Tekst napisany przez sztuczną inteligencję zgodnie ze ścisłymi wytycznymi autora, Côme FELX.

Pomysły, postacie, kierunek narracji, zasadnicze decyzje i świat utworu należą do autora, Côme FELX. Sztuczna inteligencja posłużyła jako narzędzie do pisania, komponowania i formułowania tekstu, zgodnie z precyzyjnymi wskazówkami autora.

„Niczym linoskoczek bez siatki pisałem, nie mając z góry obmyślonej fabuły. Czułem się samotny, zbyt odizolowany, by dalej pisać cykl opowieści. Wtedy moja dusza ją dostrzegła”.

Pascal Pascal przeczytał to zdanie po raz dwunasty.

Było dobre. Może nawet znakomite. Miało w sobie tę odrobinę głębi, która banałowi nadaje rangę objawienia. Podobało mu się. Bardzo mu się podobało. Zdania, które zdawały się cierpieć za niego, często pozwalały mu uniknąć prawdziwego cierpienia.

— Więc nigdy mi się nie uda? — szepnął.

Odsunął kartkę, po czym natychmiast przyciągnął ją z powrotem. Gest był teatralny. Wiedział o tym. Nawet sam grał. Zwłaszcza sam.

Mając czterdzieści siedem lat, Pascal nie wydał ani jednej książki, ale posiadał mroczną elegancję mężczyzn, którzy uważają się za zdradzonych przez potomność. Nie miał czytelników albo miał ich bardzo niewielu, za to przybierał pozy pisarza. Milczał jak pisarz. Gniewał się jak pisarz. Nawet jego bieda była pisarska; nosił ją tak, jak inni noszą wojskowe odznaczenie.

A jednak tego ranka nic nie posuwało się naprzód.

Miał kilka pomysłów. Urywki dialogów. Obrazy. Dwa lub trzy nieoczekiwane zakończenia, które wydawały mu się dostatecznie błyskotliwe, by uzasadnić całą powieść. Brakowało mu jednak rozpędu. Pożaru. Pretekstu. Może ofiary.

Od świtu krążył wokół tego zdania: „Niczym linoskoczek bez siatki…”.

Pochodziło ze snu.

W tym śnie widział siebie w ekstrawaganckim stroju cyrkowym. Kostiumie będącym czymś pomiędzy Fellinim, weneckim karnawałem a starą teatralną kurtyną zapomnianą w wilgotnej piwnicy. Na głowie miał olbrzymi kapelusz. Na nogach zbyt spiczaste buty. W dłoni zaś nie tyczkę, lecz ogromny drewniany ołówek, długi jak maszt statku, którym utrzymywał równowagę na linie rozpiętej wysoko w powietrzu.

Pod nim nie było nic.

Wokół opadały płatki. Z początku sądził, że to śnieg. Potem zrozumiał, że były to białe kartki. Niezapisane. Tysiące kartek. Opadały powoli, bezszelestnie, jakby niebo pozbywało się wszystkich książek, których nigdy nie napisano.

Nie, nie były całkiem białe.

Na niektórych widniała twarz.

Twarz kobiety.

Po przebudzeniu Pascal uznał ten sen za znak. Uwielbiał znaki, zwłaszcza gdy przyznawały mu rację. Doszedł więc do wniosku, że nie powinien niczego planować. Niczego konstruować. Niczego organizować. Tym razem będzie pisał bez wcześniej obmyślonej fabuły. Pójdzie po linie ponad pustką, uzbrojony jedynie w ołówek.

Ponieważ jednak była niedziela rano, a literacka odwaga kiepsko znosi letnią kawę w ubogim mieszkaniu, postanowił udać się do swojej zwykłej małej restauracji, żeby tam pobawić się w poetę.

Pięć minut drogi od jego domu, przy ulicy Saint-Denis, znajdowała się skromna, nieco podstarzała kawiarnia, niemal przytulna mimo zbyt ciasno ustawionych stolików, zmęczonych roślin i pożółkłych reprodukcji na ścianach. Z przyzwyczajenia wciąż nazywano ją restauracją pana Prahallisa, choć on sam więcej czasu poświęcał pilnowaniu kasy niż witaniu gości.

