فصل ششم
از سرِ عادتِ حرفهای، رؤیاپات حبابهای گفتاریِ پر از واژه را تصور میکند که دورِ عکس نیِل میچرخند. داستانِ مصوری که او را به جهانی دیگر میبرد. در آن، مثل یک «عکسداستانِ دامین»، توصیفِ بیآوانماییِ شیوهٔ رفتارش را میخواند و با خواندن بعضی فصلها درمییابد که نیرنگ میتواند از یک اثر زاده شود…
روزهایش خلاصه شده بود به برخاستن از تخت و بعد درازکشیدن روی مبل، فقط برای ثبت برداشتهایش در دفتر. سادگی را کالبدشکافی میکرد، زیرورو میکرد، تحلیل میکرد تا پیچیده شود. با وسواس، کوچکترین صدا را میکاوید و زمینهاش را عوض میکرد.
— عجیب است! معنای این نشانهٔ لحظهای را نمیفهمم. بهکلی رمزگشاییناپذیر است. این قدمها با ریتم تند چه میگویند؟ — دامین! احمقی! — دو نفرند، آن بالا.
حتماً همسایهٔ تازهٔ نیِل است. مستأجرِ فرعیِ آپارتمان ژوناتان.
زیبا و ساده. آنقدر مهربان است که کمی با من حرف بزند، بیآنکه از ظاهرِ هیپیِ ازمدافتاده و خلافِ جریانم آزرده شود. برخلاف موضوعِ میل من، خوشبرخورد است… با من حرف میزند بیآنکه دربارهام داوری کند. آیا دنبال جلب مشتری تازه است؟ کسبوکاری دارد نزدیک برج تلویزیون دولتی. یک رستوران. اسمش آنقدر نامعمول است که سخت به حافظه میسپارمش. هیچوقت نمیدانم باید بگویم «گولا لوپوس» یا «لوپوس گولا». — مهم نیست! — این زنِ سرخمو آدم خوبی است و عاشق گربههاست. گربهاش «مینوشکا» نام دارد.
چند روز پیش، گربهاش آرام پایینترین پلهها دراز کشیده بود. حیوان با غریزه خرخر میکرد و بیحرکت نوازش میشد. نوازشهای من از آنرو صادقانهتر بود که مطمئن بودم گربه مالِ نیِل است.
بیپروا و با صدایی که تا پنجرههای طبقهٔ سوم میرفت، گفتم: «چشمهایت بهاندازهٔ چشمهای صاحبَت زیباست!» سرم را بیشتر بالا گرفتم و همان غریبه را دیدم که از قیافهٔ حیرتزده و خجالتزدهام فهمید تعریفها خطاب به او نبوده.
تا او از بام، جایی که آخرین آفتابگرفتنش را تمام کرده بود، پایین بیاید، فهمیدم صاحب واقعی حیوان خودش است. اشتباهم اصلاً خجالتش نداد و ساده خودش را معرفی کرد.
— سلام! من راشل هستم. تو باید دامین باشی؟ ژوناتان دربارهات حرف زده. — گربهام زیباست، نه؟ آنقدر نوازش دوست دارد که آنها را جمع میکند. بعد رو به حیوان کرد. — این بیرون چه کار میکنی، مینوشکای عزیزم؟ مـمـم! … بیا، بریم داخل. خداحافظ دامین.
— تا دفعهٔ بعد، راشلسکا، اِ… راشل.
نیِل کاملاً دیوانهام میکند! مرا واژگون میکند. از من دستوپاچلفتیای ساخته که در اشتباهات خودش زمین میخورد، انگار با حماقتهایم بازیِ خرکپریدن میکنم. جلوی او و بهخاطر او با ناشیگری میدرخشم. سوتیهای روزانه و سوءتفاهمهای عجیبم از همین احساسی میآیند که با کوچکترین فکری دربارهٔ الهامبخشم به وحشت میافتد.
هر لحظه همهچیز را به او برمیگردانم. در هر فرصت، بیکمکِ کسی، برای خودم مدرکِ وسواسِ افراطیام فراهم میکنم. — همین حالا سه نفر پیشِ او هستند. از سرِ رؤیاپردازی محض، برای یک ثانیه تصور کردم ششپا شده است!
