فصل پنجم
خانه خالی است. هیچ‌کس نیست! … پیاده‌روی‌ای برای ورز دادن حافظه. کارگران زن و مرد، مثل مدارهای مجتمع، به ندای تأمین نان شب پاسخ می‌دهند. روی موج‌های AM وقتِ مجری‌های عصبی است. همان ساعتی هم هست که مردم کلمبیا، در میان دیگران، تا نهایت استثمار می‌شوند. اما دیگر کار از کار گذشته است. کسی به آن فکر نمی‌کند؛ تنها هنگام چشیدنِ حاصلِ آن به یادش می‌افتد…
در ذهنِ رؤیاپات، هر چیز بهانه‌ای برای اظهار نظر است. پیش می‌رود، به چپ یا راست می‌پیچد، بنا به فرمان چراغ‌های راهنمایی. پرسه می‌زند. یکی از بندهای کفشش باز می‌شود. بی‌آنکه رشتهٔ فکرش را قطع کند، خم می‌شود، از روی عادت آن را می‌بندد و دوباره راه می‌افتد. بعد، با زیادشدن جمعیت، اضطرابش بالا می‌گیرد. اما وحشت نمی‌کند؛ دنبال جرقه‌ای می‌گردد.
از گوشهٔ چشم، نگاه‌ها را می‌کاود. چشم‌های آبی دیگران را برمی‌گزیند و جست‌وجوی مزاحمش را به سوی زنانی هدایت می‌کند که از او بلندقدترند… خیلی بلندتر.
— همین است! بالاخره خودش است! … چه‌قدر زیبایی! … نه! از خیابان رد نشو. خواهش می‌کنم، برگرد… — اِه، چه فایده! درهرحال نیِل نبود. هنوز نه. یکی دیگر، باز هم یکی دیگر.
شانسِ اینکه در خیابان از کنار تو بگذرم ناچیز است. اینکه بتوانم بشناسمت، از آن هم نامطمئن‌تر است. — در مونترآل زندگی می‌کنی یا خارج؟ … امروز صبح وقتت را چگونه می‌گذرانی؟ … زندگی‌ات چطور است؟ … هنوز زنده‌ای؟ — عدم‌قطعیتِ مطلق. سیاهیِ کامل!
بعد از این همه سال گریز، خواسته یا ناخواسته، اگر ببینمت آیا می‌توانم بشناسمت؟ … — تقریباً ناممکن! آیا آن‌قدر هشیار خواهم بود که نشانه‌های پیری را بر چهره‌ات نادیده نگیرم؛ چهره‌ای که گویی چادری بر آن کشیده‌اند و فقط چشم‌هایت را به‌عنوان سرنخ نمایان گذاشته‌اند؟ آن جوانیِ سوزانی که در تنها عکسی که از تو دارم منجمد شده، نباید عقلم را چنان به‌هم بزند که عکس را تصویری از جوانیِ همیشگی بپندارم.
غیرقابل انکار! حتماً عوض شده‌ای. شکی نیست: تنها استنتاجی که می‌تواند مرا به سوی سیمای واقعیِ بدنت براند همین است. اما این تغییرها، محدود به فرسایش زمان، جلوی فوران‌های تقریباً افراطی مرا نمی‌گیرند. همان‌هایی که وادارم می‌کنند در هر زن، هر نشانه‌ای، هر یادآوری‌ای از وجود تو پیدا کنم. برای او ناعادلانه است، اما برای رؤیاهای من عادلانه.
بااین‌همه باید از جمع‌کردن موج‌های گم‌شده در این‌سو و آن‌سو دست بردارم! فراموش‌کردنت اولویت است. مگر در آغاز این روزِ خودکاوی این قول را به خودم ندادم؟ … باید آرام بمانم. به چیز دیگری فکر کنم.
… باید یک جفت کفش تازه بخرم. فردا؟ … یک شلوار جین…
این عطری که نفس می‌کشم چیست؟ … نیِل! … نه. — آن‌جا، دورتر، آن قامت! … آن نگاه! … پشت سرم، آن صدای نرم؟ … نه! … سمت راست، حسش می‌کنم. تقریباً می‌توانم لمسش کنم. این پریانِ دریایی که آوازِ الهام‌بخش من را تقلید می‌کنند از کجا می‌آیند؟ … چه فایده، همیشه دیگران‌اند، همان‌هایی که شبیه او هستند… نیِل! … منم!
لعنت! … یک مانکن فایبرگلاس. یک روتشتاین! … زود برگردم خانه، پیش از آنکه ویترین‌ها را ببوسم!