Pascal miał tam swoje zwyczaje.

Ściślej mówiąc, zdobył tam własne terytorium.

Stolik numer piętnaście.

Niewielki okrągły stolik obok wyjścia awaryjnego, między dwoma lustrami, w których mógł oglądać, jak wchodzi w rolę samego siebie. Stolik był niedorzeczny, niewygodny i niemal odosobniony, lecz Pascal go sobie upodobał. Odtąd nie znosił, gdy ktoś zajmował go przed nim.

Mawiał, że ten stolik to jego pracownia.

W istocie był jego tronem.

Tego ranka starannie się przygotował. Wybrał czarne spodnie zbyt znoszone, by uchodziły za eleganckie, białą koszulę, która pamiętała lepsze czasy, i ciemną pelerynę noszoną wyłącznie nazajutrz po pełni księżyca, pod pretekstem, że nocne wpływy wymagają odpowiedniego stroju. W końcu włożył szeroki filcowy kapelusz z długim gęsim piórem, który nadawał mu wygląd upadłego muszkietera.

Przejrzał się w lustrze w przedpokoju.

— Żałosne — powiedział.

Po czym, zadowolony, wyszedł.

Na zewnątrz Montreal sprawiał wrażenie, jakby jeszcze nie zdecydował, czy chce być miastem, czy dekoracją. Niebo było jasne. Łagodny wiatr sunął ulicą Saint-Denis. Witryny lśniły z tą chłodną niedzielną uprzejmością poranka, kiedy sklepy są jeszcze zamknięte, a przechodnie zdają się zastanawiać, dlaczego już istnieją.

Pascal szedł powoli, z notesem pod pachą i piórem zatkniętym za uchem; peleryna falowała akurat na tyle, by przyciągać spojrzenia. Udawał, że ich nie dostrzega. Była to jedna z jego specjalności: prowokować uwagę, a potem zachowywać się jak jej ofiara.

W połowie drogi, przed apteką, wszedł w swoją sceniczną rolę.

Świat na zewnątrz zamieniał się w kulisy. Witryny — w lustra. Przechodnie — w statystów. Nie szedł napić się kawy. Szykował wielkie wejście.

Już wyobrażał sobie Claire, kelnerkę, przewracającą oczami.

Już słyszał, jak Pierrette woła w głąb sali:

— Hej, Claire! Przyszedł ten pan, który sobie pudruje oczy!

Dokuczały mu tak od dnia, w którym zrozumiały, że jego dziwactwa nie są całkiem niebezpieczne. A raczej od dnia, w którym zdołał je przekonać, że nie są.

Był to jego mały talent.

Nie wyważał drzwi. Rozśmieszał tych, którzy ich strzegli. A potem po cichu wchodził.

Claire i Pierrette lubiły go mimo swoich westchnień. Bawił je. Dzięki niemu miały wrażenie, że ich kawiarnia jest ciekawsza, niż była w rzeczywistości. Czasami nuciły kilka taktów z „Carmen”, gdy wchodził zbyt teatralnie. Czasami niepokoiły się, kiedy milczał dłużej niż pięć minut. Udało mu się stać kimś nieodzownym nie dzięki dobroci, lecz dzięki widowisku.

Pascal o tym wiedział.

Wiedział, że ludzie wiele wybaczają tym, którzy ich zabawiają.

Jednak tego ranka, kiedy zbliżał się do kawiarni, coś zakłóciło cały mechanizm.

Przed witryną stała kobieta.

Najpierw ujrzał ją z profilu.

Beżowa, lekka sukienka, w kwiaty, lecz bez przesady. Letnia sukienka, jakby zaprojektowana po to, by nikogo nie pytać o pozwolenie na bycie piękną. Miękkie włosy spływały na ramiona. Postawa wyprostowana, lecz niespięta. Była w jej ciele naturalna elegancja, ten rodzaj mimowolnej precyzji, którą naprawdę piękne kobiety posiadają bez konieczności uczenia się jej.

Odwróciła się lekko.

