«Αναρωτιέμαι αν όλοι πεθαίνουμε έχοντας ξεχάσει κάτι», έπιασε τον εαυτό του να σκέφτεται ο Henri Toutrec, κοιτάζοντας χαμηλότερα ένα σμήνος από πάπιες. «Μήπως είναι σημάδι πως, στη ζωή, καμιά φορά αλλάζουμε φτέρωμα μ’ ένα χτύπημα της φτερούγας;»
Πέταξε ακόμη ψηλότερα. Στο ύψος των νεφών τύπου nimbostratus, η μακρά πορεία που τον μετέφερε προς το στερέωμα σταμάτησε απότομα. Τα άχρηστα σχόλιά του τελείωναν μαζί με το τελευταίο του ταξίδι.
Τότε εμφανίστηκε μπροστά του ένα παράξενο και πρωτόγνωρο περιβάλλον.
— Καλή αιωνιότητα, φίλε μου! Έχετε τον κωδικό πρόσβασης; ξεφούρνισε ένας άγγελος που τον παρατηρούσε πίσω από γυαλιά σε σχήμα μισοφέγγαρου.
Το ουράνιο ον είχε το πρόσωπο ενός αναγνώστη — ίσως το δικό σας. Ντυμένο με μια πολύ φαρδιά λευκή τήβεννο ως τη μέση της γάμπας, στεκόταν μπροστά σ’ ένα αναλόγιο από παγωτό σοκολάτα. Πίσω από τον φτερωτό φύλακα απλωνόταν ένα συναρπαστικό σκηνικό δημοτικής βιβλιοθήκης, σαν εκείνες των μεγάλων πόλεων. Υπήρχαν βιβλία με κρυστάλλινα εξώφυλλα και γυάλινες σελίδες, εύκαμπτες σαν να ήταν φτιαγμένες από νερό ή κάποιο είδος ζελέ. Οι τόμοι, κάθε μεγέθους, άνοιγαν και έκλειναν ανάλογα με το βλέμμα. Πάνω τους αιωρούνταν ανεμιστήρες με πτερύγια σε σχήμα νιφάδων χιονιού, που πότε πότε σκόρπιζαν μικροσκοπικά ουράνια τόξα.
— Τι πράγμα;… Ζητάτε κωδικό για να περάσω, αφού έχω ήδη περάσει… τον θάνατο; αντέτεινε ο Henri, πιο συνειδητός εκείνη τη στιγμή απ’ όσο υπήρξε σε ολόκληρη τη ζωή του. Λέγοντάς το, τσίμπησε το δάχτυλό του για να βεβαιωθεί πως ήταν πράγματι νεκρός. Το να τσιμπιέται χωρίς να πονά τον διασκέδαζε αφάνταστα.
— Εμπρός, βιαστείτε! Δεν έχω μόνο αυτό να κάνω! Να υποδέχομαι χαμένες ψυχές με άβακες κρεμασμένους στον λαιμό! Μα σε τι χάλι είστε! δήλωσε ο άγγελος, ξεφυλλίζοντας με μπλαζέ ύφος διάφορες αντικρουόμενες εκδοχές μερικών ιερών βιβλίων με εξαιρετικές αξιολογήσεις.
Μια λεπτή λωρίδα ουράνιου τόξου άγγιξε ανεπαίσθητα τα άψογα φτερά του. Σαν να μετάνιωσε για τη σπάνια απότομη συμπεριφορά του, το ον προσπάθησε να γίνει πιο σαφές, πιο λεπτό. Ευλαβική ευγένεια.
— Αγαπητότατέ μου κύριε, έχουμε την απειροελάχιστη τιμή να συστηθούμε. Προς το παρόν, το σεπτό μας όνομα είναι Πατατόφλουδες, ανακοίνωσε ο άγγελος με κούφια φωνή και έναν τόνο επιτέλους αντάξιο της αξιοπρέπειάς του.
— Τι ηλίθιο όνομα! αντέδρασε θαρραλέα ο Henri.
