فصل سوم
راپسودیِ حافظه و پرگوییِ عصبیِ صدای درونی‌اش به خواب رفته‌اند. شب دو ساعت پیرتر شده است. تأمل‌های ژرف… سکوتی مبارک… این هم مورفئوس. خوابیده بی‌قرار است. هرچند گریختن به ناخودآگاه به‌جا به نظر می‌رسد، دردناک می‌ماند: دامین باید بیدار شود.
آهسته برمی‌خیزد، با چشم‌هایی نیمه‌بسته برای خودش قهوه درست می‌کند و در حال نیمه‌خواب، روح نیمه‌بسته‌اش را می‌نگرد. سکوت کامل است. اندیشه‌ها به فعل تبدیل می‌شوند. در ژرفای ناخودآگاهش بالا و پایین می‌روند، با این قصد روشن که ردّی از خود به جا بگذارند. انگار لرزش یک واژه بر تارهای صوتی، در برابر گلوی فشرده‌اش، بتواند آرامش کند؛ نام مقدس را بر زبان می‌آورد.
— نیِل! دارم دیوانه می‌شوم؟ دیگر به‌سختی می‌توانم حال را از گذشته تشخیص بدهم.
سه روز می‌گذشت از آن‌که دسته‌گل خوش‌بویت شیرینیِ نه‌چندان بی‌غرضِ جوانهٔ عشق را در وجودم نشانده بود؛ از آن پس، در سکوت‌های خود گم می‌شدم و چشم‌به‌راه بازگشت آن حضور عاشقانه می‌ماندم.
تب‌وتابِ آخرین ریزه‌کاری‌ها. آخرین آماده‌سازی‌های جشن برای محو کردن آن اثر افسونگرِ به‌جامانده از گذری کوتاه و یک سلام ساده کافی نبود. هرچند حجم عظیم کارهایی که باید انجام می‌دادم بهترین بهانه بود تا از خانه بیرون بزنم و دورِ استودیو… دورِ او! بچرخم. اما دستِ پایین را داشتم! در برابر هزار حرکت، دستورهای بسیار و تماس‌های پیاپی با دست‌اندرکاران یا تأمین‌کنندگان، فقط یک نگاه دزدکی به طبقهٔ سوم یا راه‌پله نصیبم می‌شد. — نتوانسته بودم ببینمش. هیچ شانسی! — برپا کردن چنین رویدادی تفریح نیست. برنامه‌ریزی و سازمان‌دهی‌اش یعنی بلعیدن استرس، عرق و بحث‌های بی‌پایان. انرژی از دست می‌رود، پول از دست می‌رود، گاهی دوست هم. جماعت پشیزی اهمیت نمی‌دهد، به شرط آن‌که روز موعود مست کند. چه باک! جشن آغاز شود!
جشن تا آن لحظه موفقیتی تمام‌عیار بود. همه‌چیز بی‌دردسر پیش می‌رفت. تقریباً همهٔ ساکنان خیابان قرار گذاشته بودند لباس مبدل بپوشند. ترکیب‌های عجیب‌وغریب فراوان بود. این شخصیت‌های موقتی با نمایش‌های بداههٔ خنده‌آور خودنمایی می‌کردند: کاردینال قلابی‌ای که به زندانی آبجو تعارف می‌کرد و در عوض لگدی رسمی به باسنش می‌خورد؛ پری‌ای که از چاپلوسی یکی از گاوچران‌های بسیار از خنده ریسه می‌رفت، در حالی که کنتس اسپانیاییِ کمی حسود همراهش بی‌شرمانه دشنام‌های کاملاً لاتینی نثار می‌کرد. بعضی‌ها لباس‌های از پیش ناقصشان را با دیگران تقسیم کرده بودند، بعضی فقط آرایش داشتند، اما همه با دل‌وجان مشارکت می‌کردند؛ با همان بخشندگیِ خاص کسانی که همیشه باید جان بکنند.
در میانهٔ جشن، حتی قرار بود زورویی ورزشکار هم به تماشا درآید. اما درست پیش از آن‌که برای خودنمایی از بامی به بام دیگر بپرد، وحشت‌زده جا زد و جایش را به زورویی ذخیره داد؛ مردی که شکمش چنان از آبجو برآمده بود که شلوارش بسته نمی‌شد و بالای باسنش پیدا بود. خوشبختانه کمربندش باز نشد.
من، برای یک بار هم که شده، در لباس دلقکِ دربار طبیعی و حتی زیبا به نظر خودم می‌رسیدم. لباس مبدل سرخ‌وآبی‌ام این حس را می‌داد که هم به همه تعلق دارم و هم به هیچ‌کس. در حالی که حواسم به روند برنامه‌ها بود، هرطور می‌خواستم خوش می‌گذراندم. آزادی فرمانروای همه بود، چون جشن جای روزمرگیِ نفس‌بریده را گرفته بود.
نیمه کروبی، نیمه دیو، در میان جمعیتی نیمه‌مست می‌لولیدم. سرخوش، شوخ و با عنبیه‌ای کدر از حشیش، با پیرهایی شوخی می‌کردم که آخرین دقیقه‌هایشان را پیش از خواب می‌گذراندند. برای بچه‌ها مسخره‌بازی درمی‌آوردم تا فقط به والدینشان ثابت کنند خوابشان نمی‌آید. رقصنده‌ها، نوشندگان، پرجنب‌وجوش‌ها و منفعل‌ها را سرگرم می‌کردم. موسیقی دیوانه‌وار بود. شور لحظه به اوج رسیده بود.
