ROZDZIAŁ I

Cały jego bagaż stanowiła stara walizka, zaledwie otrzepana z kurzu. Musiał wyjechać szybko. Inaczej wszystko rozsypałoby się w proch. Życie zawaliłoby mu się na głowę.

Na zewnątrz miasto smagała ulewa. Deszcz spadał z niemal osobistą zaciekłością, jak gdyby również niebo postanowiło pęknąć. Krople bębniły o maskę forda, spływały po szybach, wykrzywiały fasady i pochłaniały uliczne światła.

Damien płakał wraz z deszczem. Łzy mieszały się z wodą ściekającą mu po twarzy; nie wiedział już, czy to on pustoszeje, czy świat wylewa się z brzegów.

Ruchem zarazem niedbałym i nerwowym cisnął walizkę na tylne siedzenie. Trzasnęły drzwi. Pas bezpieczeństwa? Nie. Miał to gdzieś. Rozrusznik. Rozkojarzony, z zaczerwienionymi oczami zamglonymi wodą i łzami, nie spojrzawszy nawet w lusterko, gwałtownie cofnął.

Głuche uderzenie.

Coś uderzyło w tył samochodu. A może to samochód uderzył w coś. W łoskocie deszczu niemal niczego nie rozpoznał: cień, ruch, kształt, który natychmiast zdawał się umykać migotliwemu światłu reflektorów. Damien zmarszczył brwi, ledwie na sekundę. Jego umysł, już gdzie indziej, nie chciał się nad tym zatrzymywać.

Deszcz walił zbyt mocno. Obraz świata rwał się pod wycieraczkami. Wszystko stało się brudną szybą, czarną wodą, labiryntem odbić. Pomyślał, że zahaczył o worek, kosz na śmieci albo jakąś przeszkodę porzuconą w ciemności.

Nie drążył sprawy.

Wrzucił pierwszy bieg i ruszył w mokrą ulicę. Gdyby przyjrzał się uważniej, gdyby tylko wysiadł, być może zobaczyłby to, co deszcz już usiłował zatrzeć.

Mógł pojechać metrem albo autobusem. Tak naprawdę nie zamierzał dotrzeć daleko. Nie chciał jednak nikogo widzieć.

— Nikogo! Powiedziałem: nikogo!

To, co nazywał podróżą, miało się naprawdę rozpocząć dopiero wtedy, gdy zaparkuje forda na pewnej małej uliczce. Tak krótkiej, że gdyby nie domy po jednej stronie i ciągnący się po drugiej park, można by ją wziąć za zaułek.

Z licznymi pęknięciami jezdni, nierównymi chodnikami łatanymi kolejnymi warstwami asfaltu; z przewodami elektrycznymi rozpiętymi na brudnobeżowych i szarych słupach, służącymi za autostrady zapuszczającym się tam wiewiórkom; z pstrokatymi budynkami wzniesionymi przed drugą wojną światową; z jedynym wiązem, tak majestatycznym, że sąsiednie topole przedwcześnie żółkną z zazdrości. Wszystkie szczegóły tego przywoływanego w myślach krajobrazu szarpały nim i rozpraszały uwagę. Ten obraz utrudniał mu zatrzymywanie się na światłach, które hamowały jego pęd. Pęd poza ostatnie dziesięć lat, zalane upokorzeniami. Tam!… Musi przyspieszyć i przekroczyć tę ledwo zatartą dekadę, cofając się poprzez zapomnienie. Tam! Ku utraconym latom ma pomknąć, by w nich dojrzeć. Przynajmniej taką ma nadzieję.

Tamte wczoraj z innych światów, dawne postacie pierwszego planu, czasoprzestrzenna układanka, którą musi odtworzyć. Odcinek jego dziejów przesuwający się jak zwiastuny filmu, który dopiero ma powstać…

„Już wkrótce na ekranach!… (muzyka)… Więcej niż film! (życie). Dramat błędów pędzących jeden za drugim. Już niedługo zobaczycie niegodną historię miłości Damiena i J…” Nawet imię Julii, nabrzmiałe namiętnością, więźnie mu w gardle. A przecież ona wcale nie nazywa się Julia. Ani on nie jest do końca Romeem.

