ROZDZIAŁ IV

Nie strzelajcie do perfekcjonisty. Ukrzyżujcie go!… W jego autoanalizę wdziera się bluźnierczy powrót do przeszłości. Okres oszałamiającej inflacji rozregulowanego ego. Damien, sennopata, wyobrażał sobie, że jest ostatnim, uniwersalnym bohaterem o rozdwojonej osobowości. We własnym cieniu był jednocześnie Petrusem Romanusem i Kristosem Anonymusem. (Niezgrabne grecko-łacińskie pseudonimy słynnego bezpaństwowca, którego królestwo nie jest z tego świata.)

Siedzi skulony, z czołem opartym na otwartym dzienniku — swojej Ścianie Płaczu, zakażonym kompresie — i zarazem znajduje pociechę oraz popada w jeszcze większe wzburzenie. Jak dwa krzywe zwierciadła: odbijają w nieskończoność wszystko, co między nimi utkwiło, co wpadło w pułapkę.

(„10 lipca

— Mam diabła w ciele i w głowie. Zamęt w duszy i we śnie. Nie wiem, czy to rodzaj odwagi, czy zdumiona niewinność mego potępionego sumienia, ale pragnienie podążania dalej drogą wyznaczoną mi przez intuicję jest faktem.

Wielokrotne próby nadania pracowni (teraz mojemu mieszkaniu)… atmosfery bliskiej mojej nieznanej personie zostały zakończone. Dowód jest oczywisty: od rana popękane ściany pokrywa dusząca farba. Jej zbyt silny zapach ulatuje, wędruje w górę jak gorzka wiadomość niesiona przez odurzającą chemię, aż na piętro powyżej. Smród nie do zniesienia nawet dla twojej obecnej nieobecności, Nielle.

Kiedy wrócisz, okażę ci rozdzierające okrucieństwo. Lecz w ostatecznym rozrachunku, „post mortem”, skieruję je wyłącznie przeciw tej niepewnej reputacji, której aureola mnie otoczy…

Wybrany sposób jest prosty i konkretny. Więcej farby. Namaluję mural o symbolicznym smaku — czy odważę się powiedzieć: zapachu? To znak, że karzełek, który cię napastuje, wciąż stoi na nogach. Co jeszcze mam zrobić, żebyś dostrzegła tego małego człowieka, który budzi w tobie odrazę? Nie stać mnie, by zaprosić cię do kina, a tym bardziej na kolację do restauracji.

Choćby z humanitaryzmu mogłabyś zainteresować się moim samopoczuciem. Przecież niedawno się rozstałem, prawda? — Choć próbuję zachować pewien fair play, koniec związku, dziesięć lat małżeństwa obróconych wniwecz, nie przechodzi bez wstrząsów. Zadzierasz przy mnie nosa niczym snobka. Czy to przez moje ubóstwo? Zaniedbanie? Brzydotę? Moją nieokrzesaną, rockową naturę? — Całkowicie mnie ignorujesz. Czy jestem zbyt zwyczajny?

Jeśli Damien, którego widzisz, cię nie interesuje, może uwiódłby cię charyzmat Chrystusa, choćby anonimowego?…

A Petrus Romanus, jego przeciwieństwo, ostateczne wcielenie czy sam nie wiem co — czy on by cię oczarował (?)…?… To niedorzeczne! Szalone!… Ale najdziwniejsze, że te majaczenia mojego „ja” istniały już wcześniej, uśpione. Twoja obecność zdaje się gwałtownie wywoływać je na powierzchnię, a zarazem osłabiać i unicestwiać… Czy zjawiłaś się w moim życiu w porę?

Twoja niezależność albo niechęć popycha mnie do bezcelowego błąkania się, do wciągania w wir natchnienia o pozorach boskości. — Ni mniej, ni więcej. — Lecz na powierzchni, którą zamierzam pomalować, zamiar przybiera demoniczną postać. Po prostu ukarzę Boga!”)