— Συμμεριζόμαστε την άποψή σας. Αλλά δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτε. Εδώ ανακυκλώνουμε τα πάντα! Πράγματα, γλώσσες, ονόματα, ακόμη και τα ψευδίσματα. Πληρώνουμε το τίμημα της σπατάλης των ανθρώπων και των άλλων νοημοσυνών. Όμως δεν ανησυχώ. Το Τάγμα των Αγγέλων μάς επιτρέπει να αλλάζουμε ταυτότητα όποτε θέλουμε.
— Υπέροχα! Κι εγώ λατρεύω να υιοθετώ καινούργια στιλ. Αν όμως αλλάξετε το όνομά σας, πώς βεβαιώνεστε ότι κάποιος άλλος άγγελος δεν έχει διαλέξει την ίδια ετικέτα;
— Αν συμβεί αυτό, μας πιάνει φαγούρα στη μύτη και, μόλις μας προειδοποιήσει το φαινόμενο, αλλάζουμε αμέσως όνομα. Αυτό είναι όλο! Επαναλαμβάνω: έχετε τον κωδικό πρόσβασης;
— Έχετε κανένα στοιχείο;… Κάποιο ιστορικό; ρώτησε με τη σειρά του ο γενναίος άντρας.
— Αν σας αποκαλύψουμε οτιδήποτε για τον κωδικό, θα οξυνθούν η διαίσθησή σας και η ικανότητά σας να βγάζετε συμπεράσματα. Ποιος ξέρει μήπως μας χτυπήσουν στα σεπτά μας δάχτυλα; απάντησε ο Πατατόφλουδες, φυσώντας απαλά προς ένα ράφι της βιβλιοθήκης.
Ένα πολύτιμο μικρό βιβλιαράκι πέταξε τότε με απαλά ζιγκ-ζαγκ προς τον Πατατόφλουδες, που το άνοιξε με ένα απλό άγγιγμα ακριβώς στη σελίδα που ήθελε.
— Πρέπει όμως να ελέγξουμε ορισμένα πράγματα…
Ύστερα ο άγγελος άρχισε να διαβάζει…
— Ο κωδικός πρόσβασης επινοήθηκε και ψηφίστηκε από το Τάγμα των Αρχαγγέλων μετά τη διάσημη υπόθεση Patouchalapomme, με έναν υπνοβάτη άγγελο που, σε μία από τις ασυνείδητες περιπλανήσεις του, βρέθηκε στην Κόλαση. Ευτυχώς, εξίσου κοιμισμένος, ξαναβρήκε τον δρόμο του και επέστρεψε. Αυτή η προστασία υπάρχει επίσης για να εμποδίζει ανεπιθύμητους πονηρούς σαν κι εσάς, που ίσως χρησιμοποιούσαν την ευστροφία τους για να τρυπώσουν στον ειρηνικό μας τόπο. Αν όμως είστε ένας απ’ αυτούς, το όνομά σας είναι γραμμένο στο τέλος αυτού του βιβλιαρίου…
Ύστερα άγγιξε απαλά το εξώφυλλό του για να μεταβεί στην ενότητα των μητρώων. Η σελίδα ήταν λευκή. Δεν υπήρχε τίποτε.
Ο Πατατόφλουδες άρχισε να γίνεται μπλε από αμηχανία.
— Είναι άδειο! Κανένα όνομα! Ούτε το δικό σας ούτε κανένα από τα ψευδώνυμά σας! Κανείς! Δεν είναι φυσιολογικό να βρίσκεστε μπροστά μας.
Ο Πατατόφλουδες συλλογιζόταν νευρικά.
— Μήπως είχατε καμιά μικρή ανέντιμη πρόθεση να μας εξαπατήσετε; Στέκεστε μπροστά μας, δεν είστε καταχωρισμένος ανάμεσα στους επιτήδειους και δεν γνωρίζετε την απάντηση.
— Αν δυσκολεύεστε τόσο πολύ να βρείτε το όνομά μου στα ιπτάμενα βιβλία σας, θα είναι σίγουρα επειδή με καταράστηκε ο πατέρας Tourabalais. Εκτός κι αν ένα σμήνος πουλιών παρέσυρε την ψυχή μου αλλού. Πείτε μου… όσοι παρουσιάζονται εδώ, πώς γίνεται να γνωρίζουν την απάντηση; παρενέβη ο Henri, χωρίς δεύτερες σκέψεις ούτε δόλο.