چه شیفتگیِ گیجکنندهای مرا وادار میکند داستان نیِل را دنبال کنم؟ … من تنها راوی و تنها شنوندهٔ افسانهای هستم که فقط او قهرمانش است. در کیهان خیالی من، او مثل یک بنای زنده است؛ عجیبترین و خیالانگیزترین چیزی که میتواند وجود داشته باشد. چشمهٔ جوانیای است که فقط یک رؤیا را جاودانه میکند. رؤیای من. رؤیای عشق من به او. حضورش در زندگیام مثل تحقق معجزهای است که همهٔ نشانههای بیماریای درمانناپذیر را پاک میکند. عجیب هم هست! … مثل دلبستگیِ دلپذیری که کمکم میکند زنده بمانم و حتی «فرامردن» را تجربه کنم.
بله! «فرامردن» بهواسطهٔ الهامبخش! هر لحظهٔ شاعرانه، هرچند کوتاه، مثل یک زندگی است. وقتی فکر بعدی میرسد، مرگ قبلی است. از هر جرقهٔ نوری که الهامبخش من برمیانگیزد، یکی دیگر زاده میشود. هر «شعلهٔ مادر» از همان لحظهٔ تولد، بدرودش را در گوشِ هر ذرهٔ زادهشده میدمد. خودِ ایدهٔ مرگ است که آگاهی از زندگی را ممکن میکند. — نیِل، بهواسطهٔ تو فرامیمیرم!
تناقضِ وجود من! تو سرچشمهٔ توهمهایم و نابودیشان هستی؛ جریانشان و ظهورهای دیوانهوار و پیشبینیناپذیرشان را کنترل میکنی.
لعنت! کجایم؟ باز دارم در اثیر سفر میکنم. خوشبختانه این قدمها روی پلههای داخلی مرا به واقعیت برگرداندند. — لعنت! نیِل با آنها میرود! — زود!
فاصله کوتاه بود. در از قبل باز بود؛ تابستان تقریباً هیچوقت نمیبستش. اینطور حس میکرد بهتر نفس میکشد. در همان مدتی که برای گفتنِ «رؤیا دیدن» لازم بود، به آستانه رسید. نیِل، راشل و مردی با موهای موجدار، تقریباً فرفری، داشتند از پلههای بیرونی پایین میرفتند.
— سلام نیِل! … میروید هواخوری؟ این شیوهٔ بیملاحظهٔ نزدیکشدن با ظرافت پوششِ آن سه نفر تضاد داشت.
— بله… داریم میرویم… برای چشیدن غذا به رستوران راشل. — ویژهٔ خاورمیانه. — تازه، فرصت خوبی است که لو ژوبیم را معرفی کنم. او آشپزِ «گولا لوپوس» است و…
— من فکر میکردم اسم رستوران «لوپوس گولا»ست! شوخی بیاثر ماند؛ حتی لبخندی از گوشهٔ لب هم پاسخش را نداد.
نیِل که ناراحتی دامین را حس کرده بود، سرانجام جملهای را که بیادبیِ ستایشگرش قطع کرده بود کامل کرد.
— لو هفتهٔ بعد بهجای راشل اینجا ساکن میشود.
— همین حالا میروی! محله را دوست نداری؟
— مسئله این نیست، دامین. پساندازم را صرف خرید خانهای در حومه کردهام. هوای آزاد را ترجیح میدهم، همین. اما نگران نباش، لو آدم خوبی است. بیتردید همسایهٔ خوبی خواهد بود.
— خواهی دید دامین، خیلی خوب با هم کنار میآییم. — اما ببخش، باید برویم. — من سرآشپزم و باید بر چیدمان و تزیینِ غذاها نظارت کنم. حتی یکی مانده که باید آمادهاش کنم… خداحافظ! تازهوارد مؤدبانه سخنش را به پایان برد.
دامین سهتایشان را نگاه میکرد که شاد و هیجانزده دور میشدند و از خودش میپرسید آیا آن آشپز، همسایهٔ آیندهاش، برای خودِ او هم نقشهای نمیپزد.
***
رؤیاپات عرق میکند. هرچه رویدادها زشتتر اما حیاتیتر باشند، پیشانیاش زیر آشفتگی بیشتر چین میخورد و آبشارهای کوچک عرق راه میاندازد. کار اجباری با سردرد همراه است. بدترین هنوز نرسیده.
ظهر است. ناقوسِ نیایشِ نیمروز همچون ناقوسِ مرگ در گوشش طنین میاندازد. نیمهراه میان درمان و نابودی؟ بیرون همهچیز آرام است؛ دارودستهٔ دریافتکنندگانِ کمکهای اجتماعی و دیگر فقرا خودشان را مجبور میکنند سوسیس بولونیای تاریخگذشته بخورند. بقیهٔ جامعه از بدبختیشان سیر میشود.
