza.
— Słucha poleceń — odpowiedziała Élodie.
— To znaczy?
— Po swojemu.
Louise ścisnęła nasadę nosa.
— Co zrobił?
Telefon przejęła Claire.
— Nic strasznego. Tylko zaproponował haiku klientce, która przymierzała płaszcz.
— Claire.
— Kupiła płaszcz.
— Ach.
— Ale spytała też, czy poeta jest w komplecie.
— To nie jest śmieszne.
— Trochę jest.
Potem odezwała się Marie-Soleil.
— Nie martw się. Pilnuję go.
— To mnie martwi również.
— Twój butik się trzyma. Skup się na Paryżu.
Louise odetchnęła swobodniej.
— Może mam tutaj szansę.
— Wiedziałam.
— Nie mogłaś wiedzieć.
— Mogłam to wyczuć.
— Oczywiście.
— A Jean dzwonił dwa razy.
Louise zesztywniała.
— Czego chciał?
— Wiedzieć dokładnie, gdzie jesteś. Powiedziałam: zajmuje się tym, żeby coraz trudniej było nią rządzić.
— Marie!
— Wolałabyś, żebym skłamała?
— Tak.
— Następnym razem skłamię poetycko.
Louise odłożyła słuchawkę prawie lekka.
Nazajutrz zadzwoniła ponownie. Nadal było jako tako. Sprzedaż nie zachwycała, ale butik oddychał. Jedna klientka zamówiła poprawkę. Druga zapytała, czy czerwona suknia jest również czarna. Pascal pomógł przenieść pudła, nie wygłaszając publicznej deklaracji. Był to postęp.
Trzecia rozmowa zmieniła wszystko.
Louise wychodziła z Maison Valombre. Nad Paryżem padał drobny deszcz, który nadawał kamieniom jakby więcej rozumu. Schroniła się pod daszkiem budynku i wybrała numer butiku.
Odebrała Élodie.
— Cœur de tissus, dzień dobry.
— To ja.
Cisza.
Zbyt długa.
— Élodie?
— Pani Lang...
Głos dziewczyny drżał.
— Co się stało?
— Nie wiem, jak pani powiedzieć.
Hałas ulicy jakby się oddalił.
— Coś z butikiem?
— Nie. To nie butik.
— Więc co?
Élodie z trudem zaczerpnęła powietrza.
— Chodzi o pana Chauveta.
Louise poczuła skurcz żołądka.
— Jeana?
— Tak.
— Co zrobił?
Pytanie przyszło jej naturalnie. W przypadku Jeana katastrofy często przybierały postać czynu.
Ale tym razem Élodie nie odpowiedziała od razu.
— Umarł, pani Lang.
Louise nie zrozumiała.
— Co?
— Umarł. Nagle. Dziś rano.
Paryski deszcz padał nadal.
Louise patrzyła na przechodniów, parasole, taksówki, żółte odbicia w kałużach. Wszystko trwało w ruchu z nieprzyzwoitą obojętnością.
— Jak?
— Jeszcze dokładnie nie wiadomo. Marie-Soleil mówi, że to chyba serce. Był w swoim biurze. Ktoś go znalazł. Bardzo mi przykro.
Louise oparła się o ścianę.
Jean.
Jean Chauvet, ze swymi zdaniami człowieka, do którego należy świat, radami przypominającymi groźby, pocałunkami jak podpisy, pieniędzmi, warunkami, sposobem pomagania jej poprzez krępowanie jej więzami.
Martwy.
To słowo do niego nie pasowało. Jean był zbyt zajęty, żeby umierać. Zbyt przekonany, że ma jeszcze sprawy do załatwienia. Zbyt pewien, że ważne rzeczy muszą poczekać, aż wejdzie do pokoju.
— Pani Lang? Jest pani tam?
— Tak.
Jej głos zdawał się dochodzić skądinąd.
— Czy... czy pani wraca?
Louise zamknęła oczy.
Wracać.
Cœur de tissus. Pracownice. Długi. Pascal. Śmierć Jeana. Maison Valombre. Jej rysunki. Louis. Lou. Wszystko zaczęło wirować w niej jednocześnie.
— Nie wiem.
Usłyszała po drugiej stronie inny głos. Marie-Soleil wzięła słuchawkę.
— Louise?
