ROZDZIAŁ XVIII — EPILOG
Deszcz przestał padać gwałtownie, lecz wciąż oddychał w rynnach, na nisko zwisających liściach parku i w szczelinach chodnika. Ulica Paix Glorieuse, wymyta do kości, nie przypominała już ulicy. Zdawała się długą, czarną blizną zszytą drżącymi odbiciami latarni.
Damien siedział w mieszkaniu opróżnionym z własnych widm. U jego stóp leżała otwarta walizka. Bezużyteczny rewolwer nadal spowity ręcznikiem. Wszystko zostało raz jeszcze obejrzane. Wszystko przewrócono jak chorą ziemię. Nielle, Mylène, Lysianne, Marilyn, Bichoune, Brouillette’owie, kroki na schodach, głosy z trzeciego piętra, stracone lata: tyle twarzy, tyle gorączek, tyle okruchów, które — jak sądził — wreszcie położył przed sobą.
Oddychał z trudem, ale oddychał.
To właśnie nazywał teraz zwycięstwem.
Podmuch wiatru poderwał niedomknięte okno. Papiery zadrżały na stole. Poranna gazeta, wsunięta pod drzwi zgodnie z anonimowym zwyczajem sąsiedztwa, rozchyliła się nagle jak usta zbyt długo pozostające zamknięte. Pierwsza strona uniosła się i opadła, wystawiona na jego spojrzenie.
DAMIEN D. UZNANY ZA PODEJRZANEGO O ŚMIERTELNE POTRĄCENIE BEZDOMNEGO W DESZCZOWY WIECZÓR
Bezdomny mężczyzna, którego ciało znaleziono na niewielkiej ulicy mieszkalnej w dzielnicy Centre-Sud, miał zostać potrącony przez samochód podczas gwałtownej ulewy we wtorek wieczorem. Według wstępnych ustaleń śledztwa kierowca odjechał, nie udzielając ofierze pomocy.
Ślady lakieru, zeznania taksówkarza i świadectwa zebrane w sąsiedztwie miały doprowadzić śledczych do forda należącego do Damiena D., dawnego mieszkańca tej okolicy. W chwili oddawania numeru do druku nie postawiono jeszcze żadnych oficjalnych zarzutów. Policja twierdzi jednak, że ustaliła tożsamość domniemanego sprawcy potrącenia, i chce niezwłocznie przesłuchać mężczyznę, by wyjaśnić dokładne okoliczności tragedii.
Ofiara, około pięćdziesięcioletni mężczyzna, nie została jeszcze formalnie zidentyfikowana w chwili oddawania gazety do druku. Władze przypuszczają jednak, że był to bezdomny znany miejscowym sklepikarzom, często widywany w pobliżu parku wzdłuż ulicy Paix Glorieuse.
Damien przeczytał nagłówek raz. Potem drugi. Za trzecim razem słowa przestały być słowami. Zmieniły się w kawałki rozpalonego do białości metalu, które ktoś powoli wbijał mu pod skórę.
Wieczór ulewy.
Ford.
Głuche uderzenie.
Ten cień, którego nie chciał zobaczyć.
Przycisnął dłoń do ust. Nie wydobył się z nich żaden dźwięk. Ani krzyk, ani modlitwa, ani przekleństwo. Tylko krótki, niemal zawstydzony wydech człowieka, którego prawda dogoniła bez pośpiechu.
— Nie… — wyszeptał. — Nie. Tylko nie to.
Ale pamięć, która przez całą noc służyła mu za teatr, trybunał, ołtarz i zbiorowy grób, tym razem odmówiła posłuszeństwa. Nie zgodziła się już na estetykę cierpienia. Narzuciła mu brutalną suchość faktu.
Cofnął samochód.
Uderzył.
Pojechał dalej.
Zobaczył znów deszcz na przedniej szybie, wycieraczki niemogące nadążyć, zatopione światła, ulicę zamienioną w tunel czarnej wody. Zobaczył swoją twarz w lusterku wstecznym, w które nie spojrzał. Zobaczył cień. A raczej umyślną nieobecność cienia. Bo widział go. Za mało, żeby wiedzieć. Dość, żeby nie mógł już powiedzieć, że nie wiedział niczego.
