پوستها، در حالی که میکوشید تسلیم خنده نشود، با لحنی خشک و خونسرد رو به آنری کرد...
— پیش از آنکه آخرین منزلتان را نشانتان بدهیم، پرسشی داریم که برای مطرحکردنش... میسوزیم: چرا این شخص، مرلین مونرو؟
— او شگفتانگیزترین مخلوق دنیاست. البته بعد از شما، ناگفته پیداست! آنری این را با لحن آوازگونهای گفت، انگار داشت در ایتالیاییِ خوشآهنگی از شایستگیها و فضایل بتش تعریف میکرد. سرانجام آه کشید: او همان نفَسی بود که هرگز حسش نکردم، اما چقدر آرزویش را داشتم؛ احساسی عجیب برای محکومی که دو قدم با عدن فاصله داشت، اما فقط یک قدم با جهنم.
— ما از وجودش بیخبر نیستیم، آقای توترک، فرشته گفت و بالهایش را به رحل مالید، انگار داشت خودش را میخاراند. بعد افزود: میدانید، بیشمار روح وجود دارد. آیا او در مسیر زندگی شما اثری گذاشته است؟
سپس «پوستهای سیبزمینی» لحظهای کوتاه فکر کرد و مستقیم به هر دو چشم آنری توترک خیره شد.
— دلمان برایتان میسوزد. بسیار خوب، یک لطف در حقتان میکنیم. بررسی میکنیم ببینیم او در بهشت پرسه میزند یا در آتش، نزد دشمن...
پوستها جلدی از دانشنامهای خاص را برگزید: «دانشنامهٔ نیمهماهها». با حرکاتی باشکوه و واژههایی نامفهوم، از دل آن درختی غولآسا بیرون آورد با ده میلیون برگ پوشیده از نوشتههای بلورین.
آرامآرام به بررسی یکایک نوشتههای رمزناگشودنی پرداخت؛ البته این نوشتهها فقط برای غیرِفرشتگان ناخوانا بودند.
— هر نشانه، در اصل، پروندهٔ یکی از این روحهای ناآرام را در خود دارد؛ همان نیمهماههای ناقص. یا در مورد روحهایی که جفتشان را یافتهاند، نیمهماههای غنیشده.
فرشتهٔ نگهبان، با وجود تازهکار بودنش در ورودی بهشت — ورودیای که اصلاً دری برایش دیده نمیشد — بد هم از پس کار برنمیآمد.
«پوستهای سیبزمینی» کوشید از روی رگبرگهای برگها تند بخواند، مثل کفبینی که روی خطوط دست سر میخورد. فقط آشفتگیای که پنکهها بهپا میکردند کمی کلافهاش میکرد.
— ... ببینیم این پرونده به کدام دمبرگ وصل است. مرلین ترمبلی، مرلین هیلنفوپا، مرلین اسمیت... مرلین وونگ... بالاخره! اینجاست! نورما جین، مشهورتر به نام مرلین مونرو. زادهٔ لسآنجلس، اول ژوئن ۱۹۲۶. ورود به بهشت در ۱۹۶۲. شمارهٔ شناساییاش را دیگر برایتان نمیخوانم؛ چند هفته طول میکشد.
فرشتهٔ نگهبان چشمهایش را گشاد کرد، انگار با این کار بهتر میدید.
— آقای توترک!... آقای توترک، بیدار شوید!
آنری خوابش نبرده بود. مثل کودکی که با دایهاش قایمباشک بازی کند، فکرهایش را پشت پلکهایش پنهان کرده بود.
هر سه.
— هی، بیدار شوید، خوششانس!
— چرا از شانس من حرف میزنید؟
— او واقعاً نیمهماهی است که در بهشت پرسه میزند. هنوز یک امکان برای ورودتان به اینجا باقی مانده. مرلین کامل نیست.
— میشود روشنتر بگویید؟ عضوی کم دارد؟ آنری پرسید، با احساسی که درست زیر پوستش موج میزد.
— شاید این وضعیت برایتان دشوارفهم باشد. اما طبق ضمیمهها... حل پروندهٔ او واقعاً شکنجه است. کاری میکند همهٔ نگهبانها دور هالهشان کهیر بزنند. برای آنکه بهتر بفهمید و کار خودمان هم آسانتر شود، درک غریزیِ چیزها را در شما القا میکنیم.