Niezbędna, lecz cuchnąca introspekcja, która ma rozjaśnić nadzieję na wyzwolenie, niczym pełnia księżyca prowadząca zabłąkanego wilkołaka. Damien przypomina sobie nawet urywki pobocznych myśli, które nachodziły go podczas malowania muralu w nowym pokoju.

(„Przyznaję się do świadomej skłonności do wyobrażonego rozdwojenia, ukrytej pod moją hollywoodzką obsesją. Do chorego pragnienia pogrążenia się w szaleństwie, aby odmienić nie tylko własne postrzeganie świata, lecz także sam wszechświat. Ze skromnym zamiarem zwrócenia na siebie uwagi. Skromnym! Bo nikt nie wierzy wariatom.

— Niczym pełne żółci plwociny Judasza na Jezusa, te odpryski barw przywierają jeden po drugim do ściany. Odmierzają czas niczym krew duszy oddającej się diabłu, rozlana na wiecznym pergaminie.”)

Na wspomnienie malowidła sennopatę ogarnia lekki zawrót głowy. Na tle nieuchronnie naszkicowanego kosmosu — dwa ukoronowane profile. Jego życiowej primadonny… Marilyn (niczym zniewaga dla Nielle) i jego własny. Rozwiązanie zagadki: sylwetka Marii Magdaleny i Kristosa, zwanego Petrusem Romanusem.

Bliskość Nielle w tamtym czasie mieszała w nim dobro ze złem i role tych udawanych bohaterów, stopniowo wymazując jego prawdziwe „ja”; nie chciał wierzyć w Chrystusa eunucha, bezczynnego… Jeśli Maria Magdalena była prostytutką, dlaczego Syn Człowieczy nie mógłby być dyskretnym żigolakiem?

Choć budowa tej deformacji własnej psychiki nie jest już dla niego tajemnicą, nie potrafi dokładnie ustalić, kiedy narodziło się owo zewnętrzne zjawisko. Zna jednak jego źródło… Kościelne pranie mózgu, przesadna gloryfikacja kapłaństwa i wreszcie pochwały purytanizmu. Wszystko to musiało pobudzać głębokie pytania u rozmarzonego dziecka. Zaklęcia te, wcielane w życie pod groźbą eschatologicznych kar, oferowały tylko dwa wyjścia: miód raju albo piekącą w nosie musztardę piekła.

„Sprawiedliwości!… Gerechtigkeit!… Sprawiedliwości!”

Sennopata usiłuje uwolnić się od winy. Mowa obrończa w sprawie o pozaziemskich korzeniach.

— Wysoki Sądzie! Panie i panowie przysięgli! Przyjrzyjcie się uważnie mojemu klientowi. Czy szczerze mówiąc, wygląda na winnego?… Te długie włosy, rozczochrana broda, szkliste oczy, skóra pożółkła od dymu marihuany i tytoniu, a do tego głupkowaty wygląd… Czyż wszystko to nie przemawia za jego niewinnością? Dwa tysiące lat temu w Palestynie mój klient przeszedłby niezauważony!… Czy kilka dodatkowych stuleci ma jakiekolwiek znaczenie?

Owszem, udaje Kristosa Anonymusa, zadając się ze współczesnym symbolem seksu i znieważając w swoich egzystencjalnych fantazjach słynną ewangeliczną nierządnicę. Kartezjańskie libido, powiecie! Wiedzcie jednak, że nawet dla niego cel ziemskiej misji pozostaje niejasny. Nie oburzajcie się, on sam się nad nim zastanawia.

Przed wejściem na salę tego szacownego sądu wyznał mi, że nie wie, czy jest ostatnim prorokiem (…tym, który w Watykanie dopuści kobiety do głosu…)… czy też prekursorem Antychrysta, który wysuszy Kościół od środka niczym kobietę po stokroć zranioną.