کمی عصبیتر، ترسانتر و حتی شوکه، بیعدالتیای را بو میکشد که بر خاطراتِ اسیرش فرمان میراند. دیگر لازم نیست دفتر را بخواند. لمسش، حتی نوازشش، روایت حماسهٔ عاطفیاش را به یادش میآورد. جریانی میان این دو برقرار شده. این صفحهها، شاهدان بیچونوچرای ساعتهای مهمش، آرامآرام داستانهای خودشان را ادامه میدهند.
— کمکت میکنم. فقط کافی است رنج بکشی و الهامبخشت را فراموش کنی. باور نداری؟ … به من اعتماد نداری، به دفترت، رازدارِ وفادار و همیشگیات؟ چرا اینقدر مستقل و سرکش هستی که کمکم را پس میزنی؟ میدانستی این رفتار همیشه به زیانت بوده؟
— نه، برعکس! کاملاً نجاتبخش بوده.
— فکر میکنی؟ واقعاً مطمئنی؟ … آن آشپز را خوب یادت هست، نه؟
— معلوم است! حتی آدمهایی را که دوروبرش بودند هم «میپخت».
— آن فرصتهایی که برای حرفزدن مستقیم با نیِل به تو میداد. آن فرصتهای طلایی را که دودستی پیش پایت میگذاشت، از حافظه پاک کردهای؟
— فقط یکی را نام ببر!
— نیِل میخواست ماشین قراضهٔ قدیمیاش را بفروشد. او خبر داد که میخواهد از این تودهٔ آهن خلاص شود. فقط به تو که ماشین نداشتی پیشنهاد کرد آن را بخری.
— فقط برای اینکه خودش را مهم جلوه دهد!
— آیا وقتی گفت نیِل بیکار است و بیمهٔ بیکاری میگیرد هم دنبال مهمنمایی بود؟ — وقتی فهمید خودت همان تفاوت طبقاتی را میسازی که از آن متنفری، آیا نقطهٔ مشترکی میان او و تو نشان نداد… مشکلات مالیِ مشابه؟
— شاید، اما چگونه میشود از بدبختیِ دیگری ناراحت شد وقتی پیام از زیرِ لبخندی موذی میچکد!
— بااینهمه، فرصت نزدیکشدن به زنی را به تو نمیداد که بیش از ده سال است وجودت را تسخیر کرده؟ — هر بار یکی از آن فرصتها را پیش پایت میگذاشت، جاخالی میدادی. موضوع را عوض میکردی، امیدوار که معشوقهات آنقدر مؤدب باشد که بیدعوت خودش را تقدیم تو کند. — باید گفت کنارهگیریات از عرفِ جامعه وادارت میکند برخلاف سرشتِ طبیعی زندگی کنی. نه؟
— همیشه برایم بیمزه بوده که تعقیب فقط بازی مرد باشد و زن با نگاهش صرفاً اشارهای مبهم بکند.
— آنقدر که از خودت بپرسی چه سازوکاری کمک کرد میلِن را به دست بیاوری، همان کسی که هنوز «فرشته» صدایش میکنی؟ — تو فقط مصرفکنندهٔ عشقِ پوشیدنیِ آماده و عشقِ حاضر و آمادهٔ سرو هستی. اگر چنین چیزی وجود داشت، احساساتت را از پیشخوانِ غذاهای منجمد میخریدی!
اشکی آهسته روی گونهٔ رؤیاپات میلغزد و روی دفتر میترکد. انگار عذابدیده راه دیگری برای ساکتکردنِ رازدارش پیدا نکرده. این افشاگریها، چیزهایی که تا حالا میکوشید از خودش پنهان کند، تحملناپذیرتر از خود روایتِ اودیسهٔ رهاییاش از بیماریاند. رؤیاپرداز میفهمد که با وجود حقیقتهای دیگری که هنوز خواهند آمد… تقصیرش بیشتر از چیزی بوده که تصور میکرد.
با نوک انگشتان لرزانش پوستنوشته را لمس میکند. این نقشهٔ راه مجبورش میکند تحلیل را ادامه دهد؛ مسیری که انگار از پیش کشیده شده. سندش، مثل دوستی قدیمی، دوباره با شدت بیشتری سرزنشش میکند.