در جیبم چیزی بیش از حقه، در سرم چیزی بیش از ترفند: توهمِ عشق به صورت چاپی. قلب‌های کوچک کاغذیِ چسب‌دار که با تخفیف از پیرزنی در محله خریده بودم؛ با مهربانی و شوخی پخششان می‌کردم یا هرجا تخیلم حکم می‌کرد روی هرچیز متحرکی می‌چسباندم…
— کیش به «فیل»… کیش به دلقک!
خشکم زد. نیِل روبه‌رویم بود. دلم می‌خواست فقط نفسی باشم و با نفس او درآمیزم. واکنش نشان بدهم؟ پنهان شوم؟… بیهوده بود! او پیشاپیش روحم را به شکل ازخودگذشتگی تراشیده بود. و با این حال، زندگیِ واقعی هر دوی ما را از قلب گرفته بود و به همهٔ منطق‌ها می‌خندید.
همه‌چیز در اطرافمان محو می‌شد. آرایه‌ها، پرچم‌ها و نشان‌های گل‌زنبق به هوا می‌رفتند. جمعیت، خنده‌ها و موسیقی در هم می‌آمیختند و رفته‌رفته رنگ می‌باختند. («چرا دیگر تکان نمی‌خورید، اعلیحضرت؟ آزارتان داده‌ام؟… رنجانده‌ام؟… از شور و گستاخیِ رعیت خویش در شگفتید؟… یا شما هم گرفتار عشق در یک نگاه شده‌اید؟… شاید؟… درست مثل من. بی‌گمان!!!
بفرمایید! ملکهٔ من، از دلقکتان یک قلب روی هر گونهٔ سلطنتی‌تان، تا بتوانم خودم را به گردنتان بیاویزم. با شما، ملکهٔ افسونگر، عشق را از نو اختراع خواهم کرد. همین حالا از احساسی می‌نوشم که شما را منجمد کرده… با نوک انگشتانم لمسش می‌کنم…»)
— نیِل! می‌آیی؟… برویم جای دیگری.
چه مزاحمتی! دوستانش، همان دسته‌ای که دنبالش می‌رفتند، دورش را گرفته و از او محافظت می‌کردند، از حالت هیپنوتیزمی‌ای که هر دو در آن افتاده بودیم خوششان نمی‌آمد. حسادت؟… خرابکاری‌شان نوری را که برای لحظه‌ای ما را به هم جوش داده بود خاموش کرد.
— نیِل!… حواست کجاست؟ توی هپروتی یا چه؟
افسون برای همیشه شکست. همراهانش او را با خود بردند. آن‌گاه جشن با یک سیگارِ حشیش مرا به خود خواند و جمع‌های خودمان، هر یک در گوشه‌ای دورتر و در قلمرو جداگانهٔ خویش، به استقبالمان رفتند. جشن رو به پایان بود. فردا مردم باید به تنگدستی و دزدی‌هایی که ناچاری به آنان تحمیل می‌کرد بازمی‌گشتند.
«Jeu!… Game!… Spiel!…»
هذیان ناگهانیِ رؤیاپات، نخست به زبان مادری‌اش، فرانسوی، سپس به زبانِ مهاجم فرهنگی و سرانجام به آلمانی؛ زیرا در میان نیاکان دوردستش، اربابان و صاحبانِ دژی باشکوه بر کرانهٔ راین را تصور می‌کند.
— بگویید، هِر دُکتور! علائم این بیماری درمان‌ناپذیر، عشق، چیست؟
— Ich glaube!… Entschuldigen Sie!… آقای دامین عزیز!… عشق؟… خب، سندرمی جهانی است. نخست، بیمار از سر تا پا فلج می‌شود، نبضش تند می‌زند، واقعیت محو می‌شود. اما مهم‌تر از همه، یک ویژگی ویژه دارد: زمان در لحظه‌ای مشخص می‌ایستد!
— کدام لحظه؟
— وقتی نگاهِ یکی با لذت در چشم‌های دیگری سفر می‌کند و برعکس!… آن‌وقت ناخودآگاهِ این قربانیان، به زیانِ آگاهیِ هرکدام، با زبان فرمانروای روح که عشق است با هم ارتباط می‌گیرد. و سرانجام، ضربهٔ مرگبار و برگشت‌ناپذیر… قیافهٔ احمقانه.
— اوه!… Mein Herr Damien، همسرتان دربارهٔ این چه فکر می‌کرد؟
— Ich weiß nicht!… I don’t know!… نمی‌دانم!
جهانش او را در آغوش می‌گیرد، بیآنکه خفه‌اش کند. مرگ فعلاً از دور مراقب اوست و او حضورش را حدس می‌زند. رمز عبور: «گریختن». موسیقی می‌ماند و واژه‌ها می‌گذرند. صدای کت استیونز از نوار کاست بلند است، زیرا صفحهٔ گرامافون از بس با همان نیت پخش شده، ساییده است. دیوانگی نیز می‌تواند بر آهنگِ ترانه‌ای آرام به رقص درآید.
