صبحی که لوئیز تصمیم گرفت به پاریس برود، نخوابیده بود.
تا سپیدهدم در پشت مغازهٔ «قلب پارچهها» نشسته بود؛ میان طرحها، صورتحسابها، لیوانهای چای سرد، تکههای پارچه و آن خستگی خاصی که فقط از بدن نمیآید، بلکه از رؤیایی هم میآید که کمکم بیش از حد گران تمام میشود.
در ویترین، لباس قرمز از لوئیز شجاعتر به نظر میرسید.
تحقیرآمیز بود.
— حتی مانکنهایم هم از من مرتبتر و باوقارترند، زیر لب گفت.
بلند شد، به پیشخوان رفت و کشویی را باز کرد که گزارشهای مالی را در آن نگه میداشت. عددها همانجا بودند. همچنان ناخوشایند. فروش کافی نبود. مشتریها وارد میشدند، تحسین میکردند، حرف میزدند، گاهی برمیگشتند، اما نه به اندازهٔ کافی. بعضی شالی میخریدند، انگار بهانهای میخرند. بعضی لباسی را پرو میکردند، مدت زیادی خودشان را نگاه میکردند، زیباییشان را کشف میکردند و بعد میرفتند و میگفتند:
— فکر میکنم.
لوئیز داشت از این جمله متنفر میشد.
«فکر میکنم» در مغازه اغلب یعنی: ممنون که اجازه دادید نسخهٔ بهتری از خودم را تصور کنم، اما شجاعتم را در اتاق پرو جا میگذارم.
پاسکال پاسکال هم کمکی نمیکرد.
از وقتی بالای مغازه ساکن شده بود، موفق شده بود به حضوری اجتنابناپذیر تبدیل شود. مشتریها متوجهش میشدند. کارمندها دربارهاش حرف میزدند. رهگذران یا دورش میزدند یا به او لبخند میزدند. برای ویترین جمله مینوشت و بعد طوری رفتار میکرد انگار مغازه از این پس با کلمات او نفس میکشد. نه، صندوق را نمیدزدید. کار بدتری میکرد: فضا را میدزدید.
ژان شووه هم هر از گاهی سر میرسید تا پیشرفت کندِ فاجعه را زیر نظر بگیرد، مثل مردی که تقریباً امیدوار است حق با او از آب دربیاید.
نگاهش پیش از آنکه دهانش باز شود میگفت: «بهت گفته بودم.»
لوئیز حاضر نبود این رضایت را به او بدهد.
آن صبح، الودی اول از همه رسید. پلیوری سبز تیره پوشیده بود.
لوئیز فوراً متوجه شد.
— پاسکال این رنگ را بهت پیشنهاد کرده؟
الودی سرخ شد.
— فقط گفت روحم را بیشتر نشان میدهد.
— یادت باشد روحت ساعت ده شروع به کار میکند.
— بله، خانم لانگ.
بعد کلر از کافهٔ کناری آمد، با دو قهوه و یک کروسان.
— قیافهتان شبیه کسی است که تصمیم خطرناکی گرفته.
— دارم میروم پاریس.
کلر قهوهها را گذاشت.
— دیدید؟ میدانستم.
الودی چشمهایش را گرد کرد.
— پاریس؟
— بله.
— برای چند وقت؟
— چند روز. اگر لازم شد، یک هفته.
— پس مغازه؟
— شما ادارهاش میکنید.
دو زن طوری نگاهش کردند انگار اعلام کرده کشتیای را وسط توفان به آنها میسپارد.
— من؟ الودی پرسید.
— تو، کلر اگر قبول کند گاهی سر بزند، و ماری-سولِی برای تصمیمهای ناممکن.
— من پیشخدمتم، کلر یادآوری کرد.
— دقیقاً. بلدی مشتریهایی را که گرسنهاند تشخیص بدهی.
— گرسنهٔ لباس؟
— گرسنهٔ شجاعت.
کلر لحظهای نگاهش کرد و بعد لبخند زد.
— این یکی خوب بود. باید روی تابلویی بنویسیاش.
