مقدمه
یک زن، اما پیش از هر چیز الهام‌بخشی که حضورش در ذهن هنرمند ماندگار می‌شود؛ گاه مدلی که او را به سوی آفرینشی سرشار از خلاقیتی تازه و متمایز می‌برد؛ و اغلب نیز دوستی که «فرمانروایی» حضورش برای هنرمند دلیلی برای زیستن می‌شود: این‌ها در اصل چهرهٔ الهام‌بخشِ یگانه را می‌سازند. به‌طور کلی و ساده‌تر، الهام‌بخش سرچشمهٔ تحریکی نیرومند است که هرکس اندکی توان آفرینندگی دارد را وامی‌دارد احساسی را که آن شخص در او برمی‌انگیزد بیان کند. این تنش خوشایند، این میل به آفریدن، ممکن است کوتاه یا میان‌مدت باشد یا حتی سراسر یک زندگی ادامه یابد. جنسیت اهمیتی ندارد.
مفهوم هنرمند!... ارزشی طبیعی
نیازی نیست بیش از این توضیح دهیم چه چیزی به «طبیعت» اجازه داده در طرح‌هایش وجود موجوداتی را پیش‌بینی کند که توان دقیقِ انتزاع و میل عمیق به عینیت‌بخشیدن به نتایج آن دارند. هنرمند وجود دارد. می‌دانیم بعضی آدم‌ها با استعداد به دنیا می‌آیند؛ موزارتِ جوان روشن‌ترین نمونه است.
همچنین می‌دانیم «طبیعت» برای بقای خود... تعادل را طرح‌ریزی کرده است. در طبیعتی از تعادل خارج، انسانیت وجود نمی‌داشت.
الهام‌بخش... مکملی ضروری
پس مکمل طبیعی هنرمند، الهام‌بخش است: موجودی که به هنرمند اجازه می‌دهد نیروی خلاق درونش را آزاد کند؛ خواه با هدایت انرژی‌هایش، خواه با الهامی غیرمستقیم. در بسیاری از موارد هنرمند همین نیرو را مستقیماً به سوی او نیز روانه می‌کند؛ یعنی الهام مستقیم.
ونوسِ ویلندورف! هرقدر عجیب به نظر برسد، بسیار محتمل است که هزاران سال پیش «ونوس ویلندورف» حاصل احساسی ویژه میان مردی از دوران پارینه‌سنگی و زنی از زمان خودش بوده باشد. حتی اگر از همان آغاز همه توافق داشته باشند که این پیکرهٔ آهکی یکی از نخستین بازنمایی‌های انسانیِ باروری است، می‌توانیم این دو ایدهٔ برانگیزاننده را سازگار بدانیم.
یونانیان باستان بخشی از آسمان اسطوره‌ایِ غنی خود را به زنانی خیالی ــ بدیهی است ــ اختصاص دادند؛ الهه‌هایی شگفت که بر هنرهای آزاد زمان خود فرمان می‌راندند. این‌ها همان الهه‌های هنر یا Muses بودند. برای هر هنرِ والا در آن روزگار یکی از آنان در نظر گرفته می‌شد. اهمیت مجموعهٔ اندیشه‌های یونان باستان، که «سنگِ بنای» فرهنگ امروز به شمار می‌آید، توضیح می‌دهد چرا تصویرِ زیستن زیر سایهٔ الهه‌های هنر هنوز زنده است.