Ο φύλακας έγινε μπλε από αμηχανία. Δεν μπορούσε να κοκκινίσει, γιατί, όποιο κι αν είναι το συναίσθημα, το μπλε είναι το χρώμα που προδίδει τις συγκινήσεις των αγγέλων. Αναπνέοντας ήρεμα, ο Πατατόφλουδες σκεφτόταν πώς να εντοπίσει τα κενά ενός πιθανού τεχνάσματος. «Να του αποκαλύψω άραγε πως το “Hou doudla dildli” είναι ο κωδικός;» συλλογιζόταν ο άγγελος, νανουρίζοντας τους αγγελικούς του νευρώνες με το παιδικό κλειδί.
— Κινδυνεύει να γίνει βαρετό, αλλά θα ήθελα πολύ να παρατείνω λίγο την αιωνιότητά μου εδώ. Μπορείτε να με γλιτώσετε από το να ψήνομαι στη σούβλα για να ταΐσω τον διάβολο; μουρμούρισε ο Henri, για να σπάσει τη σιωπή που πάγωνε την ουράνια ατμόσφαιρα.
Ο άγγελος γέλασε.
Ο Henri είχε προσέξει πως ο άγγελος δεν τον κοιτούσε ποτέ στα μάτια, αλλά κάρφωνε αδιάκοπα το βλέμμα του στο μέτωπό του κάθε φορά που ο Henri μιλούσε.
— Έχω ακόμη μάτια; αναφώνησε ο Henri, ψηλαφώντας νευρικά τις κόγχες του για να βεβαιωθεί πως όλα βρίσκονταν στη θέση τους.
— Χα! Χα! Χα! Χι! Χι! έκανε ο άγγελος ξεσπώντας στα γέλια.
Δεύτερο γέλιο του αγγέλου, που παρέμενε σε επιφυλακή και έδειχνε μάλιστα κάπως σφιγμένος. Συνέχιζε να κοιτάζει το μέτωπο του ερασιτέχνη γλύπτη. Δεν έπρεπε να γελάσει, γιατί, αν ένα σεραφείμ, ένας αρχάγγελος ή οποιοσδήποτε άλλος φύλακας υπηρεσίας γελάσει τρεις φορές, ακολουθεί μια εκπληκτική μεταμόρφωση. Μετατρέπεται σε άνθος λωτού και διαλογίζεται για τη σοβαρότητα της μικρής του δουλειάς επί ατελείωτες ώρες. Έτσι, υποχρέωνε τον εαυτό του να θυμάται καλά τα δύο προηγούμενα γέλια του.
— Μα…! Τι έχει το μέτωπό μου;… Όταν μιλάω σε κάποιον, μου αρέσει να με κοιτάζει κατευθείαν στα μάτια!… αναφώνησε ο Henri δυνατά, με ολοφάνερη έλλειψη τακτ.
Αυτή η σχεδόν παιδική και άκρως συναισθηματική αντίδραση του Toutrec γαργαλούσε τον άγγελο, που έπρεπε να απαγορεύσει στον εαυτό του ένα τρίτο γέλιο… Κλονισμένος στην εκτέλεση του καθήκοντός του, αλλά όχι ακόμη καταβεβλημένος, ο Πατατόφλουδες ξαναβρήκε αμέσως την αυτοκυριαρχία του.
— Μην ανησυχείτε, κύριε, έχετε όλα σας τα όργανα. Όταν μια ψυχή μάς μιλά, ακόμη και η πιο αγνή, ελέγχουμε πάντοτε την ακεραιότητά της εξετάζοντας το μέτωπό της.
— Ένα τρίτο μάτι; Κατάλαβα… παρενέβη ο Henri.