آنری چرتکهای را که دور گردنش بود برداشت؛ خیال کرد نجات پیدا کرده است.
فرشته ضربان نبضش را وارسی کرد، انگار میخواست از رضایت الهی مطمئن شود. سر و چشمهایش چنان تکان میخورد که گویی زنبوری نامرئی دورش پرواز میکند. صداهای خفه و سکوتهای پرمعنا پایان مکاشفهاش را اعلام کردند. حرکتش متوقف شد؛ مشورت با ناخودآگاه ناب تمام شده بود. بیآنکه بگذارد آنری چیزی بگوید یا از نیتش بپرسد، حرکتی ساده به سوی او کرد؛ انگار با خالیکردن یک لیوان آب، قدرتی جادویی پرتاب میکرد.
— این فقط راهحلی موقتی است. اما مؤثرتر و، مهمتر از همه، عادلانهتر خواهد بود. به هر حال، پیش از آنکه راهی جهان شعلهها شوید، این معجزهٔ کوچک را از شما پس میگیریم. همینجا منتظر بمانید، آقای توترک. چند لحظه غایب میشویم!
— عجلهای ندارم. تازه، حالا دیگر کجا میتوانم پنهان شوم؟ فعلاً سفر به سرزمین گرم هیچ جاذبهای برایم ندارد... چه با بلیت درجهیک باشد و چه با پرواز دربست، آنری آه کشید؛ کمکم میفهمید شاید سرنوشتی که آرزو داشت نصیبش نشود.
فرشته با حس نمایشی چشمگیری، باشکوه به بالاترین طبقهٔ کتابخانه اوج گرفت. با احترام کتاب عظیمی را برداشت که از آن نور سفید میجهید. مکثی کرد، مثل دعا. بعد، شگفتآور، آن را با قدرت بالای سرش پرتاب کرد، به سوی چیزی که ما این پایین... آسمان مینامیم. دگرگونی باشکوهی رخ داد که همهٔ شکوههای جهان را فرا میخواند. کتاب به دو دروازهٔ عظیم نورانی بدل شد که آرام کنارشان فرود میآمدند.
بالای آنها تابلویی با حروف زرین آویخته بود. هشداری به زبان فرشتگان روی آن نوشته شده بود: «Minat Gudgit Areoul»، یعنی: «ورود به اینجا برای هر کسی آزاد نیست!» آنری دو قدم آنطرفتر... دروازههای بهشت را میدید.
فرشته با احترام خم شد. دروازهها آهسته باز شدند. با یک دست علامت صلیب کشید، اما به شکل دایره، بیآنکه خودش را قلقلک بدهد؛ ابری کدر رازهایی را که باید پنهان میماندند میپوشاند. سپس از دروازهها گذشت و تقریباً بیدرنگ بازگشت. آنری از آنچه میگذشت سر درنمیآورد...
آنری به سمت کتابها سوت زد تا پروازشان را تماشا کند. چند لحظه انتظار.
سرانجام مرلین، مثل کسی که هر قدم را کشف میکند، از دروازهها گذشت و با لطافتی زیاد کمی بیشتر آنها را گشود. موسیقیای آرام و کند با حرکتش هماهنگ بود؛ نغمههایی شبیه ژیمناپدیهای اریک ساتی. عجلهای برای برگشتن نداشت؛ دروازهها را پشت سرش میآورد و دوباره بازشان میکرد. در واقع، با آنها موسیقی میساخت، مثل دیجیای که با صفحهگردان بازی میکند.
آنری، سرمست و لالشده از خوشی، با نگاهی ابلهانه بالاخره مرلین را دید که نزدیک میشد.
پا برهنه بود و ردایی سفید بر تن داشت، چون خودش چنین میخواست. اگر میخواست میتوانست کاملاً برهنه باشد. حتی میتوانست کیلت بپوشد، اگر ارادهاش همان بود. لباسِ برگزیدگان مطابق حالوهوایشان شکل میگرفت. آنری ناگهان تصویری دید: مرلین با پیراهن چهارخانهٔ قرمز، کمی باز در جلو، شلوار جین تا نیمهٔ ساق تاخورده، جورابهای کوتاه قرمز خالدار و کتانیهای سفید بینقص.