— نه. پاسکال بهتر مینوشت و همین عصبانیام میکرد.
ساعت نه، ماری-سولِی که فوری احضار شده بود رسید. طرح را بدون قطع کردن گوش داد؛ چیزی نادر و نگرانکننده.
— پاریس، بالاخره گفت.
— بله.
— میخواهی طرحهایت را نشان بدهی؟
— بله.
— به چه کسی؟
— به هر کسی که بیرونم نکند.
— قرار ملاقات داری؟
— دو تا. شاید سه تا. بقیه فقط تلاشهایی خواهند بود.
— بلد نیستی طرحهایت را بفروشی.
— میدانم.
— میلرزی.
— احتمالاً.
— زیادی جدی لباس میپوشی تا به خودت جرئت بدهی.
— ممکن است.
— فراموش میکنی خودت از توضیحهایی که دربارهٔ کارت میدهی جالبتری.
لوئیز آه کشید.
— ماری، کمک عملی لازم دارم، نه کالبدشکافی شهودی.
— بسیار خوب. عملی: برو.
لوئیز سر بلند کرد.
— واقعاً؟
— بله. اینجا خفه میشوی. چوبلباسیهایت را مثل محکومان میشماری. دستکم در پاریس میفهمی مدلهایت جای دیگری هم نفس میکشند یا نه.
— و مغازه؟
ماری-سولِی دوروبر را نگاه کرد.
— چند روز بدون تو زنده میماند. یا یاد میگیرد ایستاده بلرزد.
لوئیز چیزی نگفت.
بالا، صدای قدمهای پاسکال در آپارتمان پیچید. آهسته. انگار شنیده بود.
البته که شنیده بود.
چند دقیقه بعد پایین آمد.
پیراهنی سیاه و شالی زرشکی به تن داشت و چهرهٔ مردی را به خود گرفته بود که انگار از پیش رنجیده است.
— پاریس، گفت.
— صبحبهخیر، پاسکال.
— بدون مشورت با من میروید پاریس؟
— نمیدانستم گذرنامهام به برکت شما نیاز دارد.
— نه. اما رمانتان شاید.
— زندگی من رمان شما نیست.
آرام لبخند زد.
— هنوز نه.
لوئیز فوراً عصبانی شد. پاسکال استعداد داشت در تصمیمهایش مثل جریان هوا از زیر در وارد شود.
— مغازه را به دخترها میسپارم، گفت. میروم طرحهایم را نشان بدهم.
— فکر عالیای است.
برای مخالفت آماده شده بود. این تأیید خلع سلاحش کرد.
— واقعاً؟
— البته. اینجا از یک مغازه دفاع میکنید. آنجا از نام خودتان دفاع خواهید کرد. خطرناکتر است. پس مفیدتر.
— غافلگیرم کردید.
— وقتی خرجی نداشته باشد، قادر به بزرگواریام.
کلر پوزخند زد.
پاسکال با وقاری زخمی نادیدهاش گرفت.
— میتوانم برایتان نامهٔ معرفی بنویسم.
— نه.
— یک یادداشت کوتاه.
— نه.
— یک جمله.
— اصلاً.
— اشتباه میکنید. پاریس جملهها را دوست دارد.
— پاریس آدمهایی را هم دوست دارد که بلدند ساکت بمانند.
دستش را روی قلبش گذاشت.
— ضربهٔ ناجوانمردانه بود. اما شیک.
لوئیز رفت پالتویش را بردارد.
— در غیاب من، پاسکال، پایین نمیآیید مشتریهایم را اغوا کنید. به کارمندهایم مشاوره نمیدهید. تابلوهایم را بازنویسی نمیکنید. به ویترین دست نمیزنید. به رهگذران نمیگویید گردن تراژیک دارند.
— مشاهدهای صادقانه بود.
— یک مشتری از دسترفته بود.
— مشتری خوبی نبود.
— تصمیمش با شما نیست.
خم شد.
— اطاعت میکنم.
ماری-سولِی خیره نگاهش کرد.