Wysoki Sądzie! Panie i panowie przysięgli! O co oskarża się tego człowieka?… O to, że jest oszustem?… Nie! Po prostu o to, że trzykrotnie wpadł w pułapkę miłości, za każdym razem inaczej trafiony piorunem zakochania.

Już w młodości jego marzenia nie znały granic. Podczas gdy inne, bardziej wysportowane dzieci grały w piłkę lub się sprzeczały, on uciekał w samotność własnych urojeń. Jego zdolność wyobrażania sobie (jego wyobraźnia twórcza) była tak potężna, że zmieniała nawet jego kompleks Edypa. Każda piękna w jego oczach kobieta stawała się w marzeniach wyidealizowaną postacią matki. Nawet zakonnice wkraczały do jego fantazji.

Aż pewnego dnia, jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki, w jego dzieciństwie pojawił się świat bliski jego własnemu, nieuchwytny, a zarazem prawdziwy — lub fałszywy… Telewizja.

Pudło pełne żywych obrazów, podobnych do tych w dziecięcej głowie, miało zostać jego przyjacielem; mieli wymieniać między sobą baśnie, historie, wiedzę i księżniczki. Aż nadszedł dzień, gdy w wielkim czarno-białym zamku pojawiła się najpiękniejsza z bohaterek: czarodziejka Marilyn Monroe. To była jego pierwsza miłość od pierwszego wejrzenia i… hm!… Pierwsze naprawdę uświadomione miłosne i dojrzewające poruszenie.

Przedłużał tę rozkosz w wyobraźni aż do nieszczęsnego lata, kiedy dowiedział się o samobójstwie amerykańskiej aktorki. Nawet zamordowanie prezydenta Kennedy’ego rok później nie poruszyło go równie mocno. Żal, że nie mógł ocalić jej mocą marzeń, kazał mu przysiąc, że będzie tulił duszę Marilyn na dnie serca aż do własnej śmierci.

Nie miałoby to żadnych następstw, gdyby jej odejście nie splotło się z inną żałobą o światowym wymiarze, przeżytą kilka lat wcześniej. Szczegóły są dokładne!

Ma siedem lat. Jest południe. Jesień. Matka i znacznie starszy od niego kuzyn próbują ukoić swój smutek po wieści o śmierci papieża Piusa XII. Dziecięca wyobraźnia i naiwne współczucie każą mu powiedzieć zasmuconym bliskim, mimo przyjemnego ciepła słońca: „Pewnego dnia… zostanę papieżem zamiast papieża!”

Nie trzeba dodawać, że głośne drwiny kuzyna o dość przyziemnej naturze odcisnęły pewien uraz na kształtującej się osobowości dziecka.

Czy siedmioletnie dziecko o bujnej wyobraźni musi być szalone?… Czy jedenastolatek o niezwykłej kreatywności musi być zaburzony?… Nie! Jedno jednak jest pewne: żałoba w dzieciństwie to amputacja części samego siebie, na szczęście jej skutki mogą złagodzić nowe marzenia, przejmujące pałeczkę.

Członkowie ławy przysięgłych, znacie naturę tych nowych więzi i znacie ich źródła! Makiaweliczny zamiar ustanowienia powszechnej monarchii, której królową byłaby nierządnica Apokalipsy, a królem… bestia o przewrotnym numerze, rodzi się z dziecięcych doświadczeń Damiena, konfrontowanego ze śmiercią wielkich postaci. Wszystkich obecnych na tej sali pytam:… Kiedy ta ekumeniczna fermentacja wybucha w jego życiu?… Przy jakim wydarzeniu?…

Święto! Członkowie ławy przysięgłych! Święto!… Z niemal wyczerpanym zapasem energii, zmęczonym sercem i adrenaliną na zerowym poziomie odgrywał rolę królewskiego błazna, dając się nieść bezwładowi namiętności, gdy nagle…! ?…

Pierwszy wstrząs tego wieczoru. Drugie zakochanie od pierwszego wejrzenia: spotkanie twarzą w twarz z Nielle, po którym niemal natychmiast nadeszło trzecie drżenie. Ich bliskość w czasie i emocjonalny ładunek chłostały go. Zaskoczony, że miłość przedstawiła mu kogoś jeszcze, zastanawiał się:… Kto to albo co to takiego?…

Po prostu ludzie, ich świadectwa, miłość, którą go obdarowali w podzięce za upór i pomysłowe odkrycia nadające ich świętu oryginalność. Te szorstkie dowody czułości wzruszyły go i zachwiały resztkami rozsądku oraz równowagi. Tak bardzo!… Wtedy wzniosła się w nim sylwetka bohatera.