صدایی خشک و ساینده. صدای بازشدن قفل در درست شبیه صدایی است که شورِ عاشقانه‌اش پدید می‌آورد. می‌کوشد قدم‌های سبکِ آن زنِ تسخیرکنندهٔ ذهنش را روی پلکان تقلید کند. بی‌فایده است! توانایی‌های حافظه‌اش از کار می‌افتد. به اتاق قدیمی‌اش نمی‌رود تا گریه کند. آن اتاق آن‌قدر عوض شده که خاطره را خفه می‌کند. در آشپزخانه‌ای با بی‌نظمی معمول می‌ایستد و درِ پشتی را باز می‌کند تا اتاقکِ خفه به‌خوبی هوا بخورد. انبوهی از درد و تهوع در هوای اتاق موج می‌زند. می‌گذارد جریان هوا تصاویرِ هزاربار جویده‌شده را ببُرد، سپس به سالن برمی‌گردد و روی مبل قدیمی، نمناک از عرق‌ها و جان‌کندن‌های خیالی، دراز می‌کشد.
ناگهان نسبت به خاطرهٔ واژه‌های نوشته‌شده حساس می‌شود و دفترش را می‌بندد. بااین‌حال اراده‌اش برای روشن‌کردن سرچشمهٔ آشفتگی‌اش کم نمی‌شود. عکسِ «دلبندِ تلخ‌کامش» اثرِ کششی شگفتی بر او دارد، به همان اندازه توضیح‌ناپذیر که هیپنوتیزم. نگاهش را با رخوتی عاشقانه در نیترات نقره فرو می‌برد و دوباره به دارایی‌های غم‌زدهٔ اورفئوسی‌اش می‌پیوندد.
— عکس لعنتی! … دیوانه‌ام که یک چهره را روی کارت شناسایی سادهٔ یک دانشجوی دانشگاه می‌پرستم؟ این مدرکی که اتفاقی پیدا شد، آیا تنها هدیهٔ تصادف بود؟ زهری که بروس با تمسخر به من داده بود، مطمئن از اینکه خوشحالم می‌کند. در همان بی‌خیالی می‌گفت نیِل دیگر به این شیء منقضی‌شونده نیازی ندارد. هدیه‌ای دام‌دار که زخم‌هایم را می‌بندد و بعد در چرخه‌ای ابدی دوباره چرکینشان می‌کند! این تصویر که اکنون در روحم سرگردان است، در این دوزخِ روشن‌شده با امیدهای بیهوده، که روزگاری از قلب رؤیاهایم می‌جوشید، آیا تنها مرهمِ مجازات من است؟ … رهایی چه وقت؟ … در چه شرایطی دوباره می‌بینمت، ای الهام‌بخش؟ … اگر؟ …
Kein Spiel ! … بازی‌ای در کار نیست! … No game ! —
Aber ein Gebet ! … اما یک دعا! … But a prayer !
— تو، آفریننده و معمارِ روح من! این دعایی را بشنو که با همان شدتِ احساسی می‌خوانم که کنسرتوی دومِ راخمانینف برای پیانو و ارکستر در من برمی‌انگیزد. واژه‌ها و نت‌ها: در هرکدام حسرتی، عذابی بیان می‌شود. اما همهٔ این نیایش، بزرگواریِ تو را طلب می‌کند.
این قصدِ ساده برای غصب شکوهِ کریستوس را ببخش، حتی اگر محمد، بودا و دیگر مدعیان را از برزخ، نیروانا یا والهالا به لرزه انداخته باشم. تنها برای مدتی کوتاه خیال کردم از طرح‌های تو برکت یافته‌ام.
از تو می‌خواهم مرا ببخشی، حتی اگر در پرستشِ شهوت‌آلودِ پیکرِ آن بازیگر بلوند غلت می‌زدم و چون دیوی از بی‌حرمتی‌هایی با رنگ‌وبوی مرده‌خواهانه لذت می‌بردم.
این خطاها، هرقدر هم سنگین، کافی نیستند تا چنین مجازاتِ سخت و غیرانسانی‌ای را بپذیرم! … چگونه بپذیرم برگزیده نباشم، پادشاهِ قلب نیِل نباشم؟
اگر نه، مجبورم کن سرم را چون رؤیاپردازی سقوط‌کرده پایین بیندازم تا از آن چشم‌های آبی بر پس‌زمینهٔ آسمان دوری کنم. آن نگاه‌های لاجوردی که روحم را می‌شکافند و وامی‌دارند تا رسیدن به اوجِ شور و حالِ رؤیاگونه‌ام به نرمی بلرزد.