— نه. شما اطاعت را به سبک خودتان تفسیر خواهید کرد.
پاسکال لبخند زد.
— هر روز بهتر من را میشناسید.
— همین نگرانم میکند.
لوئیز کیف طرحهایش را برداشت. سنگین بود. برای چند برگه بیش از حد سنگین. ماهها استرس، غرور، ترس و زیبایی را در آن گذاشته بود.
دم در، برای آخرین بار به مغازه برگشت.
— الودی، هر فروش را یادداشت میکنی. کلر، تحویلهای پیشبینینشده را قبول نمیکنی. ماری، نمیگذاری پاسکال تبدیل به جاذبهٔ رسمی شود.
— اگر ژان آمد؟ الودی پرسید.
لوئیز مکث کرد.
— بگو دارم کار میکنم.
— در پاریس؟
— نه. فقط بگو دارم کار میکنم. بیشتر حرصش میدهد.
بیرون رفت.
در خیابان، هوا به نظرش فرق داشت.
نه سبکتر.
اما وسیعتر.
________________________________________
پاریس با ویولن از لوئیز استقبال نکرد.
پاریس با صف گمرک، تاکسیای بیش از حد گران، چمدانی گیرکرده در صندوق و رانندهای از او استقبال کرد که لازم دید توضیح دهد مد دیگر مثل قدیم نیست.
— حالا خانم، همه میخواهند خاص باشند. نتیجه؟ دیگر هیچکس خاص نیست.
لوئیز، خسته، جواب داد:
— من هم دقیقاً از همین میترسم.
اتاق کوچکی در هتلی بیسروصدا در منطقهٔ نهم رزرو کرده بود. موکت مسافرهای خوشحالتری دیده بود، آسانسور مثل بازیگر پیری که فراموش شده ناله میکرد، اما پنجره رو به تکهای بامِ پوشیده از ورقِ روی، دو دودکش و آسمان خاکستری لطیف پاریس باز میشد.
لوئیز کیف طرحها را روی تخت گذاشت.
— خب.
خودش را در آینه نگاه کرد.
زن روبهرو صورتی خسته و حلقههایی زیر چشم داشت، اما تصمیمی تازه دور دهانش نشسته بود. برای توریستبازی به پاریس نیامده بود، هرچند به خودش قول داده بود از جلوی چند معبد مد بگذرد، همانطور که آدم کلیساها را میبیند.
صبح روز بعد از خیابان مونتنی شروع کرد.
ویترینها سرمای کامل چیزهای دستنیافتنی را داشتند. لباسها نه نمایش دادهشده، بلکه تحت مراقبت به نظر میرسیدند. فروشندهها قامتهایی صاف، لبخندهایی دقیق و نگاههایی داشتند که میتوانستند قیمت یک پالتو را پیش از عبور از در حدس بزنند.
لوئیز وارد نخستین خانهٔ مد شد.
خواست طرحهایش را ارائه کند.
پرسیدند وقت ملاقات دارد یا نه.
گفت نه.
با همان ادب خاصی به او لبخند زدند که از قفل بهتر در را میبندد.
در خانهٔ دوم یک کارت ویزیت گرفت.
در سومی اجازه دادند پورتفولیویش را در پذیرش بگذارد.
در چهارمی به او گفتند:
— خانم، پیشنهادهای بسیار زیادی دریافت میکنیم.
جواب داد:
— تصور میکنم.
— میتوانید پروندهای با پست بفرستید.
— از مونترآل آمدهام.
— پس میتوانید از دورتر هم بفرستید.
جمله بدخواهانه نبود. فقط به شکلی فرانسوی بود که آدم دلش میخواست جور دیگری نفس کشیدن را یاد بگیرد.
لوئیز با کیفی سنگینتر از قبل به خیابان برگشت.
مدت زیادی راه رفت.
خیابان فوبور سناونوره. میدان واندوم. خیابان کامبون. همهجا وارد نمیشد. گاهی فقط ویترینها، برشها، حجمها، مشتریها، مردان سیاهپوشی که درها را باز میکردند، و دستیاران جوانی را نگاه میکرد که روکشهای لباس را مثل اشیای مقدس حمل میکردند.