غرق رؤیا، آنری نگاه نگران مرلین را ندید؛ مرلین با حرکتی ظریف غبار ابری را که دورش محو میشد از خود میتکاند.
— محشره! آنری گفت و از شدت شادی تقریباً واقعاً در هوا شناور شد.
دورهٔ آموزش شناورشدنش کوتاه بود. همین که مرلین با فرشته حرف زد، آنری زود پاهایش را دوباره روی زمین گذاشت.
مرلین به زبان فرشتگان حرف میزد — با این همه زمانی که آنجا گذرانده بود، زبانشان را یاد گرفته بود — و میکوشید گفتوگو را هرچه نفوذناپذیرتر کند. مطمئن بود آنری حتی یک کلمه نمیفهمد، پس بدون هیچ خجالت یا ملاحظهای نارضایتی شدیدش را از این مزاحمت بیهوده با فرشته در میان گذاشت.
— Nurrium birdiall ariseff! Vumi pohiur... مرلین مدتی طولانی برای پوستها توضیح داد.
با شکلکها، قهرهای کودکانه، پلکزدنهای عصبی و نگاه غمگینش، آنری نشان میداد که به این زبانِ ظاهراً نامفهوم و صدای مضحکش واکنش خوبی ندارد.
پوستها بیآنکه بیشتر صبر کند، حرف مرلین را قطع کرد و رو به او گفت:
— برای بهینهکردن ارتباط، در این مرد... فهم غریزیِ چیزها و در نتیجه دانش زبانها را القا کردهایم. هرچه گفته شود میشنود، تحلیل میکند و میفهمد. البته معجزه موقتی است. وقتی گفتوگو تمام شود، این توانایی را از او پس میگیریم. هیچ قدیسی، هیچ روحی، هیچیک از ما حق داشتن چنین نیرویی را نداریم؛ حتی خود من. ناخودآگاه ناب این اجازه را داده چون شما دو نیمهماه مسئلهدارید.
مرلین ساکت شد. فکرهایش کوتاه بود، اما آههایش کشدار. بعد دوباره شروع کرد، بیاعتنا به واکنشهای نومیدانهٔ ستایشگرش.
— این پرندهٔ شوم و بدقدم کیست؟ یک نیمهماه ناجور. پوف! مرلین تقریباً بیپروا گفت.
— اینطور واکنش نشان ندهید. توجه کنید که او «اولین» نیمهماهی است که با دیدن شما شناور میشود؛ همین اصالتش را نشان میدهد. این نامزد شمارهٔ هفتمیلیون و سیزده را دارد. در ردهبندی خواستگاریها آخرین نفر است، فرشته گفت و همزمان با دقت در دفترچهای از هالهٔ بازیافتی یادداشت برمیداشت.
— چی؟ یکی دیگر! و شما فکر میکنید او میتواند... میدانید که همین چند لحظه پیش، نفر سیوسوم را حتی پیش از آنکه تعریفوتمجیدش را تمام کند ول کردم! مرلین گفت، گیج و شوکه از این عدد سرسامآور و عجیب.
— تمام کند؟... هفتمیلیون و سیزده؟... بس است این تبانیها! این عدد یعنی چه؟... جایزهٔ یک بختآزمایی؟ شمارهٔ صورتحساب؟ آنری فوراً پرسید؛ نگرانیاش رنگ تهدید گرفته بود و داشت بهطرز خطرناکی با پارانویا قوموخویش میشد.
— آیا آقای توترک برای رسیدن به قرار ملاقاتشان عجله دارند؟ پوستها با لحنی بیاعتنا پرسید.
— کدام قرار؟... آه!... نه، نه، آسمان میتواند صبر کند.
فرشتهٔ پوستها لبخندی زد، سپس از هر دو شخصیت ماجرا خواست روی بالهای کروبیان، که همان نزدیکی رها شده بودند، بنشینند.
— همهشان همیناند، این کوچولوهای ناز! هرجا دلشان بخواهد پرریزی میکنند! مرلین بیخیال گفت.