همچنین باید توجه کنیم تمدن بزرگ دیگری، بی‌آنکه صریحاً اعلام کند، از راه فرهنگ خود به‌طور ضمنی اهمیت اصلِ «الهام‌بخش» را پذیرفت. این نقش در آغاز مدتی کوتاه به دست مردان انجام می‌شد و سپس زنانی آن را بر عهده گرفتند که از خودگذشتگی، نوع‌دوستی و وفاداری به اربابانشان داشتند. وجود تاریخی گیشاها به‌تنهایی اهمیت بنیادی این چهره‌ها را در هنرِ رؤیا برانگیختن نشان می‌دهد. آیا می‌توان فرهنگ ژاپن را بدون این شخصیت‌های شگفت تصور کرد؟ یا چاپ‌های ژاپنی را از حافظه کشید، بی‌آنکه آنان در آن باشند؟
در همین مسیر، آیا کورتزان‌های رنسانس نیز همان اثرهای خوشایند را بر نقاشان وابسته به دربار و در خدمت پادشاهانی دمدمی اما زیبایی‌شناس نداشتند؟ صحنه‌ای را تصور کنید: هنرمند رسمی هفته‌ها مشغول نقاشی یک ملکهٔ جوان است. او زیباترین لباس‌هایش را پوشیده و مقابل هنرمند می‌نشیند. نگاه‌هایشان به هم می‌رسد و زن به او لبخند می‌زند. آیا هنرمند اثر را با چیزی از آن لحظهٔ زیسته غنی‌تر نخواهد کرد؟
حتی اگر همیشه دربارهٔ هویت مدل تردید باقی بماند، و با آنکه این نابغهٔ هنرمند ماشین‌های جنگی هم طراحی کرده بود، لئوناردو داوینچی بی‌تردید در برابر مونا لیزا لرزش‌هایی خاص حس کرده است. هرچه فرضیه دربارهٔ اثر و منشأ مدل فراوان باشد، نمی‌توان تردید کرد که ژوکوند الهام‌بخشی واقعی بوده است.
تاریخ شمار فراوانی از این زنان را در خود دارد. اینجا فقط چند تنِ نزدیک‌تر به زمان ما را، به ترتیب تاریخی، یاد می‌کنیم.
— ژرژ ساند، نویسندهٔ زنِ سدهٔ گذشته؛ در طول هفت سال رابطه‌اش با فردریک شوپن الهام‌بخش چندین اثر او شد. یادآوری کوتاه: ساند فمینیست بود. «مدرکی انکارناپذیر بر اینکه الهام‌بخش لزوماً موجودی لطیف و خیالی یا اصلی منفعل نیست!»
— گالا برای دالی. برای آن نقاش مشهور و «الهی»، همه‌چیز از گالا می‌گذشت. پس از مرگ او در ۱۹۸۲، سلامت هنرمند رو به افول گذاشت. با توجه به بُعد الهام‌بخشی که این زن آشکار کرده بود، یادآوری کنیم گالا پیش از دیدار با دالی... همسر شاعر، پل الوار، بود.
— سیمون دو بووار و ژان پل سارتر. زوج روشنفکران! کدام‌یک الهام‌بخش دیگری بود؟ شاید الهام هرکدام از تحلیل عمیق تجربه‌های دیگری می‌گذشت.
— مریلین مونرو برای آرتور میلر (بعدتر نیز در متن به او بازخواهیم گشت). شناخته شده است که این نویسنده از همسر مشهورش برای فیلمنامهٔ The Misfits الهام گرفت. حتی اگر ترجیح می‌داد برای خیال‌پردازی در اتاق خودش منزوی شود، روحش ناگزیر به عطرِ شورانگیزترین هم‌آغوشی‌های جنسی با آن زنِ برانگیزاننده آغشته بود. «اما چطور می‌توانست با ماشین‌تحریر تایپ کند؟»
— جین فوندا برای روژه وادیم. بی‌تردید می‌توان از الهام‌بخش‌های دیگری نیز در زندگی این فیلمساز بزرگ نام برد، مانند بریژیت باردوی همیشه شگفت‌انگیز. اما می‌توان گفت در چهرهٔ خانم فوندا نوعی نجابت جسورانه و آشکار دیده می‌شود؛ جنبه‌ای که حتماً کارگردان را الهام بخشیده است.
— یوکو اونو و جان لنون. این زن، نقاشی با استعدادی انکارناپذیر، به جان لنونِ استثنایی امکان داد پدیدهٔ حضور یک الهام‌بخش را در زندگی‌اش با شدت تمام تجربه کند. بدون داوری دربارهٔ آثار لنونِ «پیش از یوکو» یا «دورهٔ یوکو»، می‌توان دید شعر او پس از ورود یوکو رنگ و زبان دیگری پیدا می‌کند. آن ترانهٔ شگفت WOMAN هرگز همان نمی‌شد ــ شاید اصلاً وجود پیدا نمی‌کرد ــ اگر یوکو کنار او نبود.
و سرانجام، مگر نمی‌گویند پشت هر مرد بزرگ یک... زن هست؟ چرا این مثل را این‌گونه بازنویسی نکنیم؟ «اغلب پشت هر مرد بزرگ، زنی هست... که از خود او خارق‌العاده‌تر است.»
