در یکی از آخرهفته‌های اواخر پاییز، بارانی سرد، نزدیک به یخ‌زدن، با شدت بر ژوژو سیتی می‌بارید؛ همان شهر کوچک و کم‌ادعایی که مثل قارچ از زمین سبز شده بود.
شهر پیرامون یک کارخانهٔ اسباب‌بازی شکل گرفته بود و اکنون ژوژو سیتی چنان می‌نمود که گویی دیگر وجود ندارد. کارخانه، درست در قلب شهر، پس از مرگ تراژیک صاحب عجیب‌وغریبش تعطیل شده بود... هانری توترک؛ همان کسی که طرح ابتدایی شهر را تنها در یک شب کشیده بود.
از ویژگی‌های معماریِ نامعمول شهر این بود که کارخانه هنوز هم کلیسایی را در بر می‌گرفت که با شمایل‌های کودکانه‌نما و سبک‌پردازی‌شده آراسته شده بود. پیش از تعطیلی، مدیران کارخانه، که سخت مذهبی بودند، برای اعلام پرشورِ اضافه‌کاریِ تحمیلی به کارگران مؤمن و مطیع، ناقوس خطر را به صدا درمی‌آوردند. گاهی ناقوس مرگ با لحنی طعنه‌آمیز اخراج خشنِ فعالان اتحادیه و حتی منشی‌هایی با عطرهای شورشی را «می‌خواند». کارگران آن روزگار هنوز هم می‌گویند زبانهٔ ناقوس‌ها واقعاً زورمند بود!
اما در سیزدهم نوامبر، روز پس از مرگ بنیان‌گذار، ناقوس‌ها خاموش ماندند. چیزی مبهم و نگران‌کننده در هوا جا خوش کرده بود. صبحی کسل‌کننده بود و با این همه کوچک‌ترین چیز اعصاب را به هم می‌ریخت: غرش خفه‌کنندهٔ بلوارها، چک‌چکِ آزاردهندهٔ شیرهایی که درست بسته نمی‌شدند، و مگس‌هایی که دنبال آشپزخانه‌ای برای اشغال زمستانی می‌گشتند. همین ناراحتی‌های کوچک کافی بود تا نگاه‌های خشمگین به هر نوع صفحهٔ ساعت دوخته شود. مهی که بر ژوژو سیتی خوابیده بود، آدم را به رازها و پرسش‌های وجودی می‌کشاند. هوا مسئول ادارهٔ دل‌مردگی بود، و حتی روشن‌تر از آن، خلق‌وخوی کسانی را کنترل می‌کرد که در کوچه‌های بن‌بست زندگی می‌کردند؛ چون خود را مثل موش در تله می‌دیدند.
رگباری بی‌وقفه به مه ماندگار پیوسته بود و انگار رهگذران همیشگی را دلسرد می‌کرد: دوستداران دویدن، اهل قدم‌زدن‌های اندیشناک، چشم‌چران‌هایی در جست‌وجوی خیال، و گردشگران گم‌شده. همه، جز کودکان بیش‌فعال. غیبتِ چشمگیرتر از همه؟... صاحبان سگ‌هایی که تا همین دیروز، مثل شیرینی‌پزهای عصبانی، باغچه‌های همسایه‌ها را «تزئین» می‌کردند. باغچه‌های کوچکی که با وسواس مرتب شده و به طرزی به‌شدت کیچ آراسته بودند: مجسمهٔ مانکن‌پیس، فلامینگوهای برنزی، ونوس‌های گرانیتی و ماهیگیرهای کوچک حلبی. با این حال، همهٔ آن اشیا در برابر اسباب‌بازی‌های تبلیغاتی غول‌پیکرِ رزینی کارخانه رنگ می‌باختند: دلقک‌ها، خرسک‌هایی با خز آب‌گریز، اردک‌ها و قهرمانان پرنده. یا، اگر چیزی زمینی‌تر می‌خواستید... بدمن‌هایی موذی با لبخندهای بی‌دندان و پاهای غول‌آسا، رنگ‌شده در طیف‌های بنفش و زردِ نرگسِ پژمرده.
این فضای عجیب و عبوس، همراه با آن هنر خام و چشم‌آزار، شایستهٔ بهترین تریلرهای روان‌شناختی بود. واقعاً روز مناسبی نبود که سگتان را هر جا دلش خواست رها کنید.