— میس مونرو، چون لازم نیست روی وضعیت روحتان تمرکز کنید، اجازه دارید کمی کتاب ورق بزنید، پوستها گفت و نگاهی تأییدآمیز به او انداخت.
فرشته انگشت اشارهاش را بالا برد، مثل هشدار یک آموزگار.
— یک یادآوری! فقط طبقهٔ اول را نگاه کنید. بقیه ممنوعاند. آنها کتابهای مصور طنزند که ما در وقت استراحت میخوانیم.
مرلین بیآنکه کلمهای بگوید یا حتی به آنری توترک نگاه کند، همانجا اطاعت کرد. اما با گوشِ فضولش همهٔ واژههای ردوبدلشده را درو میکرد.
— برگردیم به برههایمان. لابد نمیدانید «نیمهماه» چیست... یا اینکه در زبان فرانسه باید آن را مؤنث گفت یا مذکر؟ پوستها با اخم پرسید.
— وسط یک چرخه؟... یک شیرینی؟... تردید دربارهٔ جنس دستوریِ واژهٔ فرانسوی demi-lune؟... نصفِ یک کل؟ مرد ریشکوچولو چنان جواب داد که انگار فهم غریزیِ چیزها را از دست داده است.
— آرام! آرام! این مسابقهٔ پرسشوپاسخ نیست. بدانید که اینجا بیشتر روحها تمام ابدیتشان را خوش و خرم به صورت زوج میگذرانند. هر جفت، یک «لولوم» دارد: کرهای بسیار کوچک و نامرئی که پیوسته از یکی به دیگری شناور میشود و جستوخیزکنان بازمیگردد. بنابراین حتی اگر بینهایت از هم دور باشند، باز در تماس میمانند. آن وقت میگوییم دو نیمهماه در هماهنگیاند.
— جالب است که واژهٔ لولوم را به کار میبرید. خیلی ساده از آغاز دو واژهٔ فرانسوی «lune» و «lumière» ساخته شده، آنری گفت؛ هدیهٔ تازهاش شهود او را تیزتر کرده بود.
پوستها از همین حالا از این امتیاز الهی، این هدیهٔ ناخودآگاه که به توترک داده شده بود، پشیمان بود. اما عقبنشینی میتوانست در برابر محکوم احتمالی نشانهٔ ضعف باشد. پس بیدرنگ توضیحاتش را ادامه داد.
— همانطور که حدس میزنید، در بهشت روحهای ناقص و تنها هم هستند؛ نیمهماههای منزوی. بعضی روحِ مکملشان را در جهنم دارند. عشقهای ناکام هم میتوانند سرچشمهٔ این وضعیت باشند. کسانی که بیآنکه عاشق باشند میمیرند، یا عشقی ناممکن را زندگی میکنند، به این گروه میپیوندند.
— مرلین هنگام مرگ در کدام وضعیت بود؟ آنری کنجکاوانه پرسید.
فرشته با نگاهی به آن زن بلوند زیبا گفت:
— برای اطلاع شما بگوییم که... آخرین معشوق او اکنون با نیمهماهی دیگر در ماهعسل است.
— این ماهِ نو... حالا در بهشت پرسه میزند؟ چه کسی بود؟... آنری چنان گفت که گویی دلقکی با نقش بیکلام ناگهان در آزمون شفاهی گیر افتاده است.
— ترجیح میدهیم نام آن شخص را نگوییم. ما میدانیم رازدار باشیم.
— من هم بلدم ساکت بمانم! لب از لب باز نمیکنم و روحم هم دوخته است! آنری فریاد زد و ادامه داد، بیآنکه از پلکزدن بترسد. پس من هم یک نیمهماهم. همهمان همینیم. آیا مرلین همان کسی است که آن گویِ پرسهزن را دارد؟ یعنی من نامزد نیمهماهشدن با مرلینم...؟
مرد بازرگانِ درونش، با فراموشکردن اینکه پروندهاش با فرشته هنوز بسته نشده، ناگهان حماقتی متکبرانه از خود نشان داد.