این برخوردهای آشفته‌کنندهٔ کسری از ثانیه را که واقعیت را در پناهگاه شک درمی‌آمیزند دفع کن! ناچارم اعتراف کنم عشق را نمی‌شود مجبور کرد؛ فقط می‌شود پیشنهادش کرد… چرا خواستی نیِل را برای نشان‌دادن این حقیقت به من انتخاب کنی؟ بهتر نبود دیگری را انتخاب کنی تا کمتر درد بکشم؟ …
آمین!
لحظه‌ای مکث. تنفس صفر و… خلأیی زودگذر. ترجمهٔ موسیقایی: سکوت‌ها، سکوت‌های یک‌ضربی و دوضربی بر پنج‌خطی سفید به پاکیِ الهامِ دست‌نخورده. آشفتگی می‌کوشد بر ترتیبِ زمانیِ رویدادها چیره شود. تصویر در بازسازیِ خاطره‌ها شرکت می‌کند و دقیقاً در فضا-زمان نشان می‌دهد خیر و شر کجا کمین کرده بودند. کارت شناسایی نقشِ دفتر را می‌گیرد، دقیق‌تر و پرجزئیات‌تر، مثل صفحه‌های مصور. یک تصویر به‌اندازهٔ هزار درد حرف برای گفتن دارد… پیرامون رؤیاپات همه‌چیز عوض می‌شود. دیوارها رنگ‌ها و تزئینات همان سال‌هایی را پس می‌گیرند که اختلال در آن‌ها زاده شد و پرورش یافت.
— لعنت به این کمیک! چه احمقانه است که با قلم‌مویی فقط کمی بزرگ‌تر از سوزن این کار را انجام بدهم. چشم‌هایم را نابود می‌کنم، انگار می‌خواهم از کاسه بیرونشان بکشم.
دیوانگی است مجبور باشم هر خط را بکشم، هر شکل را تعیین کنم، با ذره‌بین بافت‌ها را صیقل بدهم. تمرکزی که این پروژه می‌طلبد از خود نتیجه بیشتر است. هر درخت برگ‌های مشخص خودش را دارد و هر برگ رگبرگ‌های خودش را…
… و… همین قدم‌ها در بالا که حضورِ نیِل را خبر می‌دهند، این‌قدر راحت تمرکزم را به‌هم می‌زنند…
یالا! به قول معروف! — همه‌چیز را فراموش کن، فقط به یک چیز فکر کن، تمرکز کن. باید هر شادی‌ای را، هرقدر هم شیرین، از نظر دور داشت. هیچ‌چیز نباید تو را از هدف فرهنگی‌ات منحرف کند، دامین! نه یک واژه، نه یک قدم، نه کوچک‌ترین…
آه لعنت! چطور می‌توانم فکرهایم را روی این سطح سفیدِ کمی جوهری‌شده نگه دارم؟ … استاد پیشِ نیِل است و دارد با او می‌خوابد…!
روحم را سه بار می‌فروختم تا جای او باشم. نیِل را در آغوش بگیرم… آرام و با مهر جواهرِ حساس و نعوظ‌پذیرش را نوازش کنم.
نظم! خودت را به حرکت وادار، رؤیاپرداز! نقش هنرمندت را قبول کن، دامین! … بی‌درنگ از این حواس‌پرتیِ هیجان‌زده‌کننده به فکر دیگری منحرف شو… اما چه؟ … آهان! — برای لذتِ برنامه‌ریزیِ زندگی، هفتهٔ پیش نیم‌دوجین کلوچهٔ چینی خریدم. حکمتی شرقی پیچیده در اخلاقِ شیرین: «راه‌های پرگل به شکوه نمی‌رسند.» این را برگهٔ کوتاه داخل نخستین کلوچه نوشته بود. درواقع سه تا از شش برگه همان مثل را نقل می‌کردند. و فکر کن آدم‌های ساده‌لوحی هستند که به طالع‌بینی باور دارند. دست‌کم من با قلقلکی در شکمِ خودم، به‌عنوان متولدِ برجِ قوس، از ماجرا جان سالم به در می‌برم…
به آن فکر می‌کنم…
نیِل به سر کار می‌رفت که یکی از این شیرینی‌ها را به او تعارف کردم. همان شب، وقتی در راه‌پله دیدمش، از رفتار کمی سردش فوراً فهمیدم: یا از آن حکمت خوشش نیامده، یا شیرینی آسیایی به معده‌اش نساخته. اما خودِ پند برایم مهم نبود؛ فقط می‌خواستم ضرب‌المثل را از زبان او بشنوم تا زمانِ بودن کنارش را کش بدهم.