تمام خیابان‌های این شهر نام سگ‌ها را دارند. هر چه می‌خواهید بگویید، همین موضوع به محله‌ها قیافه‌ای فراموش‌نشدنی داده است. تصور کنید خیابان عجیب بولداگ، بلوار بزرگ لابرادور، کوچهٔ کوچک چی‌واوا. یا خیابان پرتحرک «دورگه» که از تقاطع خیابان‌های فایکس‌تریر و اسپانیل آغاز می‌شود! و آن هلالیِ «پودل، برو تو لانه‌ات» که چندی پیش نامش را به «دمِ شاد» تغییر داده بودند.
واژهٔ «پودل» دیگر از نام خیابان‌های شهر حذف شده بود. آخرین سگ از این نژاد در ژوژو سیتی، آرتور بود. صاحبش، هانری توترک، موهایش را سبز خاکی کرده بود؛ انگار می‌خواست به پشم فرفریِ این حیوان عزیز و پرسر‌وصدا کمی جدیت و مردانگی ببخشد. هر وقت همسایه‌ای از او می‌پرسید چرا سگش را رنگ کرده، هانری با تکبر این افسانهٔ ساختگی را تحویل می‌داد؛ تکه‌کاغذی از جیبش درمی‌آورد و چیزی را می‌خواند که منشی عصبی‌اش به دستور او نوشته بود.
— «الفِ کوچک!... اگر اسمش آرتور است، به افتخار نویسنده آرتور میلر است. کوچک... به معنای همتا؛ چون هم‌نوعانش زندگیِ سگی دارند. این ازتعادل‌خارج‌شده‌ها! شما چه فکر می‌کنید؟» و همه ساکت می‌ماندند، چون مطلقاً چیزی از حرفش نمی‌فهمیدند.
به هر حال چه کسی جرئت می‌کرد حرفش را رد کند؟ مگر او شهردار شکست‌ناپذیر ژوژو سیتی و، مهم‌تر از آن، بنیان‌گذار کارخانهٔ اسباب‌بازی «کلاهبرداران کوچک» نبود؟
هانری، کمی شبیه هاوارد هیوز مشهور و همچون غروب آفتابی غمگین، دچار بی‌ثباتی روانی و فروپاشی مهارنشدنیِ شخصیت بود. برای اثبات حماقت بیمارگونه‌اش همین بس که در یکی از هوس‌های هذیانیِ یک میلیونر دیوانه، آرتور را ــ که تازه رنگ و اصلاح شده بود ــ با چند کیسه گچ پاریس عوض کرده بود.
عقده‌ای ساختهٔ سرکوب‌ها؟ هانری توترک از کم‌روییِ متناقضی رنج می‌برد که برای رئیس یک شرکت باورکردنی نبود. برای جبران این شکاف در شخصیتش، بی‌آنکه احساس کند با خودش ناسازگار شده، مرتب ظاهرش را عوض می‌کرد و نامش را نیز تغییر می‌داد.
مراقب بود همه‌چیز از نظر قانونی کاملاً بی‌نقص باشد و هیچ‌وقت مشورت با وکلای بدجنسش را فراموش نمی‌کرد. چرخهٔ تغییر شکل از اول ژوئن آغاز می‌شد؛ تاریخی مهم در زندگی‌اش: روز تولد نورما جین! در آن پاییز، هانری توترک را از روی ریش بزی کوتاه، عینک گرد، کلاه بولر، عصای دسته‌دار، قلم‌موی «زبان گربه‌ای» پشت گوشش و... کیف دیپلماتیکش می‌شد شناخت. تمام این تقلید مضحک برای آن بود که تصویرش را هم‌زمان به سیاستمدار آمریکایی هنری کیسینجر و نقاش تولوز-لوترک پیوند بزند.
وسواسش اساساً این بود که ظاهر خود را با نام‌های مستعار دوتایی هماهنگ کند. در سال‌های پیش نام‌هایی چون «الویس اینشتین»، «وودی مارکس» ــ به افتخار کارل ــ، «ماریوس ماندلا»، «الکساندر لوگران-پیاف»، «رنه ترودو»، «بوفالو کنفوسیوس»، «پابلو دوگل» و «والت لنون» را به خود گرفته بود. آخرین ترکیب رسمی و شگفت‌انگیزترینشان، به سبب حال‌وهوای باستانی و آندروژنش، «آدم حوا» بود. اما بنیهٔ کمی شکننده‌اش و واکنش‌های پیش‌بینی‌ناپذیرش به هورمون‌های زنانه، مجبورش کرد از آن طبیعت جسورانه دست بکشد.