Choć dotąd miał wrażenie, że w oczach społeczeństwa jest przestarzałym, bezpłodnym twórcą, ów przewrót rozświetlił jego duszę. Nikt nie mógł odgadnąć cudów, jakie snuł w głowie, przyjmując te oznaki wdzięczności. Jeśli nawet to niewiele, co dał ludziom jako królewski błazen, było filantropijne:… jakie granice miałaby jego hojność, gdyby został królem?… Kristosem Anonymusem, Chrystusem ukrytym w tłumie?

Doszłoby do katastrofy, gdyby nie obecność Nielle, hamującej wyobrażone rozdwojenie osobowości mojego klienta i zarazem pobudzającej oraz neutralizującej fantazję o palącym derwiszu, którego usiłował odgrywać. Niezależność tej kobiety zmuszała Damiena do przyznania, że nie potrafi czynić cudów, jakich wymagała ta rola.

Wysoki Sądzie! Członkowie ławy przysięgłych! Pytam raz jeszcze. O co oskarża się tego człowieka?… O mistyfikację?… O przywłaszczenie sobie cudzej chwały?…

Nie! Po prostu o to, że nie stoi obiema nogami na ziemi. Czy oskarżenie nie jest w istocie jedynie pretekstem do uniewinnienia?… Wy to osądźcie!”

Krzyżujące się drogi w atanorze, jakim jest mózg Damiena. Konające nadzieje zderzają się tam, gdy ogląda swą epopeję ucznia alchemii, kandydata na bóstwo. Dzięki temu fantazyjnemu intermedium o sądowym posmaku trochę lepiej rozumie mdłości, które zapisał w dzienniku z tamtych czasów.

(„10 lipca, ciąg dalszy

— Palę, maluję. Udaję i wdycham zapach farby. Co więcej, wzniosę bluźnierstwo na wyższy poziom dzięki pobłogosławieniu przeklętego obrazu przez parafialnego księdza. A zuchwałe świętokradztwo dopełni się, in extenso, dopiero po konsekracji.”)

Delikatny wietrzyk, obłudnie wystawiając się na pokaz, wyprzedza duszący skwar zbliżającej się fali upałów. Ptaki przemykają między gniazdami, by nakarmić młode. Marzyciel ich nie dostrzega, zbyt zajęty przedzieraniem się przez swój pamiętny kondensat wspomnień.

Odtwarzając na ekranie pamięci najdrobniejsze gesty i myśli, od najprostszych po najbardziej nasycone pożądaniem, drży od otchłannego chłodu uporczywego kontaktu z podświadomością, niczym złożone w ofierze zwierzę, któremu właśnie podcięto gardło, miotające się w ostatnich konwulsjach.

Kristos Anonymus, zwany Petrusem Romanusem, nie zmartwychwstanie. Urodził się martwy wraz z pojawieniem się wybawicielki!… Marilyn??? Nie, ona jest jedynie ujściem jego uległej namiętności do sztuki.

Damien wie, że przypadkowa interwencja sąsiadki ocaliła go przed zejściem do piekieł. Widzi siebie na balkonie wychodzącym na podwórze, czekającego na kroki swego życia — kroki Nielle. Dziennik to potwierdza.

(„…11 lipca

— Dzień dobry, Nielle! Piękne dziś słońce, prawda?… Powiedz… zawsze wyjeżdżasz na tak długo?…

— Tak! W związku z pracą muszę często podróżować!