Pascal zwolnił.

Oczy.

Z początku myślał tylko o nich.

Zielone oczy. Nie. Nie tylko zielone. Zieleń, która się poruszała. Zieleń wilgotna od błękitu. Zieleń, która zdawała się kryć rzekę, a może jeszcze lepiej — zdanie, którego dotąd nie napisał.

— Zieleń przyprawiająca o zawrót głowy — szepnął.

Kobieta go nie usłyszała.

Na szczęście.

Widział, jak weszła do kawiarni. Omietła salę ciekawym spojrzeniem, zawahała się przez sekundę, po czym usiadła przy stoliku numer piętnaście.

Stolik numer piętnaście.

Pascal stanął jak wryty.

Los miał stanowczo fatalne maniery.

W środku zapadła cisza, szybka jak opadająca kurtyna. Claire za ladą znieruchomiała z dzbankiem kawy w dłoni. Pierrette przy kasie rozchyliła usta. Dwóch stałych gości odwróciło głowy ku Pascalowi, gotowych już rozkoszować się dramatem.

Stolik numer piętnaście nie był po prostu zajęty.

Zajmowało go zjawisko.

Pascal wszedł.

Nikt nie zażartował. Nawet łyżeczki zdawały się rozumieć, że lepiej nie brzęczeć.

Podszedł do lady.

— Pierrette. Poproszę kawę.

Kelnerka podała mu ją w milczeniu. Znała ten głos. Tak Pascal mówił, kiedy coś knuł. Zbyt spokojnie. Zbyt uprzejmie. Niemal urzędowo.

— Pascal — powiedziała łagodnie — będziesz grzeczny, prawda?

Spojrzał na nią ze zdumieniem, niczym niewiniątko niesłusznie podejrzewane.

— Przecież zawsze jestem miły.

Co nie było prawdą.

Wziął filiżankę.

W jego głowie natychmiast pojawiło się kilka scenariuszy. Mógł zakaszleć. Mógł udać zasłabnięcie. Mógł podejść do stolika z obłąkanym wzrokiem i spytać, czy krzesło do niego przemówiło. Mógł też, prościej, rozlać trochę kawy obok kobiety, żeby skłonić ją do wstania. Nic poważnego. Drobny wstrząs rzeczywistości. Dziecinny podstęp.

Nie chciał wyrządzić jej krzywdy.

Chciał tylko odzyskać swoje miejsce.

A może już wtedy chciał zmusić ją, żeby go zauważyła.

Ruszył naprzód.

Kobieta podniosła na niego oczy dokładnie w chwili, gdy podszedł do stolika. To bezbronne spojrzenie rozbiło jego komedię. Przygotował manewr. A spotkał żywą obecność.

— Przepraszam — powiedziała. — Czy mógłby mi pan powiedzieć, która godzina?

Jej głos dopełnił dzieła rozpoczętego przez oczy.

Pascal nie wylał kawy umyślnie.

Niezupełnie.

Nastąpiło zawahanie, ledwie dostrzegalne drżenie, niezręczny ruch nadgarstka. Ale gdzieś głęboko w nim niewielka trzeźwa cząstka, mały kancelista jego sumienia, odnotowała, że wypadek nie był całkiem niewinny. Mógł utrzymać filiżankę. Nie zrobił tego dość szybko.

Kawa rozlała się na beżową sukienkę.

Kobieta wydała krótki okrzyk.

— Ach! Nie mógł pan uważać? Moja sukienka!

Pascal znieruchomiał z filiżanką w ręku, przyjmując absurdalną pozę winnego posągu.

Kawa ochlapała materiał na wysokości ud i brzucha. Ciemna plama powoli rozlewała się po jasnych kwiatach, jakby ktoś jednym źle napisanym zdaniem zmarnował cały poranek.

Claire i Pierrette przybiegły.

— Proszę pani! Pani sukienka! — zawołała Claire.

— Widzisz, Pascal, tym razem posunąłeś się za daleko! — dodała Pierrette.

Kobieta znów spojrzała mu w oczy. Nie były już zielono-błękitne. Były zranione.