هر هویت را مثل یک توتم می‌ساخت، چنان‌که پیشاهنگان را دوباره نام‌گذاری می‌کنند. واژهٔ نخست، یعنی نام کوچک، چیزی را نشان می‌داد که قاطعانه باور داشت هست؛ واژهٔ دوم چیزی را که آرزو داشت بشود. پیش از آنکه در این رسوایی‌های مدنی سرگردان شود، احترام همشهریانش را برمی‌انگیخت. از آن پس، چه در کارخانهٔ «کلاهبرداران کوچک» و چه در شهر، در گفت‌وگوهای روزمره او را عجیب‌وغریب می‌خواندند و لقب «بادنمای هزارکلاه» به او داده بودند.
اول ژوئن برای شهر تقریباً حکم جشن داشت و چند شهروند دلیر لباس دوره‌هایی را می‌پوشیدند که با خیال‌پردازی‌های شهردارشان جور درمی‌آمد. اما هیچ‌کس نمی‌پذیرفت که بنیان‌گذار شرکت، به جای آنکه در دفترش با کت‌وشلوار تیره و کراواتِ نشان‌دار کارخانه را اداره کند، سه بار در هفته با مایوی شنا روی خط مونتاژ کار کند. در دوره‌های هوشیاریِ تجاری‌اش، نقشه می‌کشید هزاران اسباب‌بازی به شکل تغییرچهره‌های عجیب خودش تولید کند.
هر بدی خیری هم دارد! تمام شهر بی‌صبرانه منتظر آن ماه ویژه می‌ماند تا از هویت تازهٔ رئیس غافلگیر شود. روزی که مردم بیش از همیشه سرشان کلاه رفت، بی‌شک روزی بود که او با نام «آدولف ترزا» ظاهر شد، با لباس اس‌اس و حجابی سفید و بی‌نقص با سه نوار آبی. با این همه، آن سال همه خوشحال بودند که انتخابش روی «مادر فوهرر» نیفتاده بود.
در آن شنبهٔ بارانی، درهای بستهٔ کارخانه از تعطیلی همیشگیِ همه خبر می‌داد.
با این حال، روز پیش از آن، هانری توترک آیین همیشگیِ آخرهفته‌های اخیرش را انجام داده بود؛ آخرهفته‌هایی که آرزو می‌کرد هر بار طولانی‌تر شوند. خودش را در خانه حبس می‌کرد، روی تخت دراز می‌کشید، چند تار موی آرتور را کنار عکس ستارهٔ محبوبش می‌گذاشت. برنامه همیشه یکی بود: جرعه‌جرعه آب گریپ‌فروت ولرم می‌نوشید ــ چون سردش دل‌پیچه می‌آورد ــ و بی‌اشتهایی چند برش نان تست سردِ آماده‌شده از شب پیش را می‌جوید.
رأس ساعت هشت، نوبت تلویزیون یا اینترنت یا یک نمایش به شیوهٔ قدیم بود. فیلم‌های پویانمایی برای کودکان... محبوب‌ترین راه فرارش. بیش از همه کارتون‌هایی را دوست داشت که اردک‌ها قهرمانشان بودند. وسواسش شمردن شوخی‌های خشونت‌آمیز بود. ابزارش: دفترچه یادداشت و چرتکه‌ای شمارنده، یادگار کودکی. آمارهایش به این اعداد رسیده بود: هشت‌هزار و صد انفجار، صد و پنجاه دست شکسته، سیصد و ده سقوط در دره، سی‌ونه برق‌گرفتگی، هزار و بیست‌وشش ضربهٔ پتک، هفتاد و دو گردن‌زنی و فقط دو بار پرتاب شیرینی خامه‌ای به صورت. خیال نکنید از اردک‌ها بدش می‌آمد؛ اما هر سال، با هر مهاجرت و هر دستهٔ پرنده، یکی پیدا می‌شد که با برآوردن نیازی کاملاً طبیعی او را به ریشخند بگیرد.