— این‌همه اصرار به نابود کردن خویش، کشتنِ تدریجیِ خودم! ناقص کردن خویش با واژه‌ها! دروغ گفتن به خودم. از سر ملال با زندگی بازی کردن. دیگر بس است!… بس! همهٔ بختِ رهایی‌ام را بر خلأ فراموشی شرط می‌بندم. رخوتی غریب بی‌پایان بر قلبِ تنهاافتادگان چنگ می‌اندازد: ترسِ شناختن خویش، هنگامی که آدم در دل‌نگرانیِ سکوت درونی گم می‌شود.
***
خودکاوی شدت می‌گیرد. قهوه سرد شده و هنوز هیچ‌چیز به مصرف نرسیده است؛ حتی بارانی که در آستانهٔ باریدن است. باد پنهانی می‌کوشد توجهی برانگیزد. روز صدای جوجه‌پرنده‌ای نحیف را شنیده است.
— نیِل! عشق زندگی‌ام! از طبقهٔ سومش، آن قصر زرین، همچون شکنجه‌ای دلپذیر بر «قلعهٔ ایف» من فرمان می‌راند. بااین‌همه هیچ‌چیز نمی‌توانست مرا یکسره از وسواسِ مریلین برهاند؛ آن‌قدر مواد مخدر مصرف می‌کردم که گویی داشتم زندگی‌ام را مومیایی می‌کردم. سرسختانه خود را به سمومِ توهم‌زا زنجیر کرده بودم و بی‌اعتنا به همه‌چیز، جست‌وجوی باورنکردنی‌ام برای آرمان‌شهر را ادامه می‌دادم.
بااین‌حال، ضربهٔ جادوییِ جشن و عطر آن روزهای خوش‌بو رشتهٔ افکارم را بر هم می‌زدند. در کارگاه، در اتاقی که هم آزمایشگاهِ رازآلودم بود و هم نیایشگاهی وقفِ ستارهٔ هالیوود، از تابستان تا پاییز صدای زندگیِ آرام و ظریف نیِل را می‌شنیدم. سکوت، آرمیده بر پژواک‌های او و غیبت‌های بیش‌ازاندازهٔ مکررش، به پرورشگاهِ خیال‌بافی‌های تنهایانه‌ام بدل شده بود.
هر قدمش ناگزیر به واژه‌ای تغییر لباس می‌داد. از رفت‌وآمدهایش جمله تعبیر می‌کردم… مثل رازی درگوشی. هر حرکتش بهانه‌ای بود برای مکثی در کار، یک کمیک‌استریپ «طنزآمیز-باطنی». صدایی می‌آمد و می‌گذاشتم جوهر خشک‌شده بیشتر قلم‌موها و قلم‌ها را خراب کند؛ صدایی از او می‌آمد و الهامم هزار تکه می‌شد و آن پروژهٔ بزرگ را ساعت‌ها رها می‌کردم.
وقتی جای دیگری بود… با خواب‌هایی می‌جنگیدم که حضورش کاشته بود. اگر پیروز می‌شدم، از خلأ آن‌ها تغذیه می‌کردم؛ اگر شکست می‌خوردم، دیگر وجود نداشتم و مثل بی‌خانمانی از واقعیت آواره می‌شدم. در لحظه‌های خنثی سیگار می‌کشیدم و می‌کوشیدم دوباره وارد نبرد شوم، چون تصویرش از همهٔ جبهه‌ها به من هجوم می‌آورد.
— این صدای ناگهانی روی کفِ اتاقش یعنی چه؟… منشأ این سر و صدا چیست؟… فکر می‌کردم خانه نیست!
من، رؤیاپردازِ محال‌اندیش، همیشه برق‌گرفته در پیچ‌وخم ذهن باروکی‌ام می‌دویدم. با کوچک‌ترین صدا، در آه‌هایی که تکرار می‌کردم گم می‌شدم و کنش‌ها و حرف‌های خیالی را تا مرکز جهان پرتاب می‌کردم. در خیال من هیچ‌چیز ناممکن نیست. هرچه بیشتر از هر امر ملموس دور می‌شوم، پوچی بیشتر خود را نشان می‌دهد و بسامدش تندتر می‌شود تا جمجمه‌ام را به دیوار مطلق بکوبد. تنها چیز مهم: یک واقع‌نماییِ صاعقه‌وار… همان آبِ زنده‌ای که نیِل است.
— باز این چه صدایی است؟… در خانه‌اش چه می‌کند؟… یک عاشق حسود کتکش زده؟… هنگام عبور از روی یکی از رؤیاهای من زمین خورده؟
این احتمال‌های بیش از حد معمولی را رد می‌کردم. تمام شب برای هر فرضیهٔ معقولی سناریو می‌ساختم، تا آخرین احتمال را نیز فرسوده کنم! بیآنکه احساس خستگی کنم، جهان انتزاعی‌ام را زیرورو می‌کردم و داستان‌ها را، از نامعقول‌ترین تا ملال‌آورترین و از بی‌طرفانه‌ترین تا خصوصی‌ترین، از دلِ آن بیرون می‌کشیدم.
برای میلِن همان توضیح همیشگی را پیش می‌کشیدم: زیر چتر الهام ناب هستم، نمی‌توانم از این اوج خلاقه دور شوم یا رهایش کنم. اگر قرار بود بخوابم، در استودیو می‌خوابیدم.
صبح، تلفن…
— سلام، دامین. منم… نیِل! صدایش اندوهگین بود، درست مانند جانِ نگرانِ من که پیوسته از خود سؤال می‌کرد.