— Właśnie zepsuł mi pan dzień — powiedziała. — Za kilka minut ma po mnie przyjechać mój przyjaciel. Mieliśmy razem zjeść śniadanie.

Pascal chciał przeprosić. Naprawdę. Ale cierpiał na pewną moralną przypadłość: nawet jego wyrzuty sumienia poszukiwały błyskotliwej formuły.

— Bardzo mi przykro, proszę pani. Naprawdę. Po prostu… na sekundę świat zniknął.

— Pańska kawa najwyraźniej też.

Odpowiedź była ostra, lecz nie prostacka. Pascal niemal ją za to podziwiał.

— Zapłacę za czyszczenie — powiedział.

— Niech pan zachowa pieniądze na wybielenie pióra w kapeluszu. Może to ono połaskotało pana ego.

Pierrette stłumiła śmiech. Claire trąciła ją łokciem.

Pascal się zarumienił.

Mógł przyjąć upokorzenie. Mógł pozostać zwyczajny. Mógł powiedzieć: „Ma pani rację, jestem niezdarny”. Ale Pascal miał nieszczęsny dar brudzenia nawet własnych przeprosin literaturą.

— Śniła mi się pani tej nocy — powiedział.

Znów zapadła cisza.

Kobieta wpatrywała się w niego.

— Słucham?

— Nie znam pani imienia. Nigdy wcześniej pani nie widziałem. A jednak śniła mi się twarz. Chyba pani twarz. Wokół mnie spadały kartki. Strony. A pani była na każdej z nich.

Claire zamknęła oczy jak kobieta, która widzi nadciągającą katastrofę i nie ma już siły jej zapobiec.

Kobieta powoli wstała.

— Rozlewa pan kawę na nieznajome kobiety, a potem mówi im pan, że pojawiły się w pana snach?

— To nie jest strategia.

Wypowiadając te słowa, Pascal wiedział, że kłamie.

Może tym razem nie całkiem. Ale w jego życiu — owszem. Wszystko stawało się strategią, gdy tylko czuł się zagrożony: jego bieda, samotność, zdania, przygnębione spojrzenia, sposób, w jaki sprawiał wrażenie zbyt kruchego, by ponosić odpowiedzialność.

Kobieta jednak nie była naiwna.

— Kim pan jest?

Dotknął kapelusza, jakby przedstawiał się księżnej.

— Pascal Pascal. Pisarz.

— Opublikował pan coś?

Pytanie ugodziło go mocniej niż obelga.

— Jeszcze nie.

— Zatem, panie Pascalu Pascalu, pisarzu jeszcze niewydany, radzę zapisać sobie gdzieś jedno zdanie: kobiety nie są znakami zsyłanymi mężczyznom po to, żeby zasilać ich powieści.

Wzięła torebkę.

Pascal poczuł, jak coś się w nim napina. Powinien był skłonić głowę. Pozwolić jej odejść. Ale dotknęła go dokładnie tam, gdzie uważał się za nietykalnego: w jego wyimaginowanej wielkości.

— A pani, proszę pani? — zapytał. — Kim pani jest, żeby wkraczać w życie ludzi, jakby już pani wiedziała, ile są warci?

Odwróciła się.

— Klientką z poplamioną sukienką.

— Nie. Jest pani kimś znacznie więcej.

— A pan kimś znacznie mniejszym, niż się panu wydaje.

Tym razem obie kelnerki nie kryły zadowolenia. Pascal to poczuł. Stracił publiczność. Co gorsza, stracił panowanie nad własnym przedstawieniem.

Zrobił więc to, co robił zawsze, kiedy czuł się zdemaskowany.

Wzbudził litość.

— Proszę mi wybaczyć — powiedział ciszej. — Nie chciałem pani zranić. Bywam śmieszny, ale nie jestem okrutny.

Często sięgał po to zdanie. Działało znakomicie. Zmuszało innych do wyboru: dalej się nad nim znęcać albo uznać, że jest wrażliwy. Większość wybierała to drugie. Ludzie nie lubią czuć się oprawcami wobec mężczyzny, który ścisza głos.