— Ακριβώς! Όσο δεν έχετε εγκατασταθεί επισήμως στον Παράδεισο… αυτό το τρίτο μάτι παραμένει ορατό. Τέλος πάντων! Παρατηρούμε προσεκτικά την κόρη του. Αν διασταλεί, έχουμε απόδειξη πως ο συνομιλητής μας λέει ψέματα. Αν συσταλεί, πάλι μας εξαπατά, εξήγησε σατιρικά ο άγγελος.
— Μα αυτό είναι παράλογο! Πώς ξεχωρίζετε το αληθινό από το ψεύτικο;
— Αναγνωρίζουμε την αλήθεια από το ρυθμικό ανοιγοκλείσιμο αυτού του τρίτου βλεφάρου.
— Και αν σας πω εγώ, ο Henri Toutrec, πως δεν ανοιγοκλείνω καθόλου το μάτι και φοράω φακό επαφής στο τρίτο μου μάτι!
— Δεν ανοιγοκλείσατε καθόλου το βλέφαρό σας. Ωστόσο, η κόρη σας διαστάλθηκε όταν προφέρατε «ανοιγοκλείνω» και συστάλθηκε αμέσως μόλις είπατε «φακό επαφής». Επιπλέον, χρησιμοποιείτε ψευδώνυμο.
Ο Henri, δύσπιστος και θέλοντας να βεβαιωθεί πως είχε ακούσει σωστά, ψηλαφούσε το κεφάλι του αναζητώντας ένα υποθετικό τρίτο αυτί.
Αποσβολωμένος. Ξαφνικά άφωνος.
— Ας ξεχάσουμε προς το παρόν τον κωδικό, κύριε Toutrec. Ποιο είναι το πραγματικό σας όνομα; Ε… θέλω να πω, οι διπλές ή ακόμη και οι πολλαπλές σας ταυτότητες, επέμεινε ο άγγελος, ξαναρχίζοντας την ανάκριση και χτυπώντας τα φτερά του για να διώξει τις εξάψεις που του προκαλούσε ο Henri. Οι ανεμιστήρες-νιφάδες δεν αρκούσαν πια.
— Το ξέχασα! τραγούδησε ο Henri, σαν να ετοίμαζε κάποια σκανταλιά.
— Α! Το κενό μνήμης σας είναι προσποιητό, γιατί η κόρη σας…
Ο Πατατόφλουδες δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει.
— Για να μάθετε το πραγματικό μου όνομα, δεν έχετε παρά να φυσήξετε πάνω στα βιβλία σας. Θα σας απαντήσουν, πέταξε ο Henri.
— Το όνομά σας! φώναξε ο άγγελος, με το ένα χέρι τεντωμένο προς την Κόλαση.
Η αυταρχική αυτή χειρονομία έδωσε στον Henri την έκφραση ενός πιτσιρικιού που κατουρήθηκε στο παντελόνι του. Φοβούμενος μήπως προσβάλει ακόμη περισσότερο τον άγγελο, έλεγξε γρήγορα και διακριτικά ότι δεν είχε όντως ουρήσει. Ύστερα ξεφούρνισε όνομα και επώνυμο.
— Όνομα Πέννας, απάντησε ο δήμαρχος της Joujou City.
— Ορίστε; έκανε ο άγγελος, ζητώντας του να επαναλάβει.
— Όνομα Πέννας! Το μικρό μου όνομα ήταν πάντα Όνομα και το επώνυμό μου πάντα Πέννας. Τουλάχιστον ώσπου να αλλάξω όνομα. Δεν είναι και τόσο άσχημο, όπως λένε στη Γη.
Ο άγγελος ολοφάνερα συγκρατούσε τα γέλια του, επειδή απαγορευόταν να γελάσει.
— Το βρίσκετε αστείο; Εγώ, αν με είχαν βαφτίσει Πατατόφλουδες, δεν θα ξεκαρδιζόμουν τόσο. Και… και… θα ένιωθα πολύ άβολα μέσα στην πατατόφλουδά μου. Να! Και… σας παρακαλώ, μια τελευταία επιθυμία πριν αρχίσω να μυρίζω καμένο: να με λέτε Henri, γιατί μ’ αυτό το μικρό όνομα πέθανα.