— دیشب دزدها به خانه‌ام زدند. چیز غیرعادی‌ای ندیدی؟… آن پدرسوخته‌ها جواهرات خانوادگی‌ام را برده‌اند. هدیهٔ مادربزرگم بود. برایم ارزش عاطفی زیادی داشت. من… ناراحتم. — چیزی غیرعادی ندیدی؟
دست‌هایم دور گوشی سفت شده بود و بی‌دلیل خودم را سرزنش می‌کردم. حس گناه در من تا مرز بی‌شرافتی سرریز می‌کرد و وادارم می‌ساخت باور کنم شاید با نوعی حضور در همه‌جا خودم جرم را مرتکب شده‌ام. با این حال، من داشتم رؤیا می‌دیدم. آیا باید اعتراف می‌کردم که همان وقت در بازتاب او لم داده بودم؟… اما چه می‌توانستم بگویم؟
— نیِل، آن صدا… دزدها بودند؟
— صدایی شنیدی… هیچ‌چیز دیگر؟… و هیچ کاری نکردی؟!
از دو سوی خط، کلمات از هم جدا می‌شدند تا سردرگمی را بیشتر نکنند.
— ممنون… خداحافظ…!
پایانی کوتاه که با کلیکی دردناک تکمیل شد.
هیچ شکی نبود، سوءظنش را به من معطوف کرده بود. بی‌گناه بودم! از متهم شدن می‌ترسیدم… افسوس، غریزه‌ام می‌گفت سرزنش نصیب من خواهد شد. حسرتی بی‌رحم. با این همه، می‌فهمم دزدی تجاوز به آزادی است. درد و طغیان در برابر جرم، تحلیل را کج می‌کند و بی‌گناهی را درو می‌کند. پارانویای فوری، در تردیدهای علامت‌دارش، جز خودِ آدم به هیچ‌کس رحم نمی‌کند!
متفکر می‌ایستد؛ باد هم. بارانی که تازه آغاز شده بود قطع می‌شود. فقط خورشید که سر می‌زند، دیوانه‌وار ابرها را تعقیب می‌کند.
— زیانِ آن ماجرا نابودیِ من شد. تبرئه شدن با محافظت از او. بیش‌ازحد محافظتش کردن تا آن اعتماد دشواربه‌دست‌آمده را پس بگیرم، هرچند پیش از دزدی هم اندک بود… تنها راه سفید کردن خودم همین بود.
با کوچک‌ترین صدا از خانه‌اش، سراغ حضورش را می‌گرفتم. با کمترین سکوت، نگرانی‌ای خشن به جانم می‌افتاد تا اعصابم را پاره کند. کار حالم را به هم می‌زد. دیگر فقط می‌خواستم گوش بدهم. هرچه بیشتر گوش تیز می‌کردم، نیِل عمیق‌تر در چیزی که زندگی‌ام می‌پنداشتم ریشه می‌گرفت. آن محافظ نامرئی‌ای که خیال می‌کردم هستم، فقط به انگیزهٔ بازگرداندن ارتباطی عادی عمل می‌کرد.
با هر تماس، هر دیدار، همیشه کوتاه، تأیید حضورش و صدای او استراحتِ جنگجو و چرتِ جارچی را به من می‌بخشید. هرچه تماس‌ها بیشتر می‌شد، بیشتر به او دل می‌بستم. ساده‌دلانه و کم‌کم، در افکار شهوت‌آلود، به میلِن همسرم و معشوقهٔ معنوی‌ام… مریلین خیانت می‌کردم.
رؤیاپات از آن چمدان قدیمی‌ای که با خود کشیده است، پاکتی Camel فیلتر بیرون می‌آورد. در حال روشن کردن سیگار، شتر مشهورِ اخرایی و زرد روی بسته را نگاه می‌کند. بعد به شترهایی فکر می‌کند که شاید تا آن روز دیده باشد.
— از طبقهٔ سوم گفت‌وگوهای بسیار فرهنگیِ نیِل و جاناتان، معروف به «پروفسور»، همسایهٔ هم‌طبقه‌اش، را می‌شنیدم؛ مردی بلندقد، خوش‌قیافه و در عین حال خنگ. او همان آدمِ «به‌روز و وارد» بود؛ نیِل، خودِ آهِ ازهوش‌رفتن. از دانسته‌هایش دربارهٔ موسیقی کلاسیک برایش حرف می‌زد و گاهی، مثل افسونگر مار، روی فلوتِ عرضی‌اش ملودی‌های زیبا می‌نواخت. بدبختانه آن‌قدر خوب ساز می‌زد که نیِل را کاملاً برهنه تصور می‌کردم که از سبد حصیری بیرون می‌آید و با پیچ‌وتاب‌های شهوت‌انگیز به سویش می‌رود تا در آغوشش بگیرد… به افسون.
میان شنیدن اثری از آهنگسازی رمانتیک و یکی از اجراهایش با ساز بادی… گاهی طعنه‌هایی دربارهٔ من از گلویش می‌پاشید. آیا پیش‌بینی کرده بود که عاشق نیِل خواهم شد و به همین دلیل مسخره‌کردنم برایش سودمند بود؟
شوخی‌هایش زخمی‌ام می‌کرد و آن مکث‌های ضمنیِ هولناک به من ضربه می‌زدند…! خنده، کمدی و همدستی‌اش با پروفسور آشفته‌ام می‌کرد و تکانم می‌داد؛ اما مانع رابطهٔ پنهانی و گمان‌ناپذیرِ آن روزهای من نبود.