Kobieta się zawahała.

Tylko przez sekundę.

Ale Pascal dostrzegł to zawahanie. Odnotował je. Zachował na osobności.

Miała w sobie współczucie.

A więc miała słaby punkt.

— Proszę się nie martwić — powiedziała w końcu. — Nawet jeśli mieszkam daleko, mój przyjaciel nadłoży drogi. Przebiorę się. Zresztą on nie lubi tej sukienki.

Spojrzała na poplamiony materiał. Jej twarz złagodniała.

— A ja ją lubiłam. Uważałam, że jest magiczna.

— Magiczna?

— Tak. Ilekroć ją wkładam, dzieje się coś nieoczekiwanego. Często coś szczęśliwego. Dzisiaj, jak widać, magia miała kiepski gust.

Pascal spojrzał na plamę.

Potem na sukienkę.

Potem na nią.

— Może magia nie zawsze jest miła przy pierwszym spotkaniu.

— Jakże wygodne zdanie dla człowieka, który właśnie narozrabiał.

— Wygodne zdania bywają najprawdziwsze.

Pokręciła głową, niemal wbrew sobie. Nie uśmiechnęła się. Niezupełnie. Ale przez jej twarz przemknął cień uśmiechu, którego Pascal uczepił się z dyskretną zachłannością złodzieja.

Pierrette, wciąż wycierająca materiał wilgotną serwetką, nagle podniosła oczy na klientkę.

— Proszę pani, muszę pani coś powiedzieć. Nie należy go za bardzo słuchać, kiedy zaczyna się tak zachowywać.

— Pierrette, nie — powiedział Pascal.

— Tak, Pascal. Tak. Bo teraz odgrywasz biednego męczennika, a to nieuczciwe.

Kobieta spojrzała na kelnerkę z uwagą.

— Prawie w każdą niedzielę — ciągnęła Pierrette — pan Pascal siada tutaj, przy tym stoliku. Jeśli ktoś zajmie jego miejsce, urządza małe sceny, dopóki ta osoba nie odejdzie. Nigdy dotąd nie rozlał kawy, ale…

— Pierrette — powiedział Pascal — to był wypadek.

— Może. Ale przy tobie wypadki często wyglądają tak, jakby były wcześniej przećwiczone.

Te słowa zawisły w powietrzu.

Pascal poczuł przypływ zimnej złości. Nie na Pierrette. Niezupełnie. Na tę jej trafność. Na sposób, w jaki obnażała go przed nieznajomą.

Kobieta podniosła torebkę.

— Teraz lepiej rozumiem.

— Nie — odparł Pascal. — Nic pani nie rozumie. One przesadzają. Lubią robić ze mnie karykaturę. Tak okazują mi sympatię.

— A pan? W jaki sposób pan okazuje sympatię? Wypędzając ludzi z ich miejsc?

Chciał odpowiedzieć. Nie znalazł słów.

Kobieta ruszyła ku wyjściu. Przed przekroczeniem progu odwróciła się po raz ostatni.

— Kiedy zobaczy mnie pan następnym razem, panie Pascal, niech pan zachowa swoje sny dla siebie. I zejdzie mi pan z drogi.

Wyszła.

Pascal pozostał pośrodku kawiarni, jak wrośnięty w ziemię.

Na zewnątrz natychmiast otuliło ją poranne światło. Kobieta zatrzymała się na chodniku, jakby nie bardzo wiedziała, gdzie odłożyć swój gniew. Pascal obserwował ją przez szybę. Chciałby pobiec za nią. Chciałby przeprosić bez figur stylistycznych. Chciałby być zwyczajnym mężczyzną.

Nie potrafił.

Przed kobietą zatrzymało się szare BMW.

Natychmiast wysiadł z niego elegancki mężczyzna. Cienki wąsik, nieskazitelny płaszcz, ruchy szybkie, lecz wyrachowane. Spieszył się jak człowiek spóźniony, ale był pewny siebie jak ktoś, kto wierzy, że świat i tak na niego zaczeka. Obszedł samochód i otworzył drzwi z galanterią tak precyzyjną, jakby wyuczoną z podręcznika uprzejmej dominacji.