— Cholera jasna! Same żółwie za kierownicą! Te przygłupy chyba się umówiły, żeby we wtorkowy wieczór urządzić sobie wycieczkę. Z drogi, niedzielni kierowcy, idioci w skorupach przemierzających asfaltowe pustkowia! — wrzeszczy, doprowadzony do szału niezwykle gęstym ruchem.

A jednak ten częściowy zator pozwala mu na preludium. Uprzedzić wzlot. Świadomie uczynić wczorajszy dzień trampoliną do skoku w przeszłość, dalej i głębiej. Ograniczyć niebezpieczeństwo, uniknąć fatalnego błędu pominięcia ważnego szczegółu.

***

Poprzedniego dnia zjawił się w banku tak udręczony i zdenerwowany, że kasjer wziął go za złodzieja szykującego swój pierwszy napad. Wyglądało to tak wiarygodnie, że urzędnik pozwolił sobie nawet żartować podczas transakcji.

— Chodzi o wypłatę, prawda?…

… Z podpisem czy bez?

— Słucham? Co pan ma na myśli?

— Och, to bez znaczenia!… Zwykła formalność.

Zgodnie ze zwyczajową procedurą, w fascynującym rytuale urzędniczej sprawności, zręczna ręka kasjera zbijała Damiena z tropu; nie umiał liczyć równie szybko.

— … Tysiąc sto osiemdziesiąt, tysiąc dwieście!

… Proszę, szanowny panie!

— To dokładna kwota?

— Życzy pan sobie ponownego przeliczenia?

— Nie!

Z uprzejmą niedyskrecją urzędnik odezwał się do klienta, który równomiernie rozkładał oszczędności po kieszeniach.

— Wyobrażam sobie, że zamierza pan szaleć z tymi pieniędzmi. Może rejs po kanałach Sorel?

— Właśnie podróż. — Tak! — Ponowne odkrycie krańców mojego świata.

— Nie rozumiem.

— To bez znaczenia… Zwykła formalność!

Tak bardzo zajmowała go niezwykła metoda pozbycia się pieniędzy, że omal nie wpadł pod ciężarówkę przekraczającą dozwoloną prędkość. Zauważyły to jedynie dzieci bawiące się na chodniku. On widział w nich przyszłych uczestników życiowych prób. Ani wstrząs, ani najmniejsze napięcie nie oderwały go od trosk.

Udawał włóczęgę we własnej dawnej dzielnicy. W tej szarej strefie, którą niegdyś przyjął za swoją, tak kierował krokami, by jak najpełniej korzystać z promieni palącego słońca. Gromadził zapas dziennego światła, które miało go popędzać w polowaniu na noc. Nasycenie dobrodziejstwami gwiazdy prowadziło do zatrzymania: zastygł przed drzwiami o znajomym wyglądzie.

Jego palec wskazujący, niczym strzała, trafił w dzwonek obrany za cel. Natarczywość!… Wytrwałość!

— No nie! Pan przesadza! Czego pan chce?! — wściekał się trzydziestokilkuletni mężczyzna, wyrwany ze snu irytującym dzwonkiem i rozdrażniony bezczelnością Damiena, który przybył odwiedzić własne wspomnienia.

— Przepraszam pana. Chyba pana obudziłem… Muszę z panem porozmawiać…

— Ależ ja pana poznaję! Czy nie jest pan dawnym lokatorem? Pamiętam, pokazywał mi pan to miejsce, to mieszkanie. Ma pan twarz, którą się zapamiętuje. Bez obrazy, rzecz jasna. Chociaż mam fenomenalną pamięć! — rzucił szyderczo stojący na szczycie schodów mężczyzna, z ironiczną miną.

— Zdumiewające!