در تلاش برای حفظ کردن گذشته، هیچ صدای پیرامونیِ اکنون حواسش را از صداهایی که از گذشته فوران می‌کنند پرت نمی‌کند. در این خانه که دیگر همان خانه نیست، بی‌تعجب همان هوایی را نفس می‌کشد که سی‌سالگی‌اش تنفس می‌کرد.
صبح بیرون رفتن، فقط شب برگشتن و سپس برگشتن به شب‌های دیوانه‌اش… او زندگیِ نیِل را دیده بود. حتی امروز هم تقریباً نفس کشیدنش را می‌شنود.
— آن زمان آن‌قدر با دقت گوش تیز می‌کردم که صدای برخورد ظرف‌ها یا موسیقی ساده‌ای که در خانهٔ نیِل پخش می‌شد، به بخش‌هایی جدایی‌ناپذیر از عادت روزانه‌ام تبدیل شده بود.
مثل دسر، جدا از صداهای دیگر، از جیرجیر تخت لرزانِ آن زن زیبا سیراب می‌شدم؛ شاهدی گرم بر آن ارگاسم‌های خواستنی. با وجود حسادتی که آرام‌آرام شکمم را می‌درید، شنیدن آن لحظه‌های لطافت و اوج‌های صوتی را مزه‌مزه می‌کردم.
شنوایی‌ام رشد می‌کرد و تمرین می‌دید همه‌چیز را بگیرد؛ از تندبادهای پاییز تا بوران‌های برفِ زمستانِ او، تا نفَس بهاری که امیدوار بودم سرانجام اجازه دهد ضربان قلب نیِل را بشنوم. امتیاز نهایی!
***
خورشید بی‌تردید بازی را برده است. شب، که صحنه را ترک کرده، از دور برای این پیروزی تازهٔ هلیوس کم‌جان دست می‌زند. نور روز خاطره‌ها را به تحقق فرامی‌خواند. افشای رازهای دیگر…
— روزها ماه‌هایی را که به آن‌ها پیوسته بودند سوت‌زنان گذراندند و دوباره تابستان شد. یک سال بود که نیِل در طبقهٔ سوم جا گرفته و پایه‌های شکنندهٔ مرا می‌لرزاند. من که این‌همه غیرواقع‌گرا بودم، هرچه بیشتر در خیال‌پردازی‌های پیوسته زیگزاگ می‌زدم. این رؤیای زنده و تپنده بر فراز سراب‌های حقیرم… چه شادی‌ای!
نخستین شب گرم سال. آخرین شب ماه مه. پشت میز کارم نشسته بودم و بی‌قید طرح‌هایی تازه برای جشن بعدی محله می‌کشیدم. منافذ عرق‌کردهٔ دست‌هایم که کاغذ را مثل بادکش چسبیده بودند حواسم را پرت می‌کرد، و آرزوی تجربهٔ دوبارهٔ ماجراهای عاطفی سال پیش گیجم کرده بود.
آن روزها، در گرمایی یک قدم مانده به خفگیِ موج گرما، با کرکره‌های باز فکر می‌کردم. به فهرست شهریِ صداهای تابستان، قلقلک‌های پیوسته‌ای هم اضافه می‌شد که تمرکزم تحمل می‌کرد. هیچ‌چیز روی قلبم اثر نمی‌گذاشت؛ قلبی که دورِ غیبت‌های نیِل بسته می‌شد. غافلگیر می‌شدم از اینکه بیشتر دوستش دارم؛ و دربارهٔ هر دوری‌اش فقط آرزو می‌کردم تا حد ممکن کوتاه باشد.
— ماشینی در خیابان ایستاد… صدای بسته شدن در… ماشین دوباره راه افتاد… او برگشته؟
بررسی نمی‌کردم که نیِل است یا نه؛ ترجیح می‌دادم در سناریوهای مختلف پرسه بزنم و طیفی از پایان‌های گوناگون را ورق بزنم.
— صدای قدم‌ها روی پله‌ها. بله، خودش است!… افشاگری‌های آشفته‌کننده. قدم‌هایش واژه‌های غمگین‌اند… اینجا! نمی‌فهمم!… برخلاف عادت، به‌جای رفتن به آشپزخانه، مستقیم از پله‌ها به اتاقش می‌رود. قدم‌هایش آن‌قدر کم‌صداست که انگار سخت اندوهگین است… خودش را روی تخت می‌اندازد؛ تختی که با ملحفه‌های گشوده و تسلی‌بخش پذیرا می‌شود.
نه! رؤیا نمی‌دیدم؛ نیِل غمگین بود. گریه می‌کرد. خودم را بسیار نزدیکش تصور می‌کردم، در حال تلاش برای آرام کردنش.
— من هم درد می‌کشم، چون رنجت را بر تن می‌پوشم. این دقیقه‌های رنگ‌پریده شکنجه‌ام می‌کنند و هر قطرهٔ اشکت قطره‌ای اسید روی گونه‌های داغ از اضطرابم می‌شود. کنار تو هستم… نگران نباش. رنج مرا در روحت گوش کن.
سکوت. — دیگر گریه نمی‌کرد، طوفان سرانجام تمام شده بود؛ انگار امواج نوازشگر من آرامش کرده باشند. چه بهتر! — خوابیده بود. چه خوشبختانه! — دوستش دارم! چه بد!