کشف یک الهام‌بخش
بیایید از همان آغاز این فرض را پیش ببریم که در «تولد ونوس» اثر بوتیچلی، بازنمایی الههٔ ایتالیایی، هنرمند از راه تمثیل بلوغ، الهام، جذابیت و زیبایی را بیان کرده است؛ ویژگی‌هایی که برای این «رسالت ویژه» یعنی الهام‌بخش‌بودن لازم‌اند. نقاش، ونوس ــ که در تخیل مردانه خودِ ایدهٔ الهام‌بخش را نیز برمی‌انگیزد ــ با مرواریدی نادر مقایسه می‌کند.
این نمادپردازی می‌گوید موجودی با چنین ویژگی‌هایی یک‌شبه پدید نمی‌آید. این استعداد چیزی نیست که در جعبهٔ غلات کشف شود. کشف این توان در خود، حاصل روندی پیچیده است. این «خودآگاهی عمیق» در واقع رویدادی بسیار نادر است و واکنشِ توسل به این استعداد نیز خودبه‌خود فعال نمی‌شود.
به همین شکل، این دو انسان کامل که زندگی‌هایی موازی دارند، اغلب فقط از راه هم‌زیستی می‌توانند آزاد شوند و بدرخشند. بعضی زنان صرفاً از دریافت شعری، الهام‌بخش یک ترانه‌شدن یا مدل یک نقاشی بودن خوشحال می‌شوند و درنمی‌یابند انرژی‌هایی می‌آفرینند که مکمل خلاقیت هنرمند است. سکوتشان تمام اعتبار را به او می‌دهد. ازاین‌رو نمی‌توانند از پیامدهای یک به‌رسمیت‌شناسی رسمی بهره‌مند شوند؛ به‌رسمیت‌شناسی‌ای که آشکار کند آنان سرچشمه، نور و کاتالیزور استعدادند. آیا الهام‌بخش‌ها ذاتاً انسان‌هایی رازدار و کم‌ادعا هستند؟
خودآگاهیِ الهام‌بخش
الهام‌بخشی که اهمیت حضورش را نزد هنرمندی معین ــ یا حتی پویایی نقش خود را در دل یک جنبش هنری و به سود فرهنگ ــ درک می‌کند، آگاهی تاریخی بزرگی دارد. حضور متعالی و تأثیر کلی او در رشد خلاقیت و مجموعهٔ آثار دیده خواهد شد و گاهی حتی به شکل نشانه‌هایی از نبوغ پدیدار می‌شود.
نشانه‌های نامرئی و گرافیتی‌های زیرآستانه‌ای
چه کسی می‌داند... شاید وقتی ما ناظران در برابر یک اثر، هنگام شنیدن یا دیدنش، لحظه‌ای به رؤیا و نوعی خلسه فرو می‌رویم، در واقع لحظه‌ای شاعرانه را که آفریننده زیسته رمزگشایی کرده‌ایم... مانند خوانشی در سطح ناخودآگاه...
چه کسی می‌داند... شاید برخی لحظه‌های ناب و ممتازِ شکل‌گیری آثار، همچون شاهدانی بر همدلی هنرمند و الهام‌بخش، به شیوهٔ پیامی زیرآستانه‌ای در خود اثر ثبت شده باشند؟
چه کسی می‌داند... شاید در چنین لحظه‌هایی از ناحیه‌ای عبور می‌کنیم که از نقد و الگوهای تثبیت‌شده فراتر می‌رود؛ مانند آگاهی از زبان و واژگانی نامرئی و یگانه برای هر اثر. نشانه‌هایی فشرده که کیفیت را تعیین می‌کنند: «شاهکار یا نقاشیِ بنجل؟» چرا که نه؟...