— بعد از آن درخواستِ کوتاه و سرد، هنوز از اینکه نیِل حاضر نشد در متنِ کمیکت همکاری کند تعجب میکنی؟ … به او فهماندی که به او اعتماد نداری! آنقدر میترسیدی در مرکز توجه از تو جلو بزند: او، زیبا و باهوش؛ تو، زشت و احمق! — امروز دیگر روشن است که اثرت آبکی است، از خودرضاییات خبر میدهد و یک خودشیفتگیِ پنهان نخِ اصلی آن است. نتیجهات چیست؟ … هنوز ناشناختهای، هنرمندی خام و بیمایه.
آنقدر بدگمان بودی که هر بار از خانه بیرون میرفتی اصلِ طراحیهایت را در همان چمدان قدیمی حمل میکردی که هنوز نگهش داشتهای. واقعاً فکر میکنی نیِل آنقدر احمق بود که نامعقولبودنِ این وسواس را نبیند؟ ترس از دزدیدهشدنِ طرحهای اصلیات یا سرقت هنری، تو را به نابودیِ یک فرصتِ دوم کشاند!
تنها عکسِ نیِل به سرزنشهای دفتر میپیوندد.
تخیل انعطافپذیرش سلاحی دولبه است. بیتشخیص، از بهکاربردنش نمیترسد. از راه فرافکنی کمکش میکند بخشی از «نهفتگیهای» حافظه را دوباره کشف کند. رؤیاپات برای خودش سینما میسازد…
ناامیدی! داستان تخیلی نیست، مستند است. سکانسی کوتاه، مثل همهٔ سکانسهای زندگیاش. دوباره خواهد آموخت. راوی همان است. سرد، غبارگرفته و تقریباً انسانی؛ دفترش روایت میکند و توصیف را تا جزئیات فنی پیش میبرد…
— نمای کلی: سالن؛ هیچچیز عوض نشده. همان مبل. همان چراغ بالای سرش. — در ساعاتِ شب بود؛ نه خیلی زود، نه خیلی دیر.
باز هم، یا دوباره، درازکشیده و بیکار لم داده بودی. درحالیکه میکوشیدی نبودن یا بودن نیِل در آپارتمانش را نادیده بگیری، حواسپرت موسیقی گوش میکردی.
زنگِ در میخورد، انگار کسی دیداری رسمی میخواهد. آهسته بلند میشوی و بیمیل جواب میدهی، چون نمیخواستی کسی را ببینی؛ داشتی به تنهایی عادت میکردی. بیش از حد لازم محتاط نبودی؛ قفل را آزاد میکنی و طنابی را با یک کشش تند میکشی تا از سرِ تنبلی، بیآنکه پلهها را پایین بروی، در باز شود. با خوشحالی میبینی برای یک زن ناشناسِ زیبا در را باز کردهای.
نمای سربهپایین: نور کهربایی اهمیت سطحِ زردشدهٔ دیوارهای از پیش اخراییِ راهپله را چند برابر میکند. غریبه، مردد، اجازه نمیدهد در پشت سرش بسته شود. چشمهای افشاگرِ تو انگار معذبش میکنند.
— شب بخیر آقا! میدانم کمی دیر است… اما… من میا هستم، خواهرِ نیِل، همسایهتان. همان که طبقهٔ سوم زندگی میکند. قرار داشتیم. اما جوابم را نمیدهد! — میتوانم تلفن کنم؟ …
نمیتوانستی رد کنی. از ادب؟ انساندوستی؟ اصلاً! فقط میل و لذتِ نگاهکردن به او. مگر دلربا نبود؟ مگر او را نوعی سفیر نمیدیدی؟
نمای آمریکایی. زاویهٔ پایین: دوربین به سوی رؤیاپرداز است؛ چهرهاش با سایههای نامشخص و متحرک زشت شده. لامپی که با سیمی بلند از سقف آویزان است هنوز تاب میخورد.
— حتماً، هیچ اشکالی ندارد. بیا بالا! …
نمای کلیِ سالن. نور: همان. صدا؟ … هیچ. تلفن، کدر از لایهای نازک از غبار و انگار نامتعادل روی سطح ناهموار میز، کارِ میا را سخت میکند که برای بار سوم شماره میگیرد.
— حتماً خانه نیست. بااینحال ممنون.
— میتوانی با من خودمانی حرف بزنی.
قرار نبود چنین فرصتی را از دست بدهی. با تمام مهارتت میکوشیدی دلش را به دست بیاوری و میفهمیدی سینما میخواند. همچنین توضیح میداد که بعضی جزئیات دربارهٔ اقامت آیندهاش نزد خواهرش علت این دیدارِ برنامهریزیشده اما ناکام بوده.