اشک‌های نیِل همراه روزهایی که دانه‌دانه در خیال‌بافی‌هایم می‌گذشتند، زنگار می‌بستند. هرچه زمان می‌گذشت اضطراب بیشتر به جانم می‌افتاد. در هفتهٔ پس از آن شبِ هق‌هق‌های طولانی، از خانه بیرون نرفته بود. فقط صداهایی پراکنده و خفیف از او به گوش می‌رسید و سکوت‌های طولانی‌اش نگرانم می‌کرد. دیگر در جای خود بند نمی‌شدم. برای حفظ تعادل روانی‌ام باید از سلامت نیِل مطمئن می‌شدم. «حال او خوب است؟» آن سرخوردگی و اندوهی که هنوز علتش را نمی‌دانستم، ظاهراً عادت‌هایش را به هم زده بود. بی‌درنگ رفتم، زنگ درِ محبوبم را زدم و منتظر ماندم…
— فقط امیدوارم به خودکشی فکر نکند! نمی‌توانم تصور کنم عاشق دو زنِ مرده باشم! دیوانگی من هم حدی دارد. چطور هنرم را وقف دو از‌دست‌رفته کنم: مریلین و نیِل!
با همین فکر، در مثل پاسخ باز شد. نیِل بالای آن راه‌پلهٔ باریک داخلی بود. در این گذر که حال‌وهوای خانه‌ای لرزان داشت، پله‌های ساییده و نور کم احساس ناراحتی و ترس می‌آفریدند.
— سلام دامین!
— سلام نیِل!… می‌توانم یک دقیقه بیایم بالا؟
هرچه به او نزدیک‌تر می‌شدم، زیر پوستم بیشتر می‌لرزیدم. لباس خواب بلندش با نوارهای پهن افقی در طیف‌هایی میان سرمه‌ای و سفید، شهوت مرا قلقلک می‌داد. این لباس شب چنان به تنش می‌نشست که می‌توانستم حجم سینه‌ها، لگن و باسنش را برآورد کنم. در حالی که از ترسِ آشفته‌کردنش می‌کوشیدم نگاهم را بالا نگه دارم، با او حرف زدم…
— نگران بودم، نیِل. تقریباً هیچ صدایی از خانه‌ات نمی‌شنیدم… یا خیلی کم… همه‌چیز خوب است؟
— بله! نگران من نباش. فقط آنفلوآنزا گرفته‌ام و در تخت مانده‌ام.
— خوب!… پس زود خوب شو!… اگر پرستار خواستی، خبرم کن!…
خندهٔ نیِل که به آن گفت‌وگوی کوتاه پایان داد آرامم کرد. به خانه بازگشتم و کوشیدم همان کج‌لبخندِ گران‌بها را بر لب بیاورم تا شاید رؤیاهایم آرام بگیرند.
***
دامین از روی کاناپه، پست نگهبانیِ حافظه‌اش، قفسه‌های کتابخانه را بررسی می‌کند. در صحنه‌آرایی‌ای که پیش از شروع حفاری در مه ذهنش ترتیب داده، دو شیء را کنار هم گذاشته بود؛ دو چیزی که از هم جداشدنی نبودند.
مثل ماشین از جا بلند می‌شود ــ همیشه همان حرکت تکراری، آیینی، یک مراسم، عشای سیاهِ خاطرات و عادت‌های غمگین ــ و نخست عکسی را برمی‌دارد که نگاه تلخش آن را فرسوده کرده است. افسون انکارناپذیر.
دفترِ سفرهای اثیری‌اش را هم برمی‌دارد؛ صفحه‌هایی چروکیده، لکه‌دار از قهوه و اشک. جلد مقوایی و سیاه، چند برگ گم‌شده، بعضی برگ‌ها هم مثل روحش پاره. ناقص هم هست، چون نویسنده‌اش در آرمان‌شهرهای ولگردانه گم شده بود. اما حالا در دستش است!… حرکت‌ها و ژست‌هایش نرم و مهارشده‌اند. خوابِ او را می‌بیند.
— در عشق یک‌طرفه… چرا؟ دلیل این رنج، این تباهیِ احساساتم چیست؟ آیا دفترم دست‌کم منشأ توضیحی به من نشان خواهد داد؟… راه آزادی را؟
نفسش را در خلأ حبس می‌کند و به شش‌هایش فرمان می‌دهد تا مرزِ نیستی بازدم کنند… سپس دوباره نفس می‌کشد. انگار قصدی برای زیستن رو به عقب، میل تاریکی برای دیدنِ تولدِ خویش هنگام مردن.
منطقی، با تحقیر تصادف و بی‌منطقی‌اش، خود را در گاه‌شماری زندانی می‌کند و دفتر را روی بخشی باز می‌کند که با خاطراتش تطابق دارد.
«امروز، پنج ژوئیه. یکشنبه. روزِ جدایی…
پنج صبح. تمام شب کار کرده‌ام. تازه بازسازی کف‌های خانهٔ خانوادگی را تمام می‌کنم. از تعطیلات تابستانیِ لیزیان که در روستا خوش می‌گذراند استفاده کردم و این کارهای سنگین را انجام دادم. خلاصه!… آخرین رنگ، آخرین لاک، آخرین موجِ تهوع.