خیلی زود متوجه آن پسرهای دنیای مد شد.
بعضی بسیار صاف، بسیار لاغر و تقریباً سختگیر بودند. بعضی دیگر لباسهایی آنقدر روان میپوشیدند که انگار نخواستهاند میان کت و شال، میان پیراهن و گل انتخاب کنند. بسیاری حرکاتی با ظرافت مطلق داشتند. دستهایی گویا. صداهایی نرم. شانههایی باریک. شیوهای از بودن که از هیچکس عذر نمیخواست.
لوئیز بدون تمسخر نگاهشان کرد.
برعکس.
به شکلی آزاد به نظر میرسیدند که تکانش داد. نه چون زندگی برایشان آسان بود. آزاد بودند چون تفاوتشان را به سبک تبدیل کرده بودند. شکنندگیشان را پنهان نمیکردند. آن را مثل خط برش میپوشیدند. مثل ظرافت. مثل امضا.
در کارگاهی نزدیک ماره، جوانی با موهای دکلرهشده را دید که با رول تور صورتی روی شانه از اتاق میگذشت. مثل شاهزادهای خسته اما خوشحال راه میرفت. دیگری، مسنتر، با مچهایی پر از دستبندهای ظریف، با حرکتی دقیق افت آستین روی مانکن را اصلاح میکرد.
لوئیز فکر کرد:
— آنها حق دارند از من بیشتر «ساختهوپرداخته» باشند.
این فکر تمام روز دنبالش کرد.
________________________________________
روز سوم، بخشی از اعتمادبهنفسش را از دست داده بود.
وقتی ده دقیقه وقت به او میدادند زیادی تند حرف میزد. به جای اینکه بگذارد مدلها نفس بکشند، توضیحشان میداد. پیش از آنکه کسی ایده را قضاوت کند میگفت «فقط یک ایده است». چیزی را که آمده بود بفروشد کوچک میکرد. انگار تقریباً بابت استعداد داشتن عذر میخواست.
در خانهٔ اوتکوتوری به نام «مزون والومبر» بالاخره کسی را دید که برای نگاهکردن به طرحهایش وقت گذاشت.
والومبر در ساختمانی بیسروصدا در کوچهای کوچک نزدیک میدان ویکتوار بود. نمایی بیزرقوبرق. پلاکی برنجی. دری سیاه. آیفون. داخل، پلکان سنگی، دیوارهای سفید، دستهگلهایی با عطری ملایم و سکوتی که از کارِ پردرآمد حکایت داشت.
در اتاقی منتظرش گذاشتند که چهار صندلیاش از بلیت هواپیمای او گرانتر به نظر میرسید.
بعد زنی لاغر با موهای کوتاه و عینک تیره، پوشهای زیر بغل، وارد شد.
— خانم لانگ؟
— بله.
— سولانژ آروه. مدیریت کارگاه طراحی.
لوئیز بیش از حد سریع بلند شد.
— خوشوقتم.
سولانژ آروه اشاره کرد بنشیند.
— نشانم بدهید.
لوئیز پورتفولیو را باز کرد.
این بار تلاش کرد ساکت بماند.
سولانژ طرحها را یکییکی نگاه کرد. لبخند نمیزد. تقریباً چیزی نمیگفت. گاهی برگهای را جابهجا میکرد، به قبلی برمیگشت، روی یقهای، آستینی یا خطی مورب مکث میکرد.
— دست خوبی دارید، بالاخره گفت.
قلب لوئیز تندتر زد.
— ممنون.
— اما زیادی عذرخواهی میکنید.
— در طرحهایم؟
— در شیوهٔ ارائهشان. انگار پیش از آنکه وجود داشته باشید عذر میخواهید.
لوئیز نمیدانست چه بگوید.
سولانژ روی لباس «گریز» مکث کرد.
— این یکی.
— بله.
— ساختهایدش؟
— هنوز نه.