برای خوشگلکردن زمان… دعوتش میکنی به اتاق دیگر، استودیویت. با پرگوییِ راهنمای گردشگری، قصههای مربوط به هر عنصرِ دکور را تعریف میکنی. سقف با پارچههای رنگارنگ فراوانی از یک جشن پوشیده شده بود؛ فقط شیوهای خلاق برای نگهداریشان. روی دیوارها پوسترهای سینمایی، همه تبلیغ فیلمهای مریلین. گوشهای گمشده، میز نور؛ تنها بازماندهٔ دورهٔ حرفهایات در انیمیشن.
روی میز طراحیات، مثل چشمکی آگاهانه، دو صفحهٔ در حال کار. کمیک مشهور تو، پروژهٔ بلندپروازانهات.
برای نگهداشتنِ زمان… میکوشیدی با نشاندادن این تصویرها مثل مجموعهدار چاپهای ژاپنی اغوایش کنی. از جزئیاتی به جزئیات دیگر میپریدی و اشتهای کنجکاویاش را تیز میکردی تا تحتتأثیرش بگذاری. چون تمام این زرقوبرق فقط یک هدف داشت: قانعکردن میا به کیفیتِ گرافیکی اثر. تا تحت تأثیرِ این شیوهٔ دلربایی، از تحسین نرم شود و در گوش خواهرش ایدهٔ همکاری در متن را بیندازد.
نمای نزدیکِ میا. با علاقهٔ مهمان تازه، امیدت بیشتر میشد. آخرین صفحهٔ کاملشده را با احتیاط برمیگرداند و آرام نظر میداد.
— کار فوقالعادهای است. اینهمه جزئیات… به نیِل پیشنهاد میکنم در متن همکاری کند. همین را میخواهی، نه؟ … — خب… من میروم. ممنون از مهماننوازیات.
نمای نیمهکلی: دامین روبهروی دوربین. میا در ضدنور. گوشِ تمرینکردهات صدای تقی از بالا میشنود. همین نشانه، بهترین ابزارِ متقاعدکننده میشود تا آشناییِ میا با شخصیت عجیب تو چند لحظه طولانیتر شود؛ شخصیتی که میا ناخواسته بهای شناختنش را میپردازد.
— خواهرت خانه است!
— از کجا میدانی؟
— انگشت کوچکم به من خبر میدهد! — درِ پشتی من مستقیم به درِ او میرسد، اگر میخواهی دوباره امتحان کنی.
— چرا که نه!
دوربینِ متحرک: صحنهٔ بیرونی. ایستاده، انگار روی آستانهٔ در در تعادل، دستها را برای دفاع از سرما روی سینه جمع کردهای و میا را نگاه میکنی.
یکبار زنگ زد، دوبار. جوابی نبود. یک ضربه زد، دو ضربه، سه. هیچ. «3297 A» جواب نمیدهد.
تمام ملاحظه را کنار میگذاری، جارویی به او میدهی و دعوتش میکنی دوباره داخل شود. خودت دستهٔ تلسکوپیِ یک تیِ قدیمی را برمیداری.
بیحرف، درحالیکه به سقف اشاره میکنی به میا لبخند میزنی. با تیزبینی زنانه فوراً میفهمد. از ایده خوشش میآید و دنبالت میآید به جایی که ضربهها بیشتر میپیچند. بعد ضربهها مثل خندهها باریدن میگیرند. احتمالاً تنها لحظهای بود که در نوعی رفاقت با هم صمیمی شدید.
این ضربهها، کمی مثل تئاتر، درواقع آغازِ پردهای طولانی و پایانی را خبر میدادند. مثل بازیگران بداهه که کورکورانه به سوی پایانی میروند که کسی حدسش را نمیزند، شدتِ بیانِ یکی، بازیِ دیگری را پیشنهاد میکرد. با ضرباهنگی تند، پاسخِ نهایی شکل میگرفت.
— کنجد، باز شو!
درِ طبقهٔ سوم نیمهباز شد. نیِل که در خانه پنهان شده بود، تسلیمِ سماجتِ این کوبهنوازان شد.
تغییر قاب و فضا. (به انتخاب شهود.) دکور: راهپلهٔ داخلیِ طبقهٔ سوم. همراه همدستت رفته بودی تا به نیِل توضیح دهی سروصدا از تو بوده. نیت زیبا بود، نتیجه بیهوده.
معشوقهات از دست خواهر کوچکترش عصبانی بود. میا مؤدبانه پیشنهاد کرد برگردی. از واکنش نیِل میترسید؟ از سرزنشهایی که در راه بود؟ راستش برایت هیچ اهمیتی نداشت. همین بیپروایی به تو اجازه میداد زنِ ایدئالی را که در نیِل میدیدی انسانیتر کنی و این وجه رنگارنگِ خشم را در او کشف کنی.