— هی! ایدهٔ این بنگاه همسریابی را خیلی دوست دارم. فکر میکنید در جهنم هم شعبه بزنید؟
— طفلکی! مرلین با صدایی نرم که لحظهای به لرزه افتاد گفت و کتابی را بهآرامی بست؛ از میان صفحات آن خندههای تمسخرآمیز کودکان برمیخاست.
— طفلکی من؟... چرا؟ آنری فریاد زد.
— مثل تکه گوشتی که در کورهٔ ذوب جا مانده باشد، سیاه میشوید.
— چه سرنوشت غمانگیزی برای گیاهخواری که شده بودم، جواب داد و چشمهای سرخشده از ترس مجازات را پایین انداخت. مرلین با لحنی اسیدی، آن کلمات را درست در قلبش حک کرده بود.
فرشته آهسته سر تکان داد. شبیه آن مجسمههای کوچکی بود که داخلشان سکه میاندازند و حتی با وزش باد تعظیم میکنند، یا همان سرهای فنردار مشهوری که روی داشبورد خودروها جا خوش میکنند. نه سرزنشی، نه تأییدی. انگار رفتار دو موش آزمایشگاهی را بررسی میکرد؛ مشاهدهای با رازداریِ زیرکانه.
آنری با جملهای چاپلوسانه کمی از حدود ادب با پوستها گذشت؛ فرشته ناگهان خونسردیِ نامعمولی به خود گرفته بود.
— به نظرم این همه تلاش برای جورکردن زوجها، سرشار از لطافت و نوعدوستیِ باورنکردنی است.
— ممنون! راستی اگر قرار بود ابدیتتان را اینجا آغاز کنید، همدمم گیلیگیلی را به شما معرفی میکردم.
— گیلیگیلی هم جنسیت دارد؟ آنری پرسید، شگفتزده از اینکه «پوستهای سیبزمینی» هنگام بر زبانآوردن نام همسرش نخندیده بود.
— مگر شک دارید که ما هم جنسیت داشته باشیم؟
— روی زمین همه همین را میگویند!...
— یاد گرفتهایم محتاط باشیم، با رازداریای تقریباً بیمارگونه. اما اجازه بدهید جمعبندی کنیم. پیچیدگی نیمهماه مونرو در تعداد... شیدایانش است. قانون ما را ملزم میکند مکمل ضروری او را میان ستایشگرانش پیدا کنیم. و شما، آقای آنری، تهِ فهرستید.
— میدانم... هفتمیلیون و سیزده! عجب!... از همان اول بازندهام. راستی، مطمئنید همین حالا هم در جهنم نیستم؟
— جهنم را خودم برایتان فراهم میکنم! مرلین بیملاحظه پرید وسط. واقعاً فکر میکنید ممکن است نیمهٔ ابدی من باشید؟ اینکه ما یین و یانگیم؟... قدرت شخصیتتان از یک کاریکاتور بد بیشتر نیست. چطور ممکن است مرا به مردک لاغر و نحیفی مثل شما جفت کنند؟ مرلین اعتراض کرد؛ وحشت داشت آن ریزهمرد با لولوم به او وصل شود.
— با شما همدردی میکنیم، میس مونرو، فرشته گفت؛ از واکنش هر دو لذت میبرد، نبضش را در دست گرفته بود و سرش میرقصید، دوباره در حال مشورت با ناخودآگاه ناب.
بعد، با سرعت یک محاسب بیمه که گزارش میخواند، ادامه داد:
— این مرد واقعاً گیجکننده است! اما با حقیقتی اجتنابناپذیر روبهرو هستیم، مرلین نورما جین. از میان روحهای فراوانی که در رقابتاند، باید نامزدهای دگرجنسگرای سردرگمی را حذف کنیم که لولومهای سردرگمتری میسازند. تازه، آنها... پایینترند. مردان و زنان متأهل را هم باید کنار بگذاریم. چند مجرد هوسباز هم که خودتان حذفشان کردهاید و فوراً با هم جفت شدهاند، از جمله همان نفر سیوسوم، به حساب نمیآیند. نتیجه: دیگر محاسبهای نمانده. فقط یک نامزد باقی است. آخرین نفر. آقای توترک.
— یک نکتهٔ کوچک... اگر خوشم نیاید چه؟ مرلین پرسید.