بعد در وانِ کف‌آلود با رایحهٔ اسطوخودوس حمام می‌کرد، بی‌آنکه هیچ نوع اردکی همراهش باشد. سپس جلیقهٔ مهارِ کهنه و کمی سوراخی به تن می‌کرد و با حوصله آستین‌هایش را تا می‌زد. روی آن هم با جسارت یک سرهمی گلدار از دوران هیپی‌های قرن گذشته می‌پوشید. همهٔ اینها برای آن بود که سرانجام به کاری بپردازد که آن را خلاقانه‌ترین و سرگرم‌کننده‌ترین پروژهٔ عمرش می‌دانست.
سریع به طبقهٔ همکف می‌رفت، دوباره بالا می‌آمد، جهت را عوض می‌کرد و همین‌طور ادامه می‌داد. تمام این فعالیت بدنی فقط برای آن بود که آخرین کیسه‌های گچ را به زیرشیروانی برساند. این ژیمناستیک خانگی، به شیوهٔ خودش، به پیشرفت اثر هنری کمک می‌کرد.
در قلب خانهٔ مجللش سرگرم ساختن مجسمهٔ زنی برهنه به ارتفاع شش متر بود. حالت بدن: شبیه مجسمهٔ آزادی، اما در وضعیت کنترپوستو.
آخرین آخرهفته، آخرین کیسه گچ، آخرین تلاش. مرحلهٔ نهایی پیش از رنگ‌آمیزی. از پیش لذتِ نوازش زن گچی‌اش، «آزادی» خودش، با ضربه‌های قلم‌مو را حس می‌کرد. میل به هرچه زودتر تمام‌کردن کار جسورترش می‌کرد. شتاب، توصیه‌هایی را که شنیده بود از ذهنش پاک می‌کرد؛ میل و علاقه نیز بدگویی‌های نقل‌شده و پیشنهادها را، از پیش‌پاافتاده‌ترین تا تعیین‌کننده‌ترینشان، از حافظه‌اش بیرون می‌راند.
تنها برهنگیِ شاهکارش نبود که دهان‌ها را به حرف می‌انداخت. گرد سفید حاصل از سنباده‌کاری شدید نیز در هر گوشهٔ خانه و حتی محلهٔ شگفت‌زدهٔ اطراف می‌نشست.
با این حال، اظهارنظرها دربارهٔ بازسازی معماری خانه کمی آزارش می‌داد. همه هم‌نظر بودند که ایجاد دهانه‌ای دوگانه به پهنای ده متر در دو طبقه، اسکلتِ خانه را به شکلی خطرناک تهدید می‌کند و تقویت طبقات کاملاً ضروری بود.
شاهکار فقط به یک کیسه گچ دیگر نیاز داشت. با اسکلت فلزی، وزن شگفت‌آورش به دو هزار و سی‌وشش کیلوگرم رسیده بود. حتی داخل آن سامانهٔ گرمایشی نصب کرده بود تا با رسیدن سرمای سخت زمستان، این زن باشد که او را گرم کند. سازوکار گرمایش با انگشت کوچک پا فعال می‌شد.
تا آن لحظه هیچ چیز خلاقیت شگفت و شور وصف‌ناپذیرش را سد نکرده بود. شیفتگی دیوانه‌وار به زنان؟ نه؛ عشقی کج‌ومعوج به تنها یک زن. هانری تصمیمی برگشت‌ناپذیر گرفته بود که او را بازآفریند! او!... یگانه!... رنگین‌ترین و دلپذیرترین بلوندِ پاستلی!... آمریکایی‌ترین ستاره!... او! مریلین مونرو! وفاداری بی‌پروا و بی‌شرمش فقط بر یک وعدهٔ ساده استوار بود؛ وعده‌ای که چند دهه از آن می‌گذشت.
هانری توترک خاطرهٔ هشت‌سالگی‌اش را به یاد آورد. کودکی مؤمن بود و ارادت چشمگیری به مریم مقدس داشت. وقتی خادم محراب شد، با حواس‌پرتی به موعظهٔ کشیش نارسیس توراباله گوش می‌داد که با پرطمطراقی و هیجان ماجرای عروسی قانا را بازگو می‌کرد. هانری، خیال‌پرداز مثل همهٔ کودکان هم‌سنش، خودش را با تایکسیدوی ساتن سفید می‌دید که روی صندلی ایستاده، با لبخندی پهن حلقه‌ای بی‌قیمت به زنی بسیار زیبا و بسیار بزرگ‌تر از خودش تقدیم می‌کند. با موافقت عیسی که مراسم ازدواج را برگزار می‌کرد، قدیسهٔ «لاو-یو»ی خودش را می‌بوسید.