— Συγχωρήστε μας, κύριε Όνομα Πέννας και λοιπά ψευδώνυμα. Ξεσπάσαμε πάνω σας κάποιες απογοητεύσεις μας. Οι συνάδελφοί μου κι εγώ κοροϊδεύουμε τόσο συχνά τα ονόματα ο ένας του άλλου, ώστε το να διασκεδάσουμε με το δικό σας ήταν απολύτως φυσικό και ακαταμάχητος πειρασμός. Από δω και πέρα θα πρέπει να προσπαθήσουμε να μη σκάσουμε άλλο στα γέλια. Διότι ένας ουράνιος κανονισμός αναφέρει: «Κανένας άγγελος της υποδοχής δεν επιτρέπεται να γελάσει περισσότερες από δύο φορές κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας του.»
— Γιατί; Το γέλιο κάνει καλό στην υγεία! Και στην αγιότητα;… παρενέβη ο Henri, έχοντας καταλάβει πολύ καλά την αδυναμία του συνομιλητή του.
Ακολούθησε μια σύντομη παύση. Σαν να ήθελαν να μελετήσουν καλύτερα ο ένας τον άλλον.
— Στην πραγματικότητα, αγνοούμε εντελώς τους λόγους που ώθησαν τους αγγελικούς δημόσιους υπαλλήλους να συντάξουν αυτόν τον κώδικα δεοντολογίας. Παραδεχόμαστε πως είναι, το λιγότερο, αλλόκοτος και, ανόητα, σας τον αποκαλύψαμε.
— Το ίδιο γίνεται και στη Γη. Τι γραφειοκρατία!
— Μια εξομολόγηση για μια εξομολόγηση, κύριε Henri Όνομα Πέννας Toutrec: ποτέ μέχρι σήμερα δεν είχαμε συσπάσει τους ζυγωματικούς μας μυς κατά την άσκηση των καθηκόντων μας. Στην πραγματικότητα, είμαστε απλώς η καινούργια βάρδια. Αναγκαστήκαμε να αντικαταστήσουμε άρον άρον, με τα φτερά σηκωμένα και την τελευταία στιγμή, τον αρχάγγελο υπηρεσίας, που είχε πάρει ειδική άδεια για εξέταση αγγελικού υγρού. Λοιπόν! Στην αναφορά μου θα γράψω επίσης ότι αυτό το ασήμαντο αστείο με το «Όνομα Πέννας» μου γαργάλησε κάπως τη σταφυλή. Αλλά δεν γέλασα τρίτη φορά.
Ο Πατατόφλουδες συνήλθε και ξανάγινε σοβαρός, σχεδόν αυστηρός. Είχε το ύφος τραγωδού σε μακάβριο ρόλο. Προσπαθούσε να θυμηθεί.
— Ξεχάσαμε μια μικρή λεπτομέρεια. Πρέπει να ελέγξουμε την πορεία της ζωής σας πριν σας στείλουμε στην Κόλαση. Είμαστε υποχρεωμένοι να σας αφήσουμε να διηγηθείτε τη ζωή σας, κάτι σαν το τελευταίο τσιγάρο που επιτρέπουν σ’ έναν καταδικασμένο. Κάντε σαν να επισκέπτεστε τον ψυχολόγο σας για τελευταία φορά.
Ο Henri σχολίασε…
— Στη Γη, όταν πηγαίνεις σε ψυχολόγο για μια τελευταία συνεδρία, υπάρχουν δύο λόγοι. Ή είσαι απένταρος ή, ανάμεσα σε δύο ραντεβού, ο ψυχολόγος μπήκε σε αίρεση. Θα σας διηγηθώ τώρα τη ζωή μου, χωρίς να σας αδειάσω την ψυχή μου και χωρίς να σας πληρώσω ούτε ένα σεντ. Πού πρέπει να ξαπλώσω;
— Περιορίστε τις γελοιότητές σας. Αρνούμαστε να γελάσουμε. Πφφ…! Πόσο μάλλον που η παραβίαση αυτού του κανονισμού θα είχε συνέπειες τις οποίες γνωρίζουμε πολύ καλά. Τι περιμένετε για να αρχίσετε, κύριε Πέννας; πέταξε κοφτά ο άγγελος.