— باید یک نکتهٔ کوچک دیگر هم خدمتتان عرض کنیم، خانم... هر شکوهی بالاخره پژمرده میشود. در اصل، میلیونها زن که هرکدام به زیبایی دیگریاند، دارند درخشندگی ستارهٔ شما را کمرنگ میکنند. کمکم جایتان را میگیرند و شما را به گرداب فراموشی میفرستند. باید صبور باشید تا توترک دیگری عاشقتان شود.
اما عجیب آنکه امثال توترک در آسمان هم فراوان پیدا نمیشوند، «پوستهای سیبزمینی» جسورانه نتیجه گرفت.
— هیچکدامشان نمیتواند از او درخشانتر شود! آنری با مهارت، نیرو و یقین افزود.
چند دقیقه سکوت بر فضا حکومت کرد.
پرسشی لبهای مردد آنری را میسوزاند:
— ببخشید... چیزی آزارم میدهد... وقتی پاهایم حسابی گرم شد... آیا هنوز میتوانم برای خنککردنشان بیایم و از او خواستگاری کنم؟
— پرسشتان را بجا میدانیم. اگر در نهایت شما را بپذیرد... دیگر نیازی نیست این سؤال را بپرسید. باید از راه دور عاشق هم باشید. او اینجا، و شما پایینتر.
— و اگر مرا انتخاب نکند؟ آنری با عجله پرسید.
— آن وقت، فرض کنید واژههای «دوستداشتن»، «مدت» و... «خنککردن» را نادیده میگیریم.
— این کاملاً دیوانهکننده است! فقط فکر اینکه روی پرتگاه خم شوم تا نالهها و شکایتهای «آقا» را هنگام سوختنش آن پایین بشنوم، مرا از خشم منفجر میکند!
بعد انگار کمی از حرفش عقب نشست:
— تا ابد، هیچ عشقی؛ حتی برای او. مرد بیچاره! روح بیچاره! مرلین گفت و فهمید ابدیت نوعی چاقیِ زمانیِ درمانناپذیر است.
پوستها با احترام به مرلین نگاه کرد؛ در او تشخیص و بصیرت میدید. سپس به او لبخند زد.
— معلوم است روحم بدشانس است، آنری ضعیف گفت، در حالی که بیاختیار خودش را با پرِ یک کروبی قلقلک میداد. همین بالاخره ایدهای به سرش انداخت: یواشکی به «پوستهای سیبزمینی» نزدیک شود، که رو به ستارهٔ هالیوودی نگاه میکرد، و ناگهان او را هم قلقلک بدهد.
خندهٔ سوم فرشته!
اگر فرشتهای در حین انجام وظیفه سه بار بخندد چه میشود؟... دگرگونی شگفتانگیزی رخ میدهد.
به گل نیلوفر آبی تبدیل میشود و ساعتهای بیپایان دربارهٔ جدیتِ شغل کوچک خودش مراقبه میکند...
آنری اول فکر کرد فرشته دچار سکته شده و خواست نجاتش دهد. برای کسری از ثانیه خودش را تصور کرد که تنفس دهانبهدهان انجام میدهد! بعد نگاهش به مرلین افتاد که گل نیلوفر را تماشا میکرد. فکری دیوانهوار و جسورانه از ذهنش گذشت و ناگهان سرمست شد: دیگر فرشتهای نبود که چشم سومش را رمزگشایی کند.
مرلین روی گل نیلوفر خم شده بود و میکوشید رایحهٔ فرشتهـگل را استشمام کند.
— برای شما بوی عطر میدهد و برای من بوی سوختگی! توترک در گوشش زمزمه کرد و مثل بادنما به سوی هر ندای آزادی و گریز میچرخید. یک مجوز عبور غیرقانونی!
بیآنکه خشونت زیادی به خرج دهد، اما محکم، بتش را از همان دروازههایی که مرلین نبسته بود به داخل بهشت کشاند. مچ دستش را گرفت و او را از دروازهها عبور داد.
— چه کار میکنید؟ مرلین فریاد زد.
— دارم میکوشم شیطان را از دمش بکشم... شما را میدزدم! گروگان من میشوید!... سعی نکنید سرم کلاه بگذارید. وگرنه، به هوش باشید!