خادم کوچک محراب نیمه‌نیمه به واقعیت بازگشت. با شرمی آمیخته به خجالت، آهسته چشم به مجسمهٔ مریم مقدس دوخت. غرق در تماشای چین‌های درخشان جامه که زیر نور شیشه‌های رنگی برق می‌زد، با صدای بلند و صداقتی کودکانه وارد دعایی فاجعه‌بار و جسورانه شد.
— ای بانوی زیبای من، تویی که هم در مجسمه‌ها تحسینت می‌کنم و هم در عکس‌های قشنگی که وقتی بچهٔ خوبی هستم به من می‌دهند... خیلی دوست دارم مال من باشی. اما تو با آن آقایی می‌خوابی که میخ می‌کوبد. گاهی وقتی خرابکاری می‌کنم، می‌گویند من هم پاک خل شده‌ام، انگار چکش به سرم خورده... مگر همه‌چیز را ندارم که خوشت بیاید؟ نمی‌بینی دوستت دارم؟
سکوتی بر کلیسا افتاد که اگر شیطانی پرواز می‌کرد، صدای بال‌هایش شنیده می‌شد. حتی توراباله هم خاموش شده بود.
بعد پسرک، با لحنی آمرانه و همان عزم قبلی، ادامه داد:
— چی؟ جوابم را نمی‌دهی؟ خیلی خب! اگر نمی‌خواهی شوهرت را عوض کنی، با یک مریم دیگر ازدواج می‌کنم. مهم نیست؛ اولین دختری که ببینم، با او یک عیسی کوچولو می‌سازم. قسم می‌خورم!
مؤمنان بی‌هیچ خویشتن‌داری از خنده ترکیدند و کشیش بیهوده تلاش می‌کرد قهقهه نزند.
خنده‌ها، مثل بخور، به سوی طاق و آسمان بالا می‌رفتند و وعده‌ای با بوی باج‌گیری را با خود می‌بردند. هانریِ کودک، با تمام حواس‌پرتی‌ای که داشت، سوگندش را با صدای بلند گفته بود. توراباله، وقتی دوباره خودش را پیدا کرد، رنگش عوض شد و از خشم سرخ شد، در حالی که امیدوار بود تا عبارت «ایته، میسا اِست» حسادتش را مهار کند.
اما پس از مراسم و سرزنش‌های واعظ، کودک ــ خیال‌پرداز اما صادق ــ هنوز منتظر پاسخ مجسمهٔ مریم مقدسِ کارگذاشته‌شده در محراب بود. تنها در ساکریستی، میان اشیای مقدس و گناهان شبح‌وار، وسایل آیینی کشیش را با دقت مرتب می‌کرد که یک «کتاب مقدس» عجیب کنجکاوی‌اش را برانگیخت.
تهِ کشو، روی جلد آن کتاب، مریمی افسونگر و درخشان انگار به او سلام می‌کرد! معجزه‌ای از زیبایی! بله! فقط برای او، مریمی که دعایش را مستجاب کرده بود! هانری که نارساخوان بود و تازه مدت کوتاهی بود خواندن آموخته بود، با کندی جانکاهی اطلاعات اساسی را رمزگشایی کرد. کتاب دعای شومیز و افشاگرش، کتاب مقدس شخصی خودش، در دستش بود و میان واژه‌ها بی‌هدف پرسه می‌زد.
— پ... ل... ی... ب... و... ی...: Playboy! — م... ا... ر... ی... ل... ی... ن... م... و... ن... ر... و...: Marilyn Monroe!
نفسش را حبس کرد، از شدت هیجان میخکوب شد و افزود: مریلین... آخرش او هم یک مریم دیگر است!
مطمئن شد این نشانه‌ای از سوی خداست، همان‌طور که بزرگ‌ترها می‌گفتند. چند لحظه ساکت ماند تا پیامد رویاهایش را بسنجد و مطمئن شود گناه‌آلود نیستند. ناگهان فکری فراموش‌نشدنی در ذهنش جرقه زد: از این پس آن مرد روحانی باید بابت داشتن این مجموعهٔ «شمایل‌ها» کفاره بدهد.
— آقای کشیش توراباله چیزی نمی‌گوید. قبلاً به من گفته هر تصویر مقدسی که می‌خواهم بردارم.
کودک جلد مجلهٔ مردانه را با چشم می‌بلعید.