— Chciałbym pokazać ci moje mieszkanie, całe je przemalowałem. Zrobiłem też niewielki mural, który dopiero co ukończyłem.

— Przykro mi, ale jestem zmęczona — odparła, otwierając drzwi kluczem.

— Dwie minuty. Nawet nie zaproponuję ci kawy. Obiecuję!

— No dobrze, skoro nalegasz!… Gdzie jest to dzieło?

— Tam! W moim pokoju, widzisz?

— Tak, całkiem niezłe. — Wybacz, muszę już iść. Źle znoszę ten zapach, opary farby. Duszę się! Cześć!

Już blada, uciekła czym prędzej, nie podejrzewając, że we własnym mieszkaniu odnajdzie ten sam silny, mdlący zapach, przed którym właśnie uciekała.

Po co zaprosiłem ją do swojej klitki?… Co ja zrobiłem?…

Uspokajała mnie pewność, że moje mesjanistyczne szaleństwo jest niezwyciężone. Nieważne były wątpliwości i fałsz tożsamości Petrusa, Kristosa czy Antychrysta: te osobowości podsycały moją wyobraźnię. Czyż nie jestem przede wszystkim twórcą… marzycielem?

Od chwili, gdy zamknęłaś za sobą te drzwi, zadaję sobie pytania Gauguina: „Skąd przychodzimy? Dokąd zmierzamy?” Pytania te przeczą możliwości, bym później z rozrzewnieniem wspominał swoje ekumeniczne zagubienie. Bez tej zbroi, bez religijnie wyglądającego pancerza, którym rozkoszowało się moje nikczemne ego, zniszczonego przez twoją obojętność… boję się, cierpię. Parzy jak otwarta rana ta ludzka skóra, którą każesz mi odsłonić.

Uświadomić sobie, że ta pomoc nadeszła w samą porę i wyrywa mnie z coraz bardziej natrętnego wyobrażonego rozdwojenia, to przyznać, że sama twoja obecność działa na mnie zbawiennie — ty, po prostu sąsiadko.”)

***

Słońce podpala krzewy. Żarliwe, nie gasi ich… Budziki przypominają o społecznym porządku. Zen jest dla sennopaty nieosiągalne. Wie, że prawdy zapisane są tylko śmiercią pewnych wypowiedzianych kłamstw. To, czego nie powiedziano, trwa w plotkach!

Introspekcja błądzi zgodnie z rytmem uczuć, które Damien powoli oddziela i oczyszcza. Zawisł między dwiema chwilami: czasem intensywnej psychoanalizy a czasem, z którego zrodziła się jej potrzeba. Dziennik jest nitką utrzymującą go nad przepaścią problemów.

(„12 lipca

— Jakże bolesna trudność: znaleźć się samemu w samotności, całkowicie i nieodwołalnie odciętym od świata. Nie wszystko zostało przeżyte. Nic jeszcze nie napisano. A jednak walczę z nienasyconą pustką rozpaczy. Ściga mnie niczym wściekłe zwierzę w martwym lesie. Melancholia.

Brakuje mi Mylène. Jeszcze bardziej Lysianne, która wkrótce wróci z wakacji.

Cały mój lęk kieruję ku tobie, muzo. Nic na to nie poradzę, to instynktowne! Nawet kiedy wchodzisz do siebie, nie ośmielając się spojrzeć, nie sprawdzając nawet, czy stoję tam i podglądam twe najszczęśliwsze, najkrótsze ruchy… — nie opuszczasz moich myśli. Czy twoje zachowanie wypływa jedynie z naiwnego zaufania do mnie?… Czy z owej obojętności, która tak mnie doprowadza do szału?

Prawda! Nie szpieguję cię. Pilnuję samego siebie… żeby nie pęknąć! Nie da się uniknąć udręki. Ten żartobliwy masochizm szarpie mną. Obserwuję cię nawet z daleka, żeby znaleźć dla nowego obłędu, który zasiałaś, wystarczający powód, by pozwolić mi oddychać.