— Uznałem człowieka za przedmiot.
To tak proste zdanie wzbudziło w nim większy wstręt niż wszystkie dawne tyrady. Przez całe życie przemieniał kobiety w muzy, sąsiadki w zjawy, milczenie w wiadomości, odmowy w przeznaczenie. A teraz, w najbardziej rzeczywistej chwili życia, uczynił odwrotnie: przemienił człowieka w rzecz.
Sądził, że przybył tutaj, aby wyrwać Nielle z samego siebie. Wykorzenić ją. Wypędzić z pamięci, jak przepędza się gorączkę, jak wyrzeka się złudzenia, które stało się zbyt niebezpieczne. Ale im mocniej próbował ją wymazać, tym wyraźniej powracała, z okrutną precyzją.
Nielle nie była już tylko kobietą. Stała się tajną komnatą jego duszy. Głos, zapach, sylwetka na schodach, oddech nad jego głową — i cała jego istota traciła równowagę. Kochał ją miłością niemożliwą, nieproporcjonalną, niemal potworną od nadmiaru samotności. Miłością, która nie umiała stać się ciałem, nie znalazła miejsca w rzeczywistości i, niespełniona, przemieniła się w wewnętrzną religię.
Pokochał ją, zanim naprawdę ją poznał. To było jego przekleństwo. Ukochał zjawę przed człowiekiem, znak przed twarzą, sen przed kobietą. Kochał jej kroki nad sufitem, ciszę mieszkania, muzykę płynącą z okien, zapachy schodzące po schodach wcześniej niż ona. Kochał to, co dawała nieświadomie. Kochał to, czego nigdy mu nie obiecała.
A jednak, mimo tego zrozumienia, nie mógł sprowadzić jej do iluzji. Nielle istniała. Oddychała nad nim, chodziła po podwórzu, mówiła, śmiała się, cierpiała, żyła. Nie ponosiła odpowiedzialności za chorą katedrę, którą wzniósł wokół jej imienia. Lecz w jego umyśle imię to zastąpiło wszystko: piękno, winę, oczekiwanie, brak, niemożliwe rozgrzeszenie.
Kochał ją tak, jak niekiedy kochają zagubieni: nie po to, by być szczęśliwym, lecz by nadać imię własnej otchłani. Kochał ją wbrew sobie, wbrew Mylène, wbrew Marilyn, wbrew zwyczajnemu życiu, wbrew czasowi. Kochał, aż pomieszał prawdziwą kobietę z wymarzoną istotą, którą rzeźbił nocami.
Kochał ją również przeciw śmierci. To chyba było najstraszniejsze. Przez wszystkie te lata Nielle stanowiła wyimaginowany dowód, że jeszcze nie wszystko w nim się skończyło. Dopóki mógł przez nią cierpieć, przywoływać jej twarz, otwierać tę ranę z precyzją kapłana ponownie zapalającego świecę, wierzył, że wciąż żyje. Jego miłość nie była jedynie namiętnością. Była ostatnim systemem podtrzymywania życia.
I teraz, u kresu tej wędrówki, rozumiał, że tak naprawdę nigdy nie chciał zapomnieć Nielle. Chciał wyzwolić się od cierpienia, które niosło kochanie jej. Straszliwa różnica. Bo miłość pozostała nietknięta, zagrzebana pod gruzami, niczym żar, który nie chce zgasnąć.
Gazeta drżała mu w dłoniach. Bezdomny, deszcz, samochód, uderzenie, nazwisko podejrzanego kierowcy: wszystko należało do prawdziwego świata. Nielle zaś przynależała do owego większego i bezlitośniejszego terytorium, na którym Damien zawsze żył. Była jego zbrodnią bez widocznej ofiary, cudem bez ocalenia, prywatnym niebem i osobistym piekłem.
Wstał. Nogi mu drżały. Chciał ruszyć ku drzwiom, ku ulicy, ku policji, ku jakiejkolwiek formie konsekwencji. Ale mieszkanie zaczęło wirować wokół niego. Ściany, ci niemi wspólnicy wspomnień, zwracały mu echo własnych rozdwojeń.