— Niezupełnie, bo prawdę mówiąc, kilka razy widziałem, jak kręci się pan po ulicy. I trudno, jeśli uzna mnie pan za odludka. Mógłby pan przejść do rzeczy?

— … Mam do pana prośbę. Proszę się nie obawiać! Nie zajmę panu wiele czasu, obiecuję.

— Dobrze… Niech pan idzie za mną! — powiedział mężczyzna, starając się rzeczowo objaśniać swój sposób życia. — Proszę nie patrzeć na bałagan, zwłaszcza że wyrwał mnie pan z łóżka. Nic się tu nie zmieniło. Zobaczy pan, że piętro nadal jest tak ciasne jak dawniej, a sąsiadów wciąż słychać, kiedy rano płuczą usta i kiedy doprowadzają się do rozkoszy… tra-la-la.

Podążając tuż za gospodarzem i trzymając się poręczy, Damien liczył stopnie i chrzcił je łzami. Każda łza rozpryskująca się na starym, startym drewnie zamarzała w nostalgiczną myśl. — Wyblakłe odbicia kobiety. — W jego głowie z mieszkania wyłaniały się zniekształcone obrazy, dzikie krzyki, gryząca wściekłość i rozdzierające głosy, by go zaatakować. Metaforyczne bestie dusiły go dawnymi groźbami. Otchłanny zawrót głowy! Jęk przywarł do każdego wydechu, jakby jego oddech wymiotował nędzą.

— Co się z panem dzieje?… Niedobrze panu?… Mam nadzieję, że nie zamierza pan tu rzygać.

Z wielkim wysiłkiem odganiając niebezpieczeństwo własnych widm, a zarazem próbując wypaść przekonująco, odzyskiwał panowanie nad sobą. Jego oczy żebrały u tamtego o litość.

— Proszę mi pomóc! Czuję się zagubiony. Samobójstwo trzyma mnie za gardło… Mam wrażenie, że zgubiłem duszę. Ukryła się za marzeniem albo za miłością… Już nie wiem!… A przede mną śmierć zabawia się, odbierając oddech mojemu pragnieniu życia!… Błagam pana!… Pomocy!

— Ale dlaczego ja? Oszalał pan czy co?! — wykrzyknął osłupiały rozmówca Damiena, stopniowo odzyskując przytomność umysłu.

— Nie zwracam się do pana przypadkiem. Znam mieszkanie, w którym pan żyje; kiedyś tu mieszkałem. Zresztą pan o tym wie… — Urwał na kilka sekund, zdezorientowany rodzącą się w nim wątpliwością. — A właściwie… tutaj przeżyłem. Te ściany skrywają mój własny sekret, podobny do zapomnianego hasła; koniecznie muszę go odnaleźć, zanurzając się znów w tych przeklętych dla mnie miejscach. W tych samych pokojach, w których pan żyje… szczęście mnie zgubiło i wygnało. Ledwie potrafię naszkicować pozory radości życia. Kobieta sprzedała mnie śmierci!… Niech pan poda mi rękę!

Lokator ani drgnął. Coraz bardziej niewzruszony próbował opanować narastające współczucie, a potem zdusić je chłodem.

— Niech pan poda mi rękę! — powtarzał niewyraźnie. Damien już nie wymawiał słów; wypłakiwał je. Osunął się na kolana i chwycił stopy gospodarza, dając do zrozumienia, że odmowa zmiażdżyłaby go i powaliła.

— No już, niech pan wstanie!… Niech się pan postara! Proszę się opanować. Jest pan silniejszy i mniej dziecinny, niż to wygląda… No proszę! — powtarzał mężczyzna, zmuszony wyciągnąć rękę do tego słabego, zagubionego człowieka, szlochającego u jego stóp.

Uznał, że przedstawienie trwało już dosyć długo, i zamierzał wyrzucić natręta, gdy poczuł, że gość wsuwa mu do dłoni kawałek papieru. Odruchowo zerknął.

— Co to…? Banknot studolarowy! Z jakiego niepojętego powodu daje mi pan te pieniądze, skoro wygląda pan na… biednego, nędzarza?