Wbrew sobie, strach przed przyłapaniem nie powstrzymuje mnie od ryzykowania potyczek na złośliwe słowa i daremne żarty. Utajona paranoja, okrucieństwo na poboczu? Czuwanie zbliża się do rozkoszy.

Wystarczy, że podejrzewam, iż od twoich okien do moich przedostaje się, bez pozwolenia, jakaś niepochlebna uwaga na mój temat w atmosferze dogasającego lata, a niczym skrzywdzone dziecko chronię się w czułości mojej kotki.

Tak dla zooterapii! Ale…!… Smutna kotka, biedne stworzenie! Cierpi razem ze mną. Moja splątana dusza zaczarowała jej duszę. Pozostałości animistycznych wierzeń?… Wszystkie moje cierpienia, od najostrzejszego bólu po najbardziej powściągliwe jęki, przenikają ją falami beta. Kiedy śpi i popiskuje we śnie, dowodzi mi zbyt doskonałej symbiozy z moją udręką. To małe trójkolorowe zwierzątko jest wzbogaconym odbiciem mojej szarzejącej aury.

Niezaprzeczalny dowód: późnym popołudniem wyszedłem pooglądać wystawy. Chciałem się odprężyć, zmienić myśli, poprzesuwać frustracje… Wracam z rękami w kieszeniach i niedbałą miną, nieco mniej rozczarowany sobą. Za to odrobinkę bardziej poirytowany społeczeństwem.

Kilka metrów od mojego nowego lokum słyszę rozpaczliwe miauczenie, które ma zwrócić moją uwagę… Moja kotka! Siedzi na parapecie między na wpół zamkniętymi okiennicami. Niczym wizytówka ozdobiona pazurami i drobinami śmieci wślizgnęła się na trzecie piętro. Jaką magią osiągnęła to, w czym ja ponoszę tak żałosną klęskę?… Czy jestem gorszy od kota?… Może szczurem?

Czyżby to było zakamuflowane zaproszenie?… Jeśli tak, kto wymyślił podstęp? Zwierzę, muza czy przypadek? Czy znajomość hasła ma jakiekolwiek znaczenie, jeśli los pozwoli mi zamienić z Nielle kilka zdań?

Sąsiadko, skąd przyszłaś? Dziwnym trafem zjawiłaś się chwilę później. — Jestem szczęśliwy! — Wreszcie twoje oczy! Jakże lśnią! Im bliżej do nich podchodzę, tym mocniej każą mi balansować niczym linoskoczek na cienkiej linie moich nadziei. — Jesteś tutaj. — Tak blisko…!

Mimo radości zagadnąłem cię z podejrzliwą miną.

— Cześć! Nie chcę ci przeszkadzać, ale moja kotka, nie wiem którędy ani jak… dostała się do twojego mieszkania!

— Ach! Rzeczywiście dziwne!… Chodź do mnie po nią — powiedziała szybko z tak promiennym uśmiechem, że aż zawstydzał letni żar.

Nie spodziewałem się tej odpowiedzi. To zaproszenie na trzecie piętro było dla mnie siódmym niebem, w którym tak głęboko pragnąłem umrzeć z rozkoszy.

Nieszczęście! Dokładnie w chwili, gdy miałem za nią pójść, program wieczoru niespodziewanie się zmienił. Nieprzewidziane wydarzenie nadeszło, wymachując rękami, pod postacią nieznośnie żywiołowego Jeana Brouillette’a (dla bliskich Bruce’a), drugiego syna sąsiadów z parteru, właścicieli domu. — Wszystko zdaje się udawać temu młodzieńcowi, pewnemu siebie niczym wysłannik diabła. Swym rockowym, walentynkowym krasomówstwem i komicznymi popisami rozbił już kruchy czar chwili pełnej delikatności.