Damien przypominał sobie dawną pokusę, może starszą nawet od Nielle: pokusę wyniesienia siebie ponad samego siebie, przebrania się za znak, wybrańca, świętą ofiarę. W nocach najpełniejszych pychy i dymu marzył, by być czymś więcej niż człowiekiem. Nie zwykłym nieudanym artystą. Nie uciekającym mężem. Nie nieporadnym ojcem. Nie małym zranionym marzycielem. Nie. Czymś większym, niebezpieczniejszym, bardziej absurdalnym.
— Czy uwiódłby cię charyzmat Chrystusa, choćby anonimowego? — zapytał kiedyś nieobecną Nielle.
Zdanie wróciło z odrażającą dokładnością. Pomyślał je, napisał czy namalował — nieważne. Należało do niego. Do niego należały też groteskowe imiona: Petrus Romanus, Kristos Anonymus, prorok z przeceny albo pokojowy antychryst. W swoich urojeniach pytał, czy powinien kogoś ocalić, obalić Boga, ukarać niebo, zapłodnić symbole, przemalować świat barwami bluźnierstwa.
Pamiętał mural. Czerwone rozbryzgi. Pokój cuchnący farbą. Marilyn przemienioną w Marię Magdalenę, własny profil ukoronowany szaleństwem. Pamiętał to zdanie, trafniejsze, niż pragnął: „Przyznaję się do świadomej skłonności do rozpadu psychicznego”. Nie uczona diagnoza, lecz nieprzyzwoite wołanie o rozdwojenie; niezdrowe pragnienie zanurzenia się w szaleństwie na tyle głęboko, by odmienić postrzeganie świata — i, z pychy, sam świat.
Nikt nie wierzy wariatom. To go fascynowało. W powszechnym odrzuceniu znalazł haniebną wolność. Skoro nikt nie traktował go poważnie, mógł wyobrażać sobie wszystko. Skoro nikt za nim nie podążał, mógł wierzyć, że samo niebo go wyprzedza. Skoro nikt nie kochał go tak, jak tego żądał, mógł sam siebie uświęcić na męczennika miłości.
Ale bezdomny nie był symbolem.
Człowiek nie żył.
Żaden proces we własnej głowie, żadna błazeńska mowa obrończa, żaden niebiański trybunał nie mógł go uniewinnić. A jednak, starym odruchem, zapragnął zwołać wyimaginowany sąd.
— Wysoki Sądzie! Panie i panowie przysięgli! Przyjrzyjcie się mojemu klientowi. Czy naprawdę wygląda na winnego? Włosy, broda, wypalone oczy, skóra pożółkła od dymu, wygląd zdeklasowanego proroka… czy to wszystko nie przemawia już za jego niepoczytalnością?
Sam przerwał sobie suchym śmiechem. Śmiech nie potrwał długo. Ścisnął mu gardło.
— Nie. Tym razem nie.
Nie będzie mowy obrończej. Nie będzie Kristosa Anonymusa. Nie będzie Petrusa Romanusa. Ani zmęczonego antychrysta, ani Chrystusa eunucha, ani dyskretnego żigolaka Ewangelii, ani nędznego króla, ani królewskiego błazna zbawionego miłością biednych. Wszystkie te postacie, przebrania ego, religijne pancerze rozpadały się wokół niego z mokrym trzaskiem starej tektury.
Był tylko Damienem.
Damienem, który płakał na deszczu.
Damienem, który nie obejrzał się za siebie.
Damienem, który, próbując ocalić własną duszę, być może odebrał ją komuś innemu.
Wtedy rozdwojenie, którego niegdyś szukał, które wywoływał, niemal uwodził, przestało mu się jawić jako brama do wielkości. Zobaczył w nim zwykłą szczelinę, przez którą człowiek uchyla się od odpowiedzialności za własne czyny. Zrozumiał odrażającą łatwość mówienia o sobie jako o dwóch: ten, który uderza, i ten, który nie wie; ten, który kocha, i ten, który niszczy; ten, który śni, i ten, który zabija; ten, który uważa się za Chrystusa, i ten, który zostawia ciało na ulicy.
Nie chciał już tej łatwizny.