چه کسی می‌داند... شاید ما انسان‌ها، که فقط اندکی بیش از حیوان‌ها هستیم، توان آن را داشته باشیم که ردّ عبورمان را به شیوه‌ای یگانه و خاص طبیعت خود بر زندگی حک کنیم؛ شیوه‌ای که محیط زمینیِ امروز، به سبب عدم تعادل شیمیایی‌اش، ادراک آن را کم‌رنگ کرده باشد؟
چه کسی می‌داند این نشانه‌ها، به عنوان یادگار گذر ما، امتدادی روانی از واکنش انسانی ما به تولیدمثل نباشند؟
چه کسی می‌داند این میل غریزی در ژن‌های ما ریشه نداشته باشد؟
و سرانجام چه کسی می‌تواند ثابت کند الهام‌بخش‌ها آن کیمیای آشفته‌کننده‌ای را ندارند که هنرمند را، با واداشتنش به فراتررفتن از چارچوب حیوانی، به گذاشتن نشانِ خود بر زمان و آشکارکردن رؤیاهایش سوق می‌دهد؟
دیدار
در چنین شرایطی، کدام هنرمند آرزوی چنین دیداری را ندارد؟ کدام هنرمند با کشف خیره‌کنندهٔ یک الهام‌بخش دستخوش تکانی عاطفی نمی‌شود؟ این عاطفه، که از نشانه‌ها آشکار می‌شود یا ناخودآگاه هنرمند چون فرافکنی روحش آن را ظریفانه لو می‌دهد، ممکن است هنرمند را وادارد ــ اگر ذهنش از گرفتاری‌های دیگر آزاد باشد ــ فوراً آن موجودی را که سرنوشت پیش رویش گذاشته ببیند.
بی‌آنکه برای هنرمند حالتی یا حساسیتی متفاوت از دیگران قائل شویم، می‌توان گفت او پیوسته می‌کوشد هر رابطهٔ ممتاز و تکان‌دهنده‌ای را در زمان ثبت کند. او هوشیار است.
اما به شکلی متناقض، او فردی است که مدام در جست‌وجوی نور است و در عین حال خودش را در حالتی شبیه مرحلهٔ نخست هیپنوتیزم نگه می‌دارد. ممکن است دمدمی یا حواس‌پرت باشد.
این حالت نیمه‌آگاه به او اجازه می‌دهد موجودی را حس کند که به‌طور طبیعی مکمل اوست. می‌تواند در آن شخص درخشش حساسیتی بزرگ را ببیند. این دریافت با کشف «چشم‌اندازهای سرشار و پرشکوه» در چشمان او رشد می‌کند. ممکن است تصور کند این پدیدهٔ رؤیاگون پس از نخستین تماس هم ادامه می‌یابد؛ زیرا می‌داند الهام‌بخش می‌تواند پیوند، راه و شیوه‌ای برای نزدیک‌شدن به آفرینش ناب باشد.
اگر این رابطه به نهایت خود برسد، آفرینندگان ممکن است این «نیمه» را ضروری و حتی حیاتی بدانند. (دالی و گالا.)
چون بعید است الهام‌بخش خودش را از ابتدا به عنوان الهام‌بخش شناسایی کند، «فرایند شیمیایی» نخست با شگفتی در هنرمند آغاز می‌شود. حرکت معکوس ــ یعنی الهام‌بخشی که از الهام‌بخش‌بودن خود مطمئن باشد ــ می‌تواند نشانهٔ خودپسندی بسیار باشد.
شهود هنرمند، همچون جهشی الهام‌آمیز، به او خواهد گفت در برابر یک الهام‌بخش ایستاده است. چون واکنش‌های مورد انتظار شبیه عشق در نگاه نخست‌اند، اگر اعتمادبه‌نفس کم داشته باشد ممکن است در رفتارش دست‌وپاچلفتی شود و اگر متکبر باشد آزاردهنده. تمایز میان پدیدهٔ عشق و شناخت یک الهام‌بخش می‌تواند دشوار باشد، زیرا در هر دو مورد، بخشندگی در صرفِ وقت و اهمیتِ لحظهٔ اکنون وجود دارد.
تبادل
در واقع، فقط دو فرد درگیر می‌توانند با تکیه بر شدت یا دوام، این دو چیز شگفت را از هم بازشناسند. در حالت دوم، اگر عشق رابطه را دربر گیرد، اثر طبیعی الهام‌بخش نیرومندتر می‌شود. عشق صادق و عمیق میان این دو موجود در کیفیت و گسترهٔ آفرینش بازتاب خواهد یافت.
خلاصه! حتی اگر موقتاً عشق را کنار بگذاریم، رابطه‌ای عمیق‌تر می‌تواند شکل بگیرد اگر الهام‌بخش از خرد و بلوغ برخوردار باشد یا، به همان اندازه، جسارت لازم برای آگاهی ناگهانی از این استعداد را داشته باشد. این ویژگی، به‌اصطلاح، صورتِ قدرت و نفوذ می‌گیرد. اما خودِ الهام‌بخش ممکن است به توانایی‌اش در الهام‌بخشیدن شک کند یا آن را بی‌اهمیت بداند. در چنین وضعی، هنرمند باید در نظر بگیرد که این شخص شاید پیش‌تر قربانی یکی از «خاموش‌کنندگانِ الهام‌بخش‌ها» شده باشد (پایین‌تر در متن).