Jego flirt spalał moje oczekiwania na stosie; stawałem się wykluczonym. Moja karma po raz kolejny odbierała łaski, które zdawała się obiecywać. Po brutalnej i nagannej interwencji jej dworzan podczas święta przyszła niespodziewana ingerencja dzikiej młodości.

Nieubłagana klątwa zmieniająca przebieg tego prostego i cudownego wydarzenia łamała mi kręgosłup. Nie czułem się na siłach. Przyznaję! Brakuje mi jaj! Triumwiraty mi nie służą.

Znów ucieczka ku utraconym, mglistym horyzontom tortury, w nieobecność świadomości… Zapomnieć nawet żal za prawdziwym, obiecującym porozumieniem, któremu odcięto głowę. Kto wie? Może także za delikatnym, wilgotnym zbliżeniem, które nie zdążyło się narodzić.

Jeszcze bardziej niepokoił mnie zawód w wymownym spojrzeniu Nielle; jakby dostrzegła moją niezdolność do stawienia czoła niespodziance, moją skłonność do unikania przeciwności, podczas gdy sam paraliżowałem swoje uczucia i emocje.

Chwila sprzyjająca rozmowie. Zmarnowana!… Powinienem zareagować, skłamać i wyśmiać brednie Bruce’a. Bawić się!… Ale moje niemal śpiączkowe wzruszenie mi na to nie pozwoliło.

Wróciłem więc sam do ciasnego schronienia z kotką na rękach; patrzyła na mnie zniechęcona.”)

Cisza, spłoszona krzykiem, znika zupełnie, rozpaczliwie kryjąc się w otynkowanych ścianach mieszkania. Okno jest otwarte. Zabłąkany lelek przeraża noc, która już odeszła, i bezskutecznie woła nadchodzący poranek.

Czajnik pogwizduje znajomą melodię. Alarm ogłoszony. Ogniowi… zaparło dech. Wrzody czy nie. Żołądek czy nie. Odrobina mleka, szczypta cukru w rakotwórczej chemii rozpuszczalnej kawy.

Gardło, wciąż podrażnione wybuchem frustracji, powoli odzyskuje siły po gwałtownym zaczerwienieniu. Dyskomfort nie przeszkadza w przywoływaniu widmowych wspomnień, spoza tekstu. Niczym mgła na wygnaniu unosząca się wokół czarnego zeszytu.

— Moje tchórzostwo jest białą bronią, którą obracam przeciw sobie. Ta wada okrutnie przebija moje szanse na samostanowienie. Pocieszanie się, że winne jest moje judeochrześcijańskie wychowanie, nie usuwa skutków, nie zdejmuje też ze mnie poczucia winy. Nadstawianie drugiego policzka, kiedy pierwszy płonie czerwienią zemsty, stało się świętym automatyzmem, szkodzącym mojemu rozwojowi. Przekroczyć próg tolerancji!… Zaczerpnąć z siebie odwagi i siły, by zdradzić uległość i stanąć po stronie napastników! Przeżywać rzeczywistość, jak nigdy dotąd jej nie czułem! Rozkoszny obowiązek.

(„12 lipca, ciąg dalszy

— Jutro będę musiał posłużyć się przede wszystkim tymi zaletami, których dotąd nie chciałem wykorzystywać. Muszę pojechać do wioski mojego dzieciństwa i poinformować dobrych rodziców o rozstaniu. Nakłonić ich do pogodzenia się z nagłym rozpadem mojego spokojnego małżeństwa, nie raniąc ich zanadto. Zrobić wszystko, żeby zrozumieli i zaakceptowali moją porażkę. Ponadto muszę ich uprzedzić, że o rozbiciu rodziny powiem Lysianne dopiero po jej powrocie z wakacji. Cała góra namacalnych okoliczności, nawet dla takiego marzyciela jak ja.

Ta przeszkoda, z którą sam muszę się zmierzyć, niewątpliwie obudzi we mnie wartości zmuszające do stawienia czoła niszczycielskiemu tchórzostwu.”)

Dalej »