— چرا؟
— کمبود وقت. و شاید پول.
— جواب بدی است. امکانات بعد از اقدام میآیند. همیشه نه، اما اگر بخواهید در این حرفه زنده بمانید باید باورش کنید.
پورتفولیو را بست.
— نمیتوانم قولی بدهم.
لوئیز حس کرد جمله روی شانههایش افتاد.
— میفهمم.
— نه. نمیفهمید. میگویم نمیتوانم قولی بدهم؛ نه اینکه کارتان توجهم را جلب نکرده باشد.
لوئیز سر بلند کرد.
سولانژ کارتی برداشت و روی پورتفولیو گذاشت.
— از سه مدل یک نسخه برایم بگذارید. این. آن. و لباس مورب.
— «گریز».
— اسمش کمی ادبی است.
— میدانم.
— با این حال نگهش دارید. اسمهای مسخره گاهی بهتر از اسمهای خوب فروش میروند.
لوئیز عصبی خندید.
— چند روز دیگر در پاریس میمانید؟
— چند روز دیگر.
— فردا اواخر بعدازظهر بیایید. نه زودتر. نه دیرتر.
— ممنون. واقعاً.
— زیاد تشکر نکنید. خستهکننده است.
لوئیز با شادیای محتاط از اتاق بیرون آمد. پیروزی نبود. یک نخ بود. اما یک نخ از خلأ بهتر بود.
در لابی، هنگام رفتن، برگهٔ کوچکی نزدیک ورودی کارکنان دید.
مزون والومبر
استخدام دستیار کارگاه (Assistant d’atelier)
حضور بیسروصدا، دقت در جزئیات، آمادگی فوری.
به پذیرش مراجعه شود.
یک بار خواندش.
بعد دوباره.
«Assistant»؛ صورتِ مذکرِ واژهٔ «دستیار».
نه «Assistante»؛ صورتِ مؤنثِ آن.
بیحرکت ماند.
در همان لحظه، دو مرد جوان با کاورهایی در دست از راهرو بیرون آمدند. یکی شلواری گشاد، کفشهای براق و بلوز عاجیرنگی با یقهٔ گرهخورده داشت. دیگری کتِ کمرچسب، آرایش بسیار ملایمی دور چشم و سنجاقسینهای قدیمی روی یقه داشت. با شور حرف میزدند، میخندیدند، سر تهرنگی از ساتن همدیگر را اصلاح میکردند، ناپدید میشدند، برمیگشتند و دوباره میرفتند. مضحک نبودند. لباس مبدل نپوشیده بودند. کاملاً در محیط طبیعی خودشان بودند.
حتی بهتر.
خوشحال به نظر میرسیدند.
نه شادیای سادهلوحانه؛ شادیِ دقت و ظرافت. شادیِ اینکه دقیقاً همانجا باشند که حرکتها، سلیقهها و تفاوتهایشان به کار میآمد.
لوئیز به آگهی نگاه کرد.
بعد به انعکاس خودش در شیشهٔ در.
تمام عمرش جدی ظاهر شده بود؛ مردها، بانکدارها، تأمینکنندهها، ژان و مشتریهای مردد را آرام کرده بود. یاد گرفته بود معتبر باشد. مرتب. راستقامت. زنانه، اما نه بیش از حد. هنرمند، اما دارای توان پرداخت. جسور، اما قابل ارائه.
و اگر این بار باید جور دیگری وارد میشد؟
نه به عنوان لوئیز لانگ، صاحب نگران یک مغازه در مونترآل.
به عنوان کس دیگری.
فکری دیوانهوار، بیاحتیاط و تقریباً کودکانه در ذهنش گشوده شد.
پسش زد.
برگشت.
به پاسکال فکر کرد.
به شنلش، کلاهش، و آن شیوهٔ نفرتانگیزش در تبدیل لباس به اجازه.
برای نخستین بار از خودش پرسید شاید اشتباهش این بوده که حق نمایشگری را به دیگران واگذار کرده است.
— نه، زیر لب گفت. من این کار را نمیکنم.