چه کسی می‌داند... شاید برای هنرمند، آن کیمیای نامحسوسِ الهام‌بخش فقط در سیمای او آشکار شود؟
این اشاره به فرایند شیمیایی و این بیانِ وجود کیمیایی ویژه، آشکارا نه قابل اثبات است و نه قابل رد. اینجا از چارچوب واقعیت گذشته‌ایم و وارد خودِ جهان هنرمند شده‌ایم: جهان پویای هنرمندی که یک الهام‌بخش بر او اثر می‌گذارد. این سیارهٔ درجه‌بندی آگاهانهٔ خیال‌بافی‌هاست؛ سپهرهای بلندِ تخیل و فانتزی‌های پرورده.
بیشتر هنرمندان مرز استعداد خود را می‌شناسند. اگر خشکسالی خلاق رخ دهد، علت لزوماً الهام‌بخش نیست! جاذبهٔ مغناطیسیِ یک الهام‌بخش می‌تواند بسته به «ساختار شیمیایی»، میزان پذیرندگی و نیت‌هایش از نظر کیفیت و شدت دگرگون شود. خلاصه، اگر رابطه ادامه یابد و شناخت متقابل شکل بگیرد، عشق یا دوستی بزرگی ممکن است زاده شود.
دگردیسی‌های بی‌الهام‌بخش
در وضعیت تلخی که الهام‌بخش خودش را چنین نمی‌شناسد ــ نه برای آن هنرمند و نه برای آفریننده‌ای دیگر ــ هنرمند باید تن به رهاکردن بدهد. بااین‌حال، به خاطر هنر، باید امیدوار بماند که حتی در غیاب او از زندگی آن زن، او سرانجام عظمت زیباییِ درون خودش را درک کند. هنرمند می‌تواند آفرینش را راهی برای تخلیهٔ اندوهش کند؛ اما باید مراقب باشد گرفتار پرورش بی‌پایان آشفتگی خود نشود! حتی اگر بداند دوستیِ پس‌زده اغلب نشانهٔ نوعی واپس‌رانی است، هرچند اندک.
با آخرین تلاش‌ها، فرافکنی‌ها و انتقال‌ها، و با توسل به دارونماهای الهام ــ که برای هرکس متفاوت‌اند و الکل و مواد مخدر دو حقیقت اندوهبار آن‌اند ــ هنرمند هنوز می‌تواند بیافریند. اما هرگز به آن شور طبیعی و غریزیِ جست‌وجوشده، به آن نیت تقریباً دینیِ وقف‌شده به عشق غریزیِ انسانیت، رسالتش برای هنر و، اگر بخت یاری کند، به‌ویژه عشقش به الهام‌بخش دست نخواهد یافت.
آفرینش بدون الهام از یک الهام‌بخش مشخص، واقعیتی ساده است. عناصر دیگری نیز می‌توانند روح هنرمند را متعالی کنند و اثر را رشد دهند؛ آرمان یا طبیعت می‌توانند سرچشمه باشند. این واقعیت است. ممکن است از آن آثار ارزشمندی پدید آید. اما در چنین شرایطی، برای اینکه اثر در گذر زمان خود را استثنایی تحمیل کند، آیا باید باور کنیم تخیل هنرمند در رؤیاهایش با نمادی زنانه تجسد می‌یابد؟ نوعی تخلیهٔ رؤیایی، نوعی انتقال شور در صورت یک الهام‌بخش درونی؟ سفیری میان خودآگاه و ناخودآگاه؟
خاموش‌کنندگانِ الهام‌بخش‌ها
یکی از مشکلات جدی انسانیت، و مانعی در راه تکاملش، این است که ما مردان طی قرن‌ها بیش از هر چیز «خاموش‌کنندگانِ الهام‌بخش‌ها» بوده‌ایم. حقیقتی تلخ! نخستین «خاموش‌کنندگانِ الهام‌بخش‌ها» اغلب هنرمندانی هستند که زیر فرمان هنرشان، حتی برای برآوردن بی‌گناهانهٔ نیازهای جنسی طبیعی‌شان، از نیرنگ برای جذب استفاده می‌کنند: «شما به من الهام می‌بخشید!» «می‌خواهم تصویرتان را نقاشی کنم!» کلیشه را می‌شناسیم. بااین‌همه پرهیز از دام آسان است: باید برای شناخت موقعیت وقت گذاشت. «...احتیاط در عشق...» پس از آن تخلف، الهام‌بخش‌های بالقوه به خودشان شک می‌کنند: «فکر می‌کردم الهام‌بخش بودم؟» و روند رهایی و شکوفاییِ استعدادشان متوقف می‌شود.