***
خورشید دیگر در اوج نیست. پژوهش هم به اوج نرسیده. رؤیاپات به ستوه آمده. میلِ بالا آوردن روی گذشتهاش نفسش را میبندد. به آدمهای ساده حسادت میکند، به امیدهای عادیشان.
این دریافت او را تهاجمی میکند و خشمی را که دفتر با اخلاقیات پراکنده میان سطرها تحریک کرده بود شعلهورتر. دامین، تکانشی، دفترِ رازدار و شرححالنویسش را به دیوارِ خانهای پرتاب میکند که کمکم خفهاش میکند. اینکه چیزی ناقص برایش موعظه کند خونش را به جوش آورده بود. این بیزاری ناگهانی کمکش میکند بفهمد عناصر گذشته را با انرژیِ اکنون دوباره زندگی میکند.
برای تضمینِ پایانِ سفر عاطفیاش مثل قرارداد بیمه، کاغذ و قلم و ملالش را برمیدارد و شعری مینویسد که خودش را از نقد یا تحلیلش منع خواهد کرد. میگذارد دنبالهٔ واژهها بر حرکتِ پیوستهٔ دست تکیه کند.
(بر این کشتیِ بهگلنشسته سفر کنم؟
پوست و رؤیا و گناهم را به خطر اندازم؟
زود! دوباره شناورش کنم تا به دریا بزند.
تا این توفانهای تلخ را از نو زندگی کنم.
این ترسها، اشکها، ناخوشیها و تهوعها را بالا بکشم،
در مسیرِ هراسانگیز تاب بخورم…
با اندوهِ جان و زندگیای سخت،
تا عشق، آتشِ دوزخم، در آن غرق شود.
به سوی گنجِ زمانهای فرسوده برانم.
با غریزه پیدایش کنم، بعد حملش کنم…
به سرزمینهایی بکر و سپید از نور.
هزار و یک مرز با جوهر رویشان بکشم.
شب و روز این سرزمینها را دوباره کشف کنم،
این سرزمینهای غمگینی را که به تماشا سپرده شدهاند.
آنها که بهارشان چیزی جز زمستانی سیاه نیست،
وجودِ دیروزم را تسلی خواهند داد.
در این مکانها، تصویرهای گذشته، حل شوم.
اقیانوس را بنوشم؛ او که مرا فراموش کرده،
به یاری این کشتیِ با خلقی ناپایدار،
که همان حافظهٔ تاریک و وارونهتر از وارونهٔ من است.)
راضی از اینکه خودش را قانع کرده دست نکشد، چشمها را میبندد. مثل رؤیا، خودش را در دورهای پس از آشنایی با میا میبیند، بیقرار. مثل دفتر یا عکس، خودش را شخصِ سوم میبیند؛ انگار کسی دیگر را به یاد میآورد.
— «صدایت را میشنوم، نیِل! بله، آنجایی! خواهرت هم هست.
دامین مردد بود خودش را به خانهٔ الهامبخشش برساند؛ صبح هنوز برای چنین دیدارِ آدابمندانهای زیادی زود بود. گستاخیِ تلفن، این جاسوسِ حریم، راهی قابلتحمل به او میداد. یک زنگ…! زنگ دوم!
— او که حالا بخشی از فضاهایت را، بخشی از زندگیات را شریک است. — میا نظرش دربارهٔ کمیکم را به تو گفته؟ خیلی میخواهم در متن همکاری کنی. نمیدانم آن همه دلربایی نتیجهای داشته یا نه، و همین کنجکاوی عصبیام میکند. اگر میتوانستم با یکیتان تماس بگیرم… — اما آنجا هستید! … صدای قدمها، حتی صداهایتان را میشنوم.
رؤیاپرداز بههم ریخته بود. هوا سخت از نایَش رد میشد. منقبض میشد، میلرزید. آن روز، شناخت کاملش از سکوت صبح باعث شد هر واژهٔ گفتوگوی کوتاهِ دو خواهر را تشخیص دهد.