Damien z trudem przerwał milczenie. Wielkim wysiłkiem, gestami, słowami i łzami tłumaczył, że musi jeszcze raz przeżyć pewne wydarzenia. Przypomnieć sobie ją. Kobietę, punkt zwrotny, wielką miłość. Ale to zamknięcie w przeszłości, ten powrót, musiały odbyć się w samotności.

— Jestem nawet gotów płacić panu dwieście dolarów dziennie za podnajem. Wszystko gotówką, od zaraz — zaryzykował.

— … A… na ile dni?

— Najwyżej cztery, może pięć. W każdym razie ta próba odnalezienia samego siebie jest dla mnie sprawą życia i śmierci. Na co mi oszczędności sześć stóp pod ziemią? — Nieważne!… Oto tysiąc dolarów, a jeśli trzy dni mi wystarczą, resztę niech pan zatrzyma, jak to się mówi! — Marzyciel grał zamożnego mieszczanina. Obawiał się, że wyznanie ubóstwa wzbudzi podejrzliwość rozmówcy. Zresztą suma była jedynie przynętą. Sądził, że wystarczy mu doba, by obmyć się z cierpienia.

— Dobrze! Zgoda. Podnajmę panu mieszkanie. Mam nadzieję, że nie zrobi pan żadnego głupstwa? Chodzi mi o to, że pan… nie spłonie… Muszę jednak przyznać, że skłamałem przez przemilczenie. Może pan hałasować do woli: w budynku obecnie nikogo nie ma. Cztery pozostałe mieszkania stoją puste. Niemal wszyscy uciekli z miasta na letnie wakacje. Brouillette’owie również. Pamięta ich pan… właścicieli? Tylko ja nie miałem dość oszczędności, żeby zwiać. Można powiedzieć, że niebo mi pana zesłało! — Och! Właśnie sobie przypomniałem, to nie brak zaufania… Ale wolałbym zabrać cenne rzeczy: kolorowy telewizor, komputer i kilka drobiazgów, bez których nie mogę się obejść.

— Może pan wynieść wszystko, jeśli ma pan taką ochotę. A poza tym… — Wyjaśnił więc swemu interesownemu dobremu Samarytaninowi, że sam przyniesie pewne rzeczy, przedmioty pełne znaczeń utraconych wspomnień, niestety wciąż zbyt żywych.

Ten przypadek, nieoczekiwany obrót zdarzeń w życiu wynajmującego i wielkie pragnienie dziwnego podnajemcy nie zrodziły przyjaźni. Pierwszy i tak był na urlopie, drugi zaś miał pracować nad sobą. W następnych godzinach obaj zajmowali się tymczasowym urządzaniem miejsca, przenosząc rzeczy jednego do drugiego. Bez zbytnich rozmów…

***

Wreszcie ford skręca w ulicę Chwalebnego Pokoju. Osobliwy przymiotnik wymyślony niegdyś przez jego nieposkromioną wyobraźnię.

Zaparkowawszy samochód, powoli zanurza się w czasie i, ważąc każdy gest, zaczyna płynąć pod prąd ku swoim wyschłym brzegom. Jak artefakty uwięzione w piasku, wspomnienia dawnych kroków będą mu przewodnikiem.

Wszystko więdnie i staje się kruche. Jego dłoń zaciska się na rączce walizki, jedynym łączniku z rzeczywistością. Im bardziej zbliża się do drzwi otwartych dla niego poprzedniego dnia, tym bardziej teraźniejszość blednie, aż przestaje istnieć. — Przyszłość? Na razie niewiadoma. Wiedza jest bowiem związana z przeszłością.

Bez najmniejszego wahania chwyta klucz… wsuwa go do zardzewiałego zamka. Tego samego, który miał niegdyś, nie bardziej zużytego niż wówczas. Ten klucz, prowadzący ku nadziei albo ku końcowi, miał ponownie otworzyć rany.

Dalej »