(Επειδή η αντίληψη του χρόνου των αναγνωστών και του αφηγητή διαφέρει από εκείνη των αγγέλων και των άλλων κατοίκων της αιωνιότητας, η ακόλουθη περίληψη είναι απαραίτητη.)
Ο Henri γεννήθηκε λοιπόν μια εικοστή ένατη Φεβρουαρίου. Κοινοτοπία. Οι αλκοολικοί γονείς του έπασχαν και οι δύο από τη νόσο Αλτσχάιμερ. Άλλη κοινοτοπία. Ο βαρόνος και η βαρόνη Πέννας τον ξέχασαν σ’ ένα παλιό ορφανοτροφείο, αφού είχε απορριφθεί η δική τους υιοθεσία. Ο Henri ήταν τότε τεσσάρων ετών, κι εκείνα ήταν τα πρώτα του γενέθλια…
Για χρόνια, η διεύθυνση του ορφανοτροφείου προσπαθούσε να του βρει ανάδοχη οικογένεια. Παρά τη νοσηρή του συστολή, ο Henri χρησιμοποιούσε αποτελεσματικές γελοιότητες για να αποφεύγει να τον επιλέγουν. Μπροστά σε υποψήφιους γονείς αποκαλούσε «μπαμπά» τον διευθυντή, αφού προηγουμένως είχε καταπιεί ένα ισχυρό καθαρτικό που είχε κλέψει από το φαρμακείο του ιδρύματος. Επιδέξιος, κατάφερε να τον ξεχάσουν για αρκετό καιρό… Εκείνος όμως δεν ξεχνούσε τη Marilyn. Μια μέρα, όταν φωτογράφιζαν όλα τα παιδιά του ορφανοτροφείου για να ενισχύσουν μια αίτηση δανείου, επιτέλους πρόσεξαν τον Henri. Τους φάνηκε παράξενο που, ενώ ήταν ήδη είκοσι ετών, φορούσε πάνα. Εκείνος απλώς προσπαθούσε να καμουφλαριστεί ανάμεσα στα μικρότερα ορφανά. Εκείνη τη νύχτα, μια φωτογραφία της Marilyn κρυμμένη κάτω από το μαξιλάρι του σκούπισε τους θρήνους του…
Νιώθοντας απορριμμένος, με το μπογαλάκι στο χέρι σαν τον Σαρλό και τις οικονομίες του στις τσέπες, το έσκασε.
Ύστερα από μέρες πεζοπορίας, βρέθηκε μπροστά σε έναν τεράστιο αμμόλοφο. Εκεί διασκέδαζε μ’ ένα μικρό φτυάρι ένας γέρος που έχτιζε θαυμάσια κάστρα από άμμο. Με έναν σουγιά, ο Henri του σκάλισε από ένα ξερό κλαδί έναν μικρό καταπέλτη-παιχνίδι. Συμπάθησαν αμέσως ο ένας τον άλλον.
Ο γέρος, ένας δισεκατομμυριούχος χωρίς κανέναν κληρονόμο, σχεδίαζε ολόκληρες πόλεις πάνω στον μεγάλο αμμόλοφο! Ζήτησε από τον Henri ένα δεύτερο παιχνίδι κι ύστερα ένα τρίτο.
Όταν πέθανε ο ηλικιωμένος φίλος του, ο Henri κληρονόμησε τις μετοχές, τις επενδύσεις, τα ακίνητα και, πάνω απ’ όλα, το φτυάρι του γέρου. Ύστερα ίδρυσε ένα εργοστάσιο παιχνιδιών.
Ξέρετε τη συνέχεια…
Στο τέλος της αφήγησής του, ο Henri, αποφασισμένος, γύρισε την πλάτη στον άγγελο και είπε:
— Προς τα πού πέφτει η Κόλαση; Αριστερά; Δεξιά; Κάτω;… Δεν βλέπω ούτε σκιά από δίκρανο.