— Tak.
— Oddychaj.
— Oddycham.
— Nie. Odpowiadasz. To nie to samo.
Louise wzięła powoli oddech.
— Co się stało?
— Znaleziono Jeana martwego w jego biurze. Mówią o problemie z sercem. To przyszło zupełnie nagle. Dzwonił William Lee. Chciał się z tobą skontaktować.
— William Lee...
— Tak.
— Dlaczego?
— Chyba chodzi o jakieś dokumenty. Może coś związanego z butikiem. Nie wszystko zrozumiałam. Koniecznie chce z tobą rozmawiać.
Louise poczuła przypływ nowego niepokoju.
Nawet po śmierci Jean potrafił zostawić po sobie papiery.
— A Pascal?
— Milczy.
— Pascal?
— Tak. To rzadkość.
— Wie?
— Cała dzielnica zaczyna już wiedzieć.
Louise przyłożyła dłoń do ust.
Nie kochała już Jeana tak, jak kocha się mężczyznę. Może nigdy nie kochała go w ten sposób. Ale zajmował ogromne miejsce w jej życiu. Wspierał ją, ranił, imponował jej, umniejszał ją, pobudzał do działania. Wierzył w nią pod warunkiem, że pozostawała w ramach, w których potrafił ją zrozumieć.
A teraz go nie było.
Chciała płakać.
Nic nie przychodziło.
Tylko olbrzymie zmęczenie.
— Louise — powiedziała Marie-Soleil — nie podejmuj teraz żadnych decyzji.
— Jestem w Paryżu.
— Właśnie.
— Pracuję u Valombre.
— Więc dziś pracuj. Płacz później, jeśli łzy przyjdą.
— To okropna rada.
— Nie. Praktyczna. Zmarli nie mają już rozkładu dnia. Żywi mają.
Louise zaśmiała się urywanym śmiechem.
— Jesteś niemożliwa.
— Wiem. Zadzwoń do Williama Lee, kiedy będziesz mogła. Nie wcześniej.
— Dobrze.
Rozłączyła się.
Długo stała nieruchomo pod daszkiem, ubrana jak Louis, trzymając w torbie szkice Louise.
Jean nie żył.
A Paryż wokół niej nadal sprzedawał suknie.
________________________________________
Kiedy wróciła do pracowni, Solange Arvay od razu zauważyła jej twarz.
— Co się stało?
Louise zawahała się.
— Ktoś umarł w Montrealu.
Solange nie zadawała pytań, które zadałoby wielu innych. Czy to ktoś bliski? Czy to było nagłe? Powiedziała tylko:
— Może pani wyjść.
Louise popatrzyła na tkaniny na stole. Szkic dwudziestego pierwszego wyjścia. Szpilki. Manekin.
— Nie.
— Nie?
— Chcę pracować.
Solange długo się jej przyglądała.
— Dobrze. Ale proszę nie dotykać nożyc, jeśli drżą pani ręce.
— Nie drżą.
To była nieprawda.
Baptiste podszedł łagodnie.
— Mogę zrobić fastrygę.
Noé dodał:
— A ja mogę udawać, że się nie martwię. Świetnie mi to wychodzi.
Camille postawiła przy Louise filiżankę herbaty.
— Proszę wypić. Potem do pracy.
Louise przyjrzała się tym ludziom, których niemal nie znała. Kolegom i koleżankom od kilku dni. Towarzyszom z pracowni połączonym kłamstwem i koniecznością. Nikt nie kazał jej opowiadać o cierpieniu. Nikt nie próbował pocieszać jej wielkimi słowami. Zrobili jej miejsce.
Wzruszyło ją to bardziej niż kondolencje.
Wzięła herbatę.
Potem wróciła do manekina.
Suknia spóźnionej decyzji czekała.
Louise przesunęła palcami po tkaninie tak, jak dotyka się czoła żywej istoty.
— Tutaj poprawimy — powiedziała. — Linia musi się utrzymać, ale nie może krępować.
Armand Vidal, stojący za nią, szepnął:
— Właśnie.
Pracowała do wieczora.
Jean Chauvet umarł rano.
A w paryskiej pracowni suknia, którą być może uznałby za niesprzedawalną, zaczynała nabierać kształtu.
KONIEC ROZDZIAŁU V