خسته و کوفته، قلم‌موها و غلتک‌ها و کاسه‌های رنگ را به حال خود رها کردم تا خراب شوند و به کارگاه رفتم، جایی که تختخوابمان را موقتاً گذاشته بودیم، تا میلِن را ببینم. او تمام شب با معشوقش خوش گذرانده بود؛ مردی که عشق از میان یکی از زوج‌های دوستِ ما برایش برگزیده بود. آن فرشته آسوده‌خاطر می‌نمود، اما فکرش جای دیگری پرسه می‌زد.
چه اهمیتی داشت؟… هیچ!… شاید مرهمِ خیانتِ همسرم را به ریه می‌کشیدم، اما نیِل همچون نفَسی خوش‌بو از ضمیرم برمی‌خاست. — بیآنکه بدانیم، ما، زوجِ ازهم‌گسیخته‌ای که شده بودیم، برای آخرین مبادلهٔ رؤیا در کنار هم خوابیدیم. آخرین بیداری، که چندان هم ناخوشایند نبود. خوشبختانه!
پیش از اعتراف او، افشاگری‌اش و ارتداد من، یک سرگرمی آخر، حواس‌پرتی ساده‌ای برای پایان‌بندی. — بازی! — مثل ترانهٔ کودکانه‌ای از بچه‌ای که نخستین واژه‌هایش را یاد می‌گیرد. یاوه‌ای خنده‌دار. — «با، با، بی، بو، بی! من! من!» یعنی به زبان روشن… «روی دهانم بوسه‌ای بگذار و همان نسخه را برای من هم بنویس!»… و بازگشت به فرستنده و دوباره بازگشت به فرستنده، تا لب‌ها به‌طرزی محسوس خسته شوند. سرگرمی‌ای جادویی و ناخودآگاه، مثل میل به بخشیدنِ خود به کسی غیر از همان کسی که می‌بوسی.
دوگانگی! واقعیتِ ریاکار! من مردی شیطانی‌ام. فاوست و مفیستوفلس. قربانی و جلاد. آتشی جهنمی در گوشه‌ای از بهشت. پس از این روزِ آشوب، خودم را بی‌رحم می‌بینم؛ فاقد صراحت، وفاداری و اصالت.
— با فرانسوا همخواب شدی، نه؟
— بله! خب که چه…!
— عاشق هم هستید؟…
— بله! دوستش دارم و او هم دوستم دارد! شاید تعجبت کند، دامین… اما موضوع بیشتر از یک کششِ جسمانی ساده است. نقاط مشترک زیادی داریم. وقتی با او حرف می‌زنم، احساس خوشبختی می‌کنم. تو ارتباط برقرار نمی‌کنی، بعد هم… دیگر همان آدم قبلی نیستی.
— نظرت چیست با او زندگی کنی؟… من استودیو را می‌گیرم و او می‌آید خانهٔ ما.
آیا این نتیجهٔ تقلید اجباریِ چندین سال زندگی مشترک بود؟ شگفتی در یک لحظه و به یک شکل روی صورت هر دوی ما نشست. آیا بعداً از این تصمیم پشیمان خواهم شد؟ ممکن است، چون از همین حالا می‌بینم تکانشگریِ بیمارگونه‌ام چهارراه تازه‌ای ساخته است. بعضی زندگی‌ها جدا می‌شوند؛ بعضی دیگر به هم می‌پیوندند. عجیب‌تر از همه این مسیر تازه‌ای است که واردش می‌شوم و امیدی که دارد مرا به نیِل برساند.»
بار دیگر حقیقت شوک می‌دهد و سرزنش می‌کند. زخمی می‌کند، تعقیب می‌کند و مشورت می‌دهد. فعلاً دوباره خواندن دفتر مناسب است. روز از رشد بازنایستاده و به زندگی اجازه می‌دهد این شورهای شبانه، گاه مرگبار، را آشکار کند.
دوش بدن را تازه می‌کند، فشار آب روی بیشترین حد است. رؤیاپات لباس می‌پوشد بیآنکه ترتیب تیک‌هایش را عوض کند، هرچند دفتر حواسش را پرت می‌کند و مثل آهنربا می‌کشدش.
— همان روز…! چه خرابکار کاملی!… و این مادهٔ لعنتی، زیان‌هایی که به من زد، عذاب‌هایی که زیر تأثیرش به دیگران وارد کردم. دیگر فکرش را نکن!… باید چه واکنشی نشان می‌دادم؟
تغییر رفتار!؟… و اگر تاریخ اصلاح می‌شد؟ ناپلئون بناپارت بدون دست راستِ پنهان!… چپ؟ — ون‌گوگ مرده در آغوش یک فاحشه، هر دو گوش سالم… در جیب‌هایش؟ — مریلین… یک اوراسیایی؟…
دامین دوباره دفترِ سیاهِ مقوایی را برمی‌دارد و در تلاش برای بازخواندن نوشتهٔ خودش ناسزا می‌گوید.
— چه بد می‌نوشتم! وحشتناک!… مثل مگسی که پاها و ژن‌هایش را قطع کرده باشند. شجاعت! رمزگشایی کن! این گهِ خودت است.
«یکشنبه، پنج ژوئیه… دوباره!…
اواسط بعدازظهر. تمام همسایه‌ها از جدایی خبر دارند. همسایه‌ها بدتر از خودمان واکنش نشان می‌دهند. چه اهمیتی دارد! روزِ خدا برایشان بیش از حد آرام شروع شده بود. دیروز تمام روز دنبال موضوع جالبی برای غیبت می‌گشتند که هنوز پیدا نشده بود؛ فروپاشیِ زندگی مشترک ما سیرشان می‌کرد. ضربه‌ای سطحی که بی‌شک بارها بازگویی خواهد شد!