Gazeta wyślizgnęła mu się z rąk. Na otwartej stronie nagłówek pozostawał czytelny, ogromny, niemal żywy. Deszcz powracający gwałtownymi podmuchami za oknem zdawał się próbować zmyć drukarski atrament. Bezskutecznie.
Damien przykucnął, podniósł dziennik i położył go na stole z ceremonialną powolnością. Podszedł do walizki. Rewolwer leżał tam, małe zimne zwierzę, nadal otulone ręcznikiem. Długo na niego patrzył. Dawne rozwiązanie. Przenośna czarna dziura. Łatwe wyjście przebrane za tragedię.
— Umrzeć teraz znaczyłoby znów śnić — powiedział.
Zamknął walizkę, nie dotykając już broni.
Ogromne znużenie spadło mu na ramiona, ale tym razem nie miało w sobie nic lirycznego. Nie było to zmęczenie zranionego poety ani niemożliwego kochanka. Było nagim zmęczeniem człowieka, który będzie musiał odpowiedzieć. Przed policją. Przed żywymi. Przed umarłymi. Przede wszystkim przed samym sobą, tym nieustępliwym świadkiem, którego zawsze umiał rozpraszać obrazami.
Wziął płaszcz. W wewnętrznej kieszeni palce natrafiły na starą fotografię Nielle. Wyciągnął ją i spojrzał bez gorączki. Twarz, która prześladowała go latami, nagle wydała mu się należeć do innej religii, prywatnej sekty, której dogmaty właśnie odrzucił.
Nie była odpowiedzialna.
Nie ocaliła go.
Nie zgubiła go.
Żyła.
To wystarczało.
— Co z ciebie pozostało? — zapytał fotografię.
Nic nie odpowiedziało. A ta cisza po raz pierwszy nie była okrutna.
Chciałby ją przeprosić. Nie dlatego, że ją kochał — kochanie, nawet nieumiejętne, nie zawsze jest zbrodnią — ale dlatego, że uwięził ją w swoim obłędzie. Uczynił z niej świątynię, ranę, dowód, wyrok. Prawie nigdy nie pozwolił jej być po prostu kobietą, z jej zwyczajnymi dniami, obojętnością, słabościami, pragnieniami, których nie znał.
— Za dużo o tobie śniłem — wyszeptał.
To zdanie wydało mu się prawdziwsze od wszystkich innych. Nie kochał Nielle za bardzo. Za bardzo o niej śnił. A w nadmiarze snów utracił miarę rzeczywistości. Pomylił miłość z uwielbieniem, czekanie z wiernością, cierpienie z głębią. Wierzył, że intensywność daje prawa. Nie dawała żadnych.
Położył fotografię na gazecie, pod nagłówkiem. Dawna miłość i nowa zbrodnia zetknęły się, nie mogąc się zrozumieć.
Potem ruszył ku schodom.
Każdy krok wiele go kosztował. Korytarz rozciągał się przed nim. Poręcz falowała w półmroku. Na szczycie schodów Damien stanął. Zużyte drewno opadało przed nim, mroczne, wąskie, niemal płynne.
Położył dłoń na poręczy.
— Pójdę tam — powiedział.
Do kogo mówił? Do bezdomnego? Do Nielle? Do dziecka, którym kiedyś był? Do anonimowego Chrystusa, którego wreszcie odprawił? Nie wiedział.
Gwałtowne mdłości podeszły mu do gardła. Podest się przechylił. Ściany zbliżyły się do siebie. Pierwszy stopień zniknął mu sprzed oczu.
Damien próbował się przytrzymać. Nie zauważył, że rozwiązało mu się jedno sznurowadło.
Gdy chciał przesunąć stopę do przodu, zwisająca sznurówka utknęła pod drugim butem. Ruch nagle się urwał. Stopa nie znalazła oparcia.
Upadł.
Ramię uderzyło w ścianę. Dłoń chwyciła pustkę. Czaszka uderzyła w jeden stopień, potem w następny, aż roztrzaskała się u dołu schodów z głuchym hukiem.
Potem nie było już nic.
Na zewnątrz niebo znów zaczęło płakać deszczem.
--------------- KONIEC ---------------