— اگر دامین است، خواهش میکنم بگو خانه نیستم! باشه، میا؟ …»
زنگ ششم! … آخرین علامت؟ جرئت نمیکرد گوشی را بگذارد؛ از شهودی که الهامبخشش نشان داده بود میخکوب شده بود. از کجا میدانست؟ چرا چنین جسارتی میکرد؟
— نیِل، حق نداری مرا تحریم کنی! اعتمادَت چه شد؟ … آیا با تماسهای بیپایانم پس از آن سرقتی که قربانیاش شده بودی، آنقدر آرامت کردم که حالا کاملاً بیفایدهام؟
— الو! … الو! … کی پشت خط است…؟
— … میا؟ … منم، دامین! میتوانم با نیِل حرف بزنم؟ … برخلاف غرورش این سؤال بیهوده را پرسید. میتوانست فاش کند شنیده که پشت سرش بدوبیراه میگویند؛ اما حفظِ مزیت این «سامانهٔ صوتی» که برای دزدیدنِ شیرینترین رازهای نیِل مناسب بود، اولویت داشت.
— … فعلاً بیرون است. پیامی دارید؟
همانطور که انتظار داشت، میا همبستگیاش با خواهرش را تأیید کرد. شاید از سر ترحم، پیش از قطعکردن گفت که پیشِ نیِل از توانایی هنرمند و پروژهاش تعریف کرده.
پیشرفتِ غیرمنتظره یا پسرفتِ ناگهانی؟ رؤیاپات، فوقحساس به خاطرهٔ این طرد، بیحرکت به نظر میرسد. شوک نجاتبخش؟ اغلب دوگانه، دوباره حس میکند شخصیتش تکهتکه میشود. ایگو را معاینه میکند تا کلیتِ خود را پیدا کند.
عادیبودن، بیآنکه نرمال یا حشو باشد: عبارتی مشهور و جاافتاده را دستمالی میکند، همان جملهٔ مشهور شکسپیر: «بودن یا نبودن… یا فقط نابودن؟ … من؟ … او؟ … یا ما؟ … پرسش همینجا پنهان است!» چرا این سؤال؟ — دنبال خودش میگردد.
— کجا گم شدهام؟ کی هستم؟ ویژگیهای واقعی دامین چیست؟ بزرگترین عیبش؟ …
— دوتا دیدن، بیآنکه لب به مشروب زده باشی!
— چه کسی حرف میزند؟
— من، دامین!
— اما دامین منم.
— اگر تو منی، پس من کیام؟
— ما دوتا، یعنی من، دامین، رؤیاپردازِ کوچولو. همان که با مرگ خودش تو را هم به مرگ خواهد کشاند. و برعکس.
— تو خودِ مدرکی که باید از این وضعیت بیرون بیاییم.
— بله! هر دو باید از زنجیرهایی که نیِل دور گردنمان بافته خلاص شویم.
ناگهان با خود رودررو میشود.
— او باید تمامش کند!
— کدام «او»؟ — تو؟ … یا ما؟
— خب، کجا بودیم؟ یعنی کجا بودم؟
— منظورت این است کجا هستی! چون من «او» هستم و تو «من».
— بله، همین! من دامینم. و تو، «او»، هیچ ربطی به واقعیت نداری. تو محصولی، حتی محصولِ فرعیِ خیالِ پیوسته هذیانگوی من. دیوانهام میکنی! گاهی آرزو میکنم ایکاش هرگز این تواناییِ رؤیا دیدن در همهجا و هر شرایط را نداشتم. این پدیدهٔ توهمی را زندگی میکنم که دیگر نه سرچشمهاش هستم، نه حتی شاهدش، بلکه بهطور مستقیم و به شکلی پست و طبیعی در آن شرکت میکنم. تبعیدت را به پوچی میخواهم، ای آلترایگوی فرعی!
— نه! حالا من داستانت را میگویم! چون من چیزی را پنهان نمیکنم!
سایه ناگهان میدان را پس میگیرد؛ همچنان بیوفا، اما از خودِ او راستینتر. هر دو به همان حلقههای نجات بستهاند: خاطرههایی که باید همچون معمایی چینی از نو کنار هم چیده شوند.
آن پیشازظهر، غمگین از طرد و افسرده از باران، قرار نبود بیآنکه حیرت دامین را بیشتر کند تمام شود. — لو ژوبیم دانشجوی جوانی را جا داده بود. — بروس برویِت، که مثل باد آمده بود یک سیگاری حشیش بکشد، کوتاه به دامین گفت. رؤیاپرداز میخواست بیشتر بداند، اما بروس همراه دود آبی که محو میشد ناپدید شد. تصادف کمک کرد خروج پسر خانوادهٔ برویِت با خروج آشپزی همزمان شود که برای بهدستآوردن نان روزانهاش میرفت، درحالیکه از پیش عشقش را برای قابلمهها سوت میزد.