دستهٔ دوم، دلربایانی‌اند که هیچ استعدادی ندارند و بااین‌حال ادعا می‌کنند هنرمندند: «شما به من الهام می‌بخشید!» «می‌خواهم تصویرتان را نقاشی کنم!» «حاضرم رمانی بنویسم!» این‌ها هنگام تلفن حرف‌زدن فقط چند خط کج‌وکوله می‌کشند یا یک شعر یگانهٔ چهار «سطری» می‌نویسند. «اما عشق هم هست...» پس از آن ماجرا، کسانی که می‌توانستند الهام‌بخش باشند حالت دفاعی می‌گیرند: «دیگر نمی‌گذارم گرفتار شوم!» و سرانجام در خود فرو می‌روند و بسته می‌شوند.
دستهٔ سوم و بدترین: مردانی که زنان را کتک می‌زنند. این آدم‌ها چیزی بیش از الهام‌بخش‌ها را نابود می‌کنند؛ خودِ زندگی را نابود می‌کنند! عشق زیر ضرب مشت به قتل می‌رسد! این «قتل روح» است؛ «فرسایش شیطانیِ تکامل موجود و حساسیت او». ترمزی بر تکامل انسانیت.
مریلین مونرو: الهام‌بخش جاودانِ «پاپ‌کورن»
همان‌گونه که پیش‌تر گفته شد، شناختن الهام‌بخش اغلب بخشی از فرایند آفرینش است. بنابراین رؤیا و حالت‌های خیال‌پردازی‌ای که «تصویر» الهام‌بخش در ناخودآگاه هنرمند به راه می‌اندازد نیز به آن افزوده می‌شود. تصویری که او بر هنرمند فرافکنی می‌کند، برای ارزش‌های کیفی و کمیِ تولید هنری بنیادی است.
در این شرایط چگونه می‌توان پدیدهٔ مریلین مونرو را توضیح داد؟ او مدلی مطابق معیارها و قراردادهای امروزِ مُد نیست. و این «الهه» ده، پانزده یا حتی بیست سال پیش نیز مطابق آن‌ها نبود! پس چگونه هنوز می‌تواند دلربایی کند؟ چگونه هنوز رؤیا برمی‌انگیزد؟ چگونه توضیح دهیم که به میانهٔ سدهٔ بیستم تعلق دارد، اما تصویرش خود را بیرون از زمان تحمیل می‌کند؟
هنرمندان بسیاری در سراسر جهان حتی پس از مرگش از او الهام گرفته‌اند. فردا نیز همه‌جا در تخیل آفرینندگان ایده‌های تازه‌ای منفجر خواهد شد که او را دوباره برجسته می‌کند. این پدیده همان «اثر پاپ‌کورن» است!
پل کلودل می‌گفت: «حتی هوش نیز فقط زیر تأثیر میل با تمام توانش کار می‌کند.» آیا مریلین، با وجود آگاهیِ ما از مرگش، هنوز میل برمی‌انگیزد؟ او خود یک نیروی الهام‌بخش بود.
بازتاب‌های تکان‌دهندهٔ زندگی خصوصی‌اش، لرزش‌های نرم صدایش، هوایی که حرکت‌های اغواگرانهٔ باسنش جابه‌جا می‌کرد... همهٔ این‌ها و بیشتر، شبیه نخستین بال‌زدن‌هایی است که پویاییِ اثر پروانه‌ای را آغاز می‌کنند.
سال‌ها پس از رفتنش، تصویرش هنوز الهام می‌بخشد و این ویژگی در نهایت شبیه امتدادی مصنوعی از نفس او و آرزویش برای دوست‌داشته‌شدن می‌شود. این جذابیت که ما را به روحش نزدیک می‌کند و کیمیای «ناخودآگاه» او، ناچارمان می‌کند وی را در شمار الهام‌بخش‌های جاودانه قرار دهیم.