حیفِ کنجکاویِ سیری‌ناپذیرم. امتناعش با بی‌اعتنایی‌اش به آرزوی پایان روزِ خوش برای من هم‌پیمان شد. آیا می‌ترسید ناخواسته رازی را لو بدهد؟ … آن پند زیادی اخلاق‌گرایانه بود؟
من، مات مثل همان قورباغه‌ای که منتظر بوسه است، بی‌حرکت روی پلهٔ میانی نشستم و باقیِ شب در قلبم «دوستت دارم!» قورقور کردم.
لعنتی!
چهار ساعت کار، خراب! باز یک لکهٔ جوهر. نگاه کن، دامین: آنچه می‌بینی ناله‌های تحریک‌کنندهٔ نیِل است، اوج‌گیریِ شهوانی‌اش. ارگاسم او همین جوهرِ ریخته‌شده است.
همین حالا تمام شد؟ چه کسی از پله پایین می‌آید؟ او یا آن مرد؟ ژوناتان است! استاد است! — اما اگر نیِل باشد؟ … — باز همان میل مقاومت‌ناپذیر که وادارم می‌کند از هر فرصت برای تماشای او استفاده کنم. نگاه بیندازم یا نه؟ … به درک! باید لیبیدوی خود را با زیبایی‌های دل‌فریبِ پیکرش سیراب کنم. و لذتش را با تصورِ خودم در داستانی بی‌زمان دوچندان کنم؛ جایی که گذشته و حال با هم در اسمز باشند.
من یک‌بار بود که هستم…؟ نه، یکی بود یکی نبود، من بودم که هستم… بی‌خیال این فرمول آغاز همیشگی؛ داستان شروع شده… یکی دارد می‌آید…!
… و این‌گونه دامین فقط آن‌قدر وقت داشت کنار پنجره جا بگیرد و وانمود کند از قبل همان‌جا بیکار نشسته. بی‌خیال و زیرلب‌آوازخوان، مطمئن بود استعداد بازیگری ندارد، اما برای دروغ‌گفتن استعداد دارد.
— درست سرِ وقت! یکی دارد از زیرِ دروازهٔ کالسکه‌رو وارد می‌شود. اما چه کسی این دالانی را رد می‌کند که پژواک حیاط را به خیابان می‌برد؟ … Shit! فقط همین ژیگولوی آموزگار است… لعنت! مرا دید! …
— سلام دامین! خوبی؟ پس نشسته‌ای زن‌های گنده و چاقِ محله را که روی پیاده‌رو راه می‌روند نگاه می‌کنی؟ …
— من…! بین دو ضربهٔ قلم‌مو استراحت می‌کردم. دارم یک کمیک می‌سازم و…
— خوب! — اوه! حالا که هستم، خبر مهمی دارم. دارم اسباب‌کشی می‌کنم. می‌روم جای دیگری با نامزدم زندگی کنم. ماه آینده ازدواج می‌کنیم!
قلب دامین دست‌وپا می‌زد، انگار می‌خواست تمام خونی را که باید پالوده شود پس بزند و بیرون براند. الهام‌بخش قرار بود زندگیِ آن مردِ شیک و به‌روز را غنی کند؛ و او ناچار می‌شد به لذتِ خوشایندِ تماشای معشوقه‌اش پایان دهد. نیِل رؤیاهایش را ترک می‌کرد.
— زنِ آینده‌ام دارد می‌رسد. اوه! لعنت! … چه بگویم؟
— چه شده، استاد؟
— ماشینِ دوست‌دخترم را دیدم که سرِ خیابان پیچید. حسابی گیر افتاده‌ام! … با او قرار داشتم و یادم رفت بروم! — کمکم کن، دامین! اگر از من پرسید چرا اینجا هستم، به او بگو آمده بودم دیدنِ تو!
— این نامزدش است! … پس نیِل نیست؟ دامین مثل شکم‌گویی که ناگهان صدایش را از دست داده زیرلب گفت.
شوهرِ آیندهٔ خیال‌باف می‌خواست از همدستیِ دامین استفاده کند تا آن رفتارِ نزدیک به خیانت به همسرِ آینده‌اش را بپوشاند. برای حفظ ظاهر، نامزد زیبایش را با شتاب بوسید؛ بوسه‌ای برای پاک‌کردن عذاب وجدان، با این خیال که تنها خودش انگیزهٔ خیانت را می‌داند.