که در دهان زنی از پاافتاده گاهی یعنی: احتمالاً همین کار را میکنم.
________________________________________
شب، در اتاق کوچک هتل، لوئیز چمدانش را خالی کرد.
لباسها را روی تخت چید.
یک کت مشکی. شلواری راسته. پیراهنی سفید. شالی تیره. کفشهای تخت. پالتویی بلند. هیچکدام به معنای دقیق کلمه مردانه نبود. اما اگر بعضی خطوط را محو میکرد، موهایش را میبست و حرکاتش را کمی سختتر میکرد، برای ساختن قامتی مبهم کافی بود.
خودش را در آینه نگاه کرد.
— مسخره است.
گوشوارههایش را درآورد.
— کاملاً مسخره.
موهایش را عقب کشید، پایین بست و بعد حجم مو را زیر کلاه کوچکی پنهان کرد که همان بعدازظهر از مغازهٔ لباس دستدوم در ماره خریده بود.
— ژان میگفت رقتانگیز است.
شال را طوری بست که نرمی گردن را بشکند.
— پاسکال میگفت یک شخصیت است.
کت مشکی را پوشید.
— ماری-سولِی میگفت یک پوستاندازی است.
تقریباً آرایش نکرد، اما ابروهایش را دوباره شکل داد، سایهای را پررنگ کرد و لبها را محو کرد. صورتش تغییر کرد. نه آنقدر که مرد شود. بیش از آنقدر که کاملاً لوئیز بماند.
راه رفتن را امتحان کرد.
زیادی لوئیز.
دوباره شروع کرد. حرکتِ باسن کمتر. زاویهٔ بیشتر. نه کاریکاتور. فقط متفاوت. نوعی خویشتنداری تازه. شیوهای برای اینکه پیش از حضورش، صورتش را عرضه نکند.
به دستیاران مزون والومبر فکر کرد.
به ظرافت آزادشان.
به این حس که حقِ وجود داشتن را با پالایش غرابتشان به دست آوردهاند.
دفتر برنامهاش را باز کرد.
روی صفحهای سفید نوشت:
Louis Lang.
به نام نگاه کرد.
زیادی ساده.
اضافه کرد:
Louis Langel.
نه.
Louis Lange.
بهتر.
نامی که شبیه خودش بود، بیآنکه اعتراف کند.
زیر لب گفت:
— سلام. برای شغل دستیار کارگاه آمدهام.
صدایش زیادی زیر بود.
دوباره گفت، بمتر:
— سلام. برای شغل دستیار کارگاه آمدهام.
بیاختیار لبخند زد.
در آینه، لویی لانژ هم به او لبخند زد.
نه واقعاً مرد. نه زنی محوشده. یک حیله. گذرگاهی پنهان. شخصیتی به اندازهٔ کافی شکننده برای ورود به جایی که شاید لوئیز لانگ جرئت نمیکرد بیش از این اصرار کند.
دستش را روی کیف طرحها گذاشت.
— فردا شانسمان را امتحان میکنیم.
بعد دراز کشید، بیآنکه فوراً لباسش را درآورد؛ انگار بیرون آوردن این لباس ممکن بود همان حالا جسارت را هم ناپدید کند.
پیش از خواب به «قلب پارچهها» فکر کرد.
به الودی، کلر و ماری-سولِی.
به ژان که حتماً داشت جملهای آماده میکرد تا بابت غیبتش سرزنشش کند.
به پاسکال که شاید همین حالا داشت داستانی دربارهاش میساخت.
ناگهان نشست.
پاسکال.
خیلی زود میفهمید. دگردیسی را حس میکرد. از آن صحنه میساخت. نماد. تله.
لوئیز چراغ را خاموش کرد.
— فقط جرئت کند این را هم از من بدزدد، در تاریکی زمزمه کرد.
در اتاق باریک، پاریس پاسخی نداد.
اما بیرون، جایی در خیابانهایی که ویترینها هنوز خواب پارچه میدیدند، مد همچنان مثل حیوانی شیک بیدار مانده بود.
پایان فصل چهارم