— Dzień dobry, Louise — powiedział. — Przepraszam za spóźnienie. Musiałem wstąpić do biura. Kilka telefonów zza oceanu. Dokumenty do sprawdzenia. Wiesz, jak to jest.

Louise.

Pascal przyjął to imię jak łagodny policzek.

Louise.

Powtórzył je w myślach, już zajęty przywłaszczaniem go sobie.

Jean Chauvet z początku dostrzegł tylko sukienkę.

— A cóż to za plama?

— Kawa.

— Mogłaś uważać.

Louise zesztywniała.

Pascal, za szybą, przyglądał się scenie. Ten Jean był człowiekiem nieprzyjemnym. Najwyraźniej. Wręcz uspokajająco przeciętnym w swojej marności. Klasyczny egoista. Manipulator z dobrego domu. Jeden z tych mężczyzn, którzy ranią, przekonani, że kierują.

Pascal natychmiast nim wzgardził.

Pozwoliło mu to wygodnie zapomnieć, że on sam właśnie zranił Louise.

— Musimy pojechać do mnie — powiedziała. — Muszę się przebrać.

— Naprawdę nie mamy czasu. William Lee czeka na nas w Ritzu.

— William Lee?

— Inwestor. Mówiłem ci o nim.

— Nie.

— Ach. Musiałem zapomnieć. Ale to ważne, Louise. Bardzo ważne. Dla nas obojga.

Spuściła wzrok na sukienkę.

Jean położył zaborczą dłoń u dołu jej pleców.

— Potem, żeby ci to wynagrodzić, pojedziemy do domku letniskowego. Przygotuję ci przepiórki z estragonem.

Pascal zobaczył ten gest. Tę dłoń. Sposób, w jaki Jean kierował ciało Louise ku samochodowi, nadając rozkazowi pozór troski.

Jean nagle odwrócił ku niemu głowę.

Ich spojrzenia się spotkały.

— Ten typ działa mi na nerwy — powiedział Jean.

Louise powiodła wzrokiem za jego spojrzeniem. Ujrzała Pascala w obramowaniu drzwi kawiarni. Wydawał się jeszcze bardziej niedorzeczny niż przedtem, z kapeluszem, piórem, peleryną i źle skrywanym wstydem.

— Znasz go? — zapytał Jean.

— Nie.

Prawie nie skłamała. Nie znała go. Spotkała go tylko tak, jak spotyka się złą wróżbę.

— Wygląda na biednego wariata — dodał Jean. — Albo poetę, co często wychodzi na jedno.

Louise wsiadła do samochodu.

Nie odpowiedziała.

Pascal stał nieruchomo i patrzył, jak odjeżdżają.

Gdy BMW ruszyło, poczuł coś dziwnego. Nie tylko żal. Nie tylko pożądanie. Coś bardziej niejasnego. Chciał swojego stolika. Zdobył imię. Stracił poranek, ale zyskał początek.

Powoli wrócił do stolika numer piętnaście.

Teraz był wolny.

Na podłodze, obok krzesła, nadal widniała plama po kawie. Claire wycierała ją szmatką.

— Powinieneś się wstydzić — powiedziała.

— Wstydzę się.

— Nie. Ty odgrywasz wstyd.

Spojrzał na nią.

Tym razem nie znalazł riposty.

Usiadł na miejscu Louise.

Przed sobą, w jednym z luster, zobaczył własną twarz pod groteskowym kapeluszem. Czterdziestosiedmioletni mężczyzna, biedny, próżny, zraniony i już zajęty przerabianiem swej winy na tworzywo literackie.

Wyciągnął notes.

W pierwszym wierszu napisał:

„Miała na imię Louise, a ja najpierw ukradłem jej sukienkę, zanim jeszcze odważyłem się ukraść jej serce”.

Przeczytał zdanie ponownie.

Zbyt ładne.

Zbyt obciążone winą.

Zbyt użyteczne.

Uśmiechnął się wbrew sobie.

Po czym je zachował.

KONIEC ROZDZIAŁU I

Dalej »