— دامین! این دومینیک است، نامزدم.
زنِ بدگمان خیلی زود از ژوناتان پرس‌وجو کرد؛ او از سر و رویش عرق می‌ریخت و جان می‌کند تا عطرِ نیِل را که هنوز به پوستش چسبیده بود پنهان کند.
— چطور هنوز اینجایی؟ قرار نبود نیم ساعت پیش پیشِ متصدیِ آماده‌سازی بیایی؟
— ببخش عزیزم. توقف کردم هنرمند را ببینم و خبر ازدواج نزدیکمان را بدهم. — و دامین اصرار کرد چند اثرش را نشانم بدهد. طراحی‌اش خوب است. فکرش را بکن، همین حالا روی یک کمیک کار می‌کند. دربارهٔ بعضی جنبه‌های سناریو گفت‌وگوی طولانی داشتیم. آن‌قدر جالب بود که فراموش کردم ساعت را نگاه کنم. مرا می‌بخشی؟ … راست می‌گویم، نه دامین؟ …
— بله…! او…! دربارهٔ موضوع مفصل حرف زدیم… ایدهٔ نسبتاً عجیبی است. اگر فرصت داشتم، دومینیک، برایت توضیح می‌دادم، اما… باید کار کنم.
استاد، قانع از بی‌گناهی خودش، با هنرمند خداحافظی می‌کرد و نامزدش را دعوت می‌کرد با ماشین دنبالش بیاید. دامین از اینکه الهام‌بخش داغ و آتشفشانی‌اش از جلوی چشمش دور نمی‌شد خوشحال بود. از سوی دیگر، خودش را اصلاً گناهکار نمی‌دانست؛ نه خطاکارِ همدستیِ ناخواسته با ریاکاریِ مرد مجردی که آخرین آزادی‌های پیش از ازدواج را می‌چشید.
و تق، ترق، قرچ… قصه تمام نشده؛ باید ادامه‌اش داد. هیولا رفت، پری دوباره خوابید و روی رؤیاهایش می‌خوابد، همان‌جا که دست‌هایش را به سوی من دراز می‌کند.
یک ساعت دیجیتال، دیوانه از پرتو آفتاب، ساعتِ هشت و هشتادوهشت دقیقه را نشان می‌دهد. بااین‌حال هنوز میانِ صبح است، نه آخرالزمان. زمانِ کج‌وتاب رؤیاپات را گیج می‌کند و خاطره‌هایش را در حرکت آهسته می‌بیند. تردیدی در روش پدید می‌آید: سکوتِ بی‌موسیقی یا پشتیبانی صوتی را محور آزادی انتخاب کند؟ دفتر در ساعتِ خاطره‌ها بیست‌وهشت روز بعد را نشان می‌دهد.
(«امروز، ۹ اوت
— عذاب‌های نرم که این‌طرف و آن‌طرف حرکت می‌کنید، بالاتر از فکرهایم، درست بالای سرم. دوست دارم بشنومتان و غافلگیرتان کنم وقتی آن‌قدر گربه‌وار روی کف چوبی می‌نشینید. آرزو دارم با همان اندازه نیرو و نوازشی که نیاز دارید ماساژتان بدهم. با دقت مالشتان بدهم، مطمئن که دفعهٔ بعد که گوش بسپارم، در آرپژِ سُل، قدردانیِ مهربانتان را برایم می‌خوانید.
از این لحظه‌های اعتراف لذت می‌برم، از این روایت‌های ماجراجویی‌های پاهای نیِل. روی مبل، در رخوتِ خوشِ بیکاری، خود را به دست خیال می‌سپارم، در کمینِ ظریف‌ترین و گویاترین حرکت؛ چشم‌ها بسته، منتظر آنکه پاهایش از من التماس کنند به دیدار زنی بروم که آن پاها زینتِ اویند.»)
— از هر بار حضورِ الهام‌بخشم بهره می‌گرفتم تا الهام پیدا کنم. این فرصت‌ها نه به آفرینش اثر می‌انجامیدند، نه به پژوهش هنری، حتی پراکنده؛ بلکه به ژرف‌ترشدن رؤیاها. معصومیتِ نوشیدن از زندگی نیِل، مثل ریشه‌ای که از خاک آب می‌کشد.
یک شاهد. — نسخهٔ پلاستیکی‌شده، کارت شناسایی که یک دوراهی را افشا می‌کند. ***