— می‌توانستم مجسمه‌های مقدس مریم مجدلیه یا قدیسه ورونیکا را انتخاب کنم. اما مثل پدر روحانی در راهروها «راه بوسه‌ها» را طی کنم و مجسمهٔ بانوان قدیس را روی لب ببوسم... نمی‌توانم. خیلی کوتاه‌قد هستم.
در وسط مجلهٔ مصور، با شگفتی چیزی را دید که برای یک کتاب مقدس نامعمول بود: صفحه‌ای تاخورده و بازشونده.
هانری فکرش را با سکوت دیگری قطع کرد، سپس...
— اوه!... آدم‌بدها می‌خواستند قدیسه مریلین را شکنجه کنند! همهٔ لباس‌هایش را دزدیده‌اند. مهم نیست؛ من همیشه تو را به یاد می‌آورم، مثل قدیسه‌ای کاملاً برهنه. مرا می‌شناسی؟ من شوهر تو هستم، نتیجه گرفت؛ بی‌آنکه تصور کند همین کشف، همان شب آشفتگیِ درونی‌ای در او بیدار خواهد کرد که برای مدت‌ها خیال او را شکل می‌دهد.
این شوخی سرنوشت، این برداشت معصومانه از یک مجلهٔ معمولی، آغاز وفاداریِ تغییرناپذیر او به مریلین مونرو شد.
و حالا که مردی بالغ شده بود، سرگرم بازساختن ستاره در ابعادی بود که به گمان خودش درخور وعدهٔ آسیب‌زای کودکی‌اش بود.
بی‌تابی برای تمام‌کردن مجسمه، او را شبیه نوریف می‌کرد که پرواز پروانه‌ای را می‌رقصد. برق‌آسا دوباره به همکف می‌دوید، با سرعت به طبقهٔ اول برمی‌گشت و سپس تا زیرشیروانی بالا می‌رفت. پایین، بالا، دوباره پایین. بالا رفتن یا سرازیر شدن، صعودکردن یا غلت‌خوران پایین آمدن؛ شیوه‌اش اهمیتی نداشت. تمام این شگرد فقط برای سنجیدن نسبت‌های آن برهنهٔ عظیم بود. حتی صداهای عجیب و نامعمولی را که از کف‌ها و دیوارهای اطراف برمی‌خاست نادیده گرفت؛ تق‌تق‌هایی که برایش اهمیتی نداشتند، چون خودش آماده بود... و گچ هم.
در زیرشیروانی، با آخرین، نهایی‌ترین و سرنوشت‌سازترین مخلوط در دست، هانری آماده می‌شد ترکیب سفید را بریزد تا آن دسته‌موی مشهور در سمت راست چهرهٔ اثر را حجیم‌تر کند؛ همان دسته‌مویی که این تصور را می‌داد بازیگر فقط نیمی از چیزها را می‌بیند.
هانری فکر می‌کرد موها هنوز حجم کافی ندارند. برای آنکه مریلینِ خودش را اغواگرتر و آشفته‌کننده‌تر کند، با لطافت اما بی‌دریغ ماده‌ای را که از همین حالا رو به سفت‌شدن بود به کار برد.
همین اندازه حجم کافی است... اما صدای ترک‌خوردن‌ها زیاد شده و وزن هم بیش از حد است! کمی دیگر... و تَق!
ناگهان همه‌چیز فرو ریخت! صدای سهمگینی پیچید! کف طبقهٔ همکف به زیرزمین سقوط کرد. چند دیوار روی مجسمهٔ تمام‌شده خوابیدند؛ همه‌چیز مثل خانه‌ای از ورق فرو افتاد و خرد شد، با مجسمه‌ساز در زیر آن. زن گچی، وسوسهٔ زندگی‌اش، بیش از حد سنگین شده بود و او را با خشونت به سوی مرگ کشید.
گرد نازک و خفه‌کنندهٔ گچ هنوز در هوا شناور بود و کار همسایه‌های آشفته را دشوار می‌کرد. وقتی آوار را گشتند، پیکر بی‌جان میلیونر ابله را در زیرزمین یافتند، گیرکرده زیر سر مجسمه. لب‌های خون‌آلود زیر لب‌های خشک گچی؛ انگار آخرین منزلگاهِ «راه بوسه‌ها» بود، ازدواجی در واپسین لحظه.
همسایه‌ها، سفیدپوش از گرد گچ، گرد جسد ایستاده بودند و در سکوت به آیندهٔ کارخانه و شهر فکر می‌کردند.