هنرمندان زمان مریلین و نیز هنرمندان امروز، مشهور یا گمنام، افسون آن «نمی‌دانم‌چهِ مریلینی» را حس کرده و برداشت‌هایشان را به آثار هنری منتقل کرده‌اند. ترانهٔ Candle in the Wind اثر التون جان نمونه‌ای زیباست. افزون بر این، من آن را اثری spirituphile می‌نامم (در این سایت بخش «تأملات» را ببینید). نسخهٔ دوم ترانه، که به لیدی دایانا تقدیم شده، چیزی از این واقعیت کم نمی‌کند.
هیچ‌کس نمی‌تواند تردید کند که با همهٔ اشیا و نوشته‌های مربوط به مریلین مونرو، و به‌ویژه میراث فرهنگی خودش، از همین حالا می‌توان موزه‌ای کامل به او اختصاص داد. ناگزیر باید بخشی نیز برای نمایش آثاری در نظر گرفت که به سبب تأثیر «الهام‌بخشانه» او پدید آمده‌اند. سرانجام، پنهان نکنیم که این حضور استثنایی به «نظام ستاره‌سازی» نسبت داده می‌شود؛ اما پنهان نکنیم که مریلین مونرو کیفیت انسانی و موهبتی داشت که هیچ سازمانی قادر به بازتولیدش نیست. حتی با همانندسازیِ ژنتیکی هم نه! زیر پوستِ هنرمندانه‌اش، او یک الهام‌بخش بود.
برای به‌رسمیت‌شناختن الهام‌بخش‌ها
جهان بدون الهام‌بخش‌ها چه می‌شد؟ زیبایی و شکوه همهٔ تمدن‌های جهان بدون آنان چه می‌شد؟ آیا الهام‌بخش‌ها سزاوار به‌رسمیت‌شناخته‌شدن رسمی نیستند؟ احتمالاً کسانی در درستیِ وجودِ خودِ ایدهٔ الهام، و در نتیجه الهام‌بخش‌ها، تردید خواهند کرد. به آنان می‌گویم: «جهان ضدعفونی‌شده از هر خیال‌پردازی را برای خودتان نگه دارید؛ و اگر عمیقاً بدبختید، حالا دلیلش را می‌دانید! از شعر بی‌بهره‌اید!»
اگر تمدن‌های امروز، حتی مانند قطره‌های آبی که سنگ را می‌سایند، فقط اهمیت الهام‌بخش را در زندگی هر آفریننده به رسمیت بشناسند ــ و دولت‌ها رسماً از راه وزارت فرهنگ وارد شوند ــ گامی دیگر برای انسانیت خواهد بود. زیرا از این پس، همه‌چیز در تکامل اجتماعیِ «انسان» باید از گام‌هایی بگذرد که زن برمی‌دارد.
اما فقط الهام‌بخش‌های بزرگ وجود ندارند؛ شمار زیادی از زنان معمولی نیز هستند که مردان معمولی را به پرورش استعدادشان تشویق می‌کنند. همان‌طور که مردان معمولی بسیاری نیز زنان معمولی را برای پرورش استعدادشان تشویق می‌کنند. همهٔ این‌ها با هدف فروتنانهٔ بهبود محیط و سرنوشتشان. هنرمندان به شیوهٔ خود، در هنرهای گوناگونشان، از این الهام‌بخش‌ها سخن می‌گویند، از حضورشان زندگی می‌گیرند و روحشان را با آن تغذیه می‌کنند؛ و به لطف آنان، با بهترکردن زندگی خودشان، وجود دیگر انسان‌ها را نیز غنی‌تر می‌سازند.
الهام‌بخش‌ها: Louise L. و M. M.
۱ — الهه‌های هنرِ یونانی: کلیو برای شعر حماسی و تاریخ، اوترپ برای موسیقی، تالیا برای کمدی، ملپومنه برای تراژدی، ترپسیکوره نگهبان رقص، اراتو برای مرثیه (آواز غمگین)، پلی‌هیمنیا برای شعر غنایی، اورانیا بر تختِ اخترشناسی و سرانجام کالیوپه برای برانگیختن بلاغت.
۲ — فرضیه‌ای دربارهٔ پیوند متقابل پدیده‌ها که بر پایهٔ آن جابه‌جایی هوا بر اثر بال‌زدن پروانه‌ای در چین «ممکن است» از راه اثری نمایی به توفانی شدید در نقطه‌ای دیگر از سیاره بینجامد.