دامین، پیچیده در معصومیتی ساده و حالتی کودکانه، با شتاب از خانه بیرون زد و جستوخیزکنان به سوی لو دوید. کمی دگرگونشده بر اثرِ آنچه صبح مصرف کرده بود، روح و جسم، چند همسایه را فراموش کرد که از دور با نگاههای پرسرزنش و طعنهآمیز به او شلیک میکردند.
— هِی، لو! خوبی؟ داری میروی سر کار، نه؟
— درست است، دوست من، اما حسابی عجله دارم.
— انگار مستأجر داری؟
— خبرها در محله سریع میچرخند!
— بله، کم مانده پیش از خودِ رویدادها برسند. — شوخی بس است، میخواهم دربارهٔ چیز دیگری حرف بزنم. یک رؤیا.
— یک رؤیا! … زود باش، اتوبوسم را سرِ بلوار میبینم، با کلافگی آه کشید و سرش را برگرداند تا از نگاهِ گیج و آشفتهٔ دامین که بیشتر از آنکه توضیح دهد دست تکان میداد، دوری کند.
— … دورِ یک میز، نیِل و سه نفر دیگر هستند. از پشت، صدایی فریاد میزند: «دخترهایی که به رستوران میروند از قبل خیلی غذا خوردهاند!»
— همین؟
— بله، اما خوابِ نیِل را دیدم!
— چه جالب، و چه تصادف خندهداری: پایان داستانت دقیقاً با رسیدن اتوبوس من یکی شد. — خداحافظ!
دامین، با همان لبخند شیطنتآمیزی که پاسخ را مهر میکرد، چشم از لو برنمیداشت و آرزو میکرد در اتوبوسِ شلوغ جای خالی پیدا نکند. بعد نگران شد و از خودش پرسید آیا درست بوده فقط همین بخش اول رؤیا را با عجله تعریف کند. چگونه میتوانست همهاش را بگوید، وقتی لو در آن نقشی اصلی داشت و معناهای پنهانش مبهمتر، فریبندهتر و حتی کمابیش اتهامآمیز بودند؟
(لسآنجلس. روی سانست بولوار راه میروم. — روی پیادهرو ردپاهایی هست. آبیاند. عجیب اینکه مالِ خودماند. در جهتشان پیش میروم. این مسیر رازآلود به یک آگورا ختم میشود.
فضا را پردههای بلند و نیمهشفاف مرزبندی کردهاند و ستونهای بلندِ سرستونکورنتی را فقط کمی محو میکنند. چند متر آنطرفتر، روی سکویی پهن، میز بلند و بزرگی با رومیزی سفید. روی آن غذاهای غریبِ اشتهابرانگیز، شیرینیها و خوراکیهای چندطبقه و هنرمندانهچیدهشده در بشقابهای طلا. پشت این ارائهٔ غولآسا، لو با لباس سرآشپز ایستاده.
وسط صحنه، نیِل با لباس شب، چهار مرد پنهانی به او ابرازِ دلباختگی میکنند. من هم یکی از این چهار زبانبازِ عاشقپیشهام. قدم در رؤیا هم بیشتر از واقعیت به نفعم نیست؛ من همان کوتولهٔ بامزهام که بقیه را میخنداند.
بعد لو همهٔ ما را دعوت میکند غذاهای افسانهایاش را بچشیم. پس از آنکه سخاوتمندانه به مهمانان دیگر سرو کرد، با حرکتی تحقیرآمیز چند خردهغذا توی بشقابِ تختِ من میریزد.
بعد نیِل با یکی از خواستگارها میرقصد، انگار به اشارههای بیکلامِ لو توجه کرده و انتخابش را انجام داده، شاهزادهاش را برگزیده. با غم به رقصندهها حسادت میکنم. تنها و طردشدهام، حتی در این رؤیا.)
اتوبوس در افق ناپدید میشود، همزمان با پایان این قصهٔ یک خواب. بیآنکه از آشپز تقلید کنم: «چه تصادف بامزهای!»
سرمایی که کمکم دامین را به لرز انداخته بود به واقعیت برمیگرداندش. به خانه برمیگشت، سرش را بالا، حتی بیش از بالا گرفته بود و یکی از پنجرههای کرکرهدار طبقهٔ سوم را میپایید؛ آنجا سایهای را تصور میکرد که او را در حسرتِ دیدار نگه میداشت. سایهٔ نیِل که حتماً از بیرونرفتنِ همسایهٔ وصفناپذیرِ طبقهٔ پایین استفاده کرده بود تا فرار کند.