اما قلبِ درام بیشتر در فراموشیِ مشترک من و میلِن است: اصلاً پیش‌بینی نکرده بودیم جدایی چه اثری بر لیزیان خواهد گذاشت؛ دختری که همین حالا خوش و بی‌خیال است. با این حال، حالا که تاس‌ها ریخته شده‌اند، می‌گذارم ادامهٔ رویدادها مرا با خود ببرد.
حالا من در کارگاه تنها هستم. هرچه توانسته‌ام به اینجا آورده‌ام، حتی خاطراتِ پاره‌پارهٔ ازدواجِ مرده‌ام را؛ همهٔ این رفت‌وآمدها زیر نگاه محتاط و پرسش‌های موذیانهٔ دیگران. سپس، در میانهٔ ساعت‌های آغازین شب، وقتی این شلوغی تمام شد، بررسی کردم که دست‌کم به‌طور ابتدایی جاگیر شده باشم. تازه به خستگی و سر و وضعِ آشفته‌ام پی بردم: پاهای چرک، صندل‌هایی لکه‌دار از آلودگیِ آشکارِ شهر، شلوار جینِ رنگ‌ورورفته و نخ‌نما، تی‌شرتی معمولی و زیرپوشی آبی که عرقِ تلاش روزانه رنگش را سایه‌روشن کرده بود. حسابی داغان بودم!
بعد فکرهایم مسیر دیگری گرفت. مثل گرگی گرسنه سقفی را که مرا از نیِل جدا می‌کرد وارسی کردم و تصور کردم از سر دلسوزی شبی را در همان اتاقی به من می‌دهد که این‌همه آرزویش را دارم.
پس از مصرفِ مادهٔ غیرقانونی، این شجاعت تقلبیِ کپسولی، بیآنکه زحمت تمیز کردن خودم را بدهم، رفتم زنگِ درش را زدم. در را باز کرد. کاملاً نشئه‌ام، کثیفم و بوی بد می‌دهم.
— می‌توانم بیایم بالا؟
هنوز جوابش نرسیده که نگاهم خواهش‌گر شده و پاهایم روی پاگرد طبقهٔ سوم جوش خورده‌اند. بی‌مکث از او قهوه می‌خواهم. همین حالا هم برایم آورده است.
در حالی که بررسی می‌کنم فضا هنوز برای اجرای هدف‌های منحرفم مناسب هست یا نه، خبرِ غیرعادی، همین جدایی ناگهانی، را به او می‌دهم. در این وضعیت معمولاً غم‌انگیز، نقش خوب را برای خودم برمی‌دارم و به‌عنوان جایزه از آغاز اتحادِ «دامینی» میان میلِن و معشوقش فرانسوا برایش می‌گویم.
— برای هر دویشان دعای خیر می‌کنم؛ نه، این ماجرا هیچ آزاری به من نمی‌رساند…!
آشکار است حرف‌هایم جعلی به گوش می‌رسد، اما دروغِ چرب و نرم ظاهراً به من می‌سازد. با این حال، وجدانم می‌پذیرد: زیبایی او آن‌قدر زیاد است که در برابرش گناهان کبیره تلاش می‌کنند بهتر شوند. هرچه بیشتر نگاهش می‌کنم، بیشتر می‌خواهمش. این آزادی تازه برای جلو رفتن فراتر از فقط شنیدن رفت‌وآمدهایش، مرا وسوسه می‌کند خیانت و شهوت را تا عرش بستایم.
— نیِل… من… نمی‌دانم چطور ازت بخواهم…؟… خب!… چیزی که از دوری همسرم بیشتر از همه می‌ترساندم… این است که تنها در تخت بمانم… اِ… می‌فهمی، از شوک می‌ترسم!…
— خب که چه؟…
وقتی تردیدش را حس می‌کنم، زبانم چرب‌تر و حرف‌هایم فریبکارانه‌تر می‌شوند.
— … دوست دارم با تو بخوابم، فقط دراز بکشم… نترس!… نمی‌خواهم با تو همخواب شوم! (?)… فقط… بدنِ آرامت… مثل تسلی!
— نه! اصلاً حرفش را نزن! این پاسخ روشن هم‌زمان با تعارفِ فنجان دوم قهوه بود. مهربانی‌ای عجیب، تقریباً بی‌جا.
— نه!… اِ… خسته‌ام… باید بروم. ممنون برای قهوه، نیِل.
شرمگین و خلع‌سلاح‌شده، بیآنکه به او اعتراف کنم ارزش این درس را فهمیده‌ام، هنگام پایین آمدن از پله‌ها، روی هر پله به خودم تکرار کردم که پادشاه احمق‌ها دارد پا روی آن می‌گذارد!»
با یادآوری این تصحیح دیپلماتیک، با این همه خنده‌ای صادقانه. نخستین موسیقی روز. درختانِ دو‌رنگ. نور و سایه بر سر قلمرویی خیالی و ناپایدار، تابع مسیر خورشید، با هم می‌جنگند. شهر تازه دارد بیدار می‌شود. هنوز زود است.
دوباره روی کاناپه دراز کشیده، در دیوانگی‌اش پناه می‌گیرد؛ مثل صندوق گنجی لبریز از تصاویر قدیمی که بیش از حد مرتب دسته